Quỳnh Tiên
Đi chân trần trên bàn đinh, trên “thảm mảnh chai”, tự đâm kim qua lòng bàn tay,…là những môn học bắt buộc trong một lớp rèn luyện kỹ năng sống.
Những môn học bắt buộc của Lớp rèn luyện kỹ năng sống này rất nguy hiểm và quái đản. Người hướng dẫn đập bể những chai bia, rồi rải trên một tấm thảm. Người học phải bước qua tấm thảm này. Một môn khác là tập giữ thăng bằng bằng cách đầu đội một cái chén, hoặc một cái chai và đi trên bàn đinh mà không bị rớt chén hoặc chai xuống đất.
Người học phải đi chân trần trên bàn đinh. Hình chụp qua video clip. Nguồn: dantri.com
Kỳ quái hơn, người học này phải cõng một người khác trên lưng, và đi trên bàn đinh, có nghĩa là tăng trọng lượng đè xuống bàn đinh để tăng sự đau đớn.
Cõng bạn đi trên thảm mảnh chai. Hình chụp qua video clip. Nguồn: dantri.com
Chưa đủ, người học còn phải tự tay dùng kim đâm xuyên qua bàn tay.
Tự tay dùng kim đâm xuyên qua bàn tay để “rèn luyện kỹ năng sống”? Hình chụp qua video clip. Nguồn: dantri.com
Các môn học gây đau đớn này, theo lời giải thích, là để giúp người học tập tâm lý bình tĩnh đối mặt với các tình huống xấu trong cuộc sống, từ đó có hướng xử lý để vượt qua. Những kiểu hành xác, tự gây đau đớn kia có giúp xử lý được tình huống xấu hay không thì chưa biết, chỉ chắc chắn một điều là người học có nguy cơ bị nhiễm trùng với những mảnh chai, bàn đinh, và kim.
Nơi tổ chức lớp rèn luyện kỹ năng sống này là Tâm Việt. Tâm Việt có trụ sở chính tại Hà Nội. Họ tự giới thiệu trên website:”Tâm Việt là tổ chức duy nhất ở Việt Nam chuyên sâu trong lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo, huấn luyện các kỹ năng cá nhân và xây dựng văn hóa tổ chức.” và tuyên bố sứ mệnh:”Tạo lập một trường phái giáo dục giúp con người khai sáng tiềm năng và khẳng định tài năng để sống hạnh phúc và thành đạt.”
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa “kỹ năng sống là khả năng thích nghi và hành vi tích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày.”
Tại nhiều nước, thanh thiếu niên được học những kỹ năng sống về những tình huống sẽ xảy ra trong cuộc sống, cách đối diện và đương đầu với những khó khăn, và cách vượt qua những khó khăn đó cũng như cách tránh những mâu thuẫn, xung đột, bạo lực giữa người và người (theo Wikipedia) Ví dụ ở Nam Hàn, học sinh tiểu học được đưa đến Trung tâm điều hành tình trạng khẩn cấp Seoul để học cách đối phó thích ứng với các tai nạn như cháy, động đất, thiên tai…
Giáo dục kỹ năng sống không chỉ vì mục đích bảo vệ chính bản thân mình, mà còn nhằm giáo dục hình thành nhân cách, tìm cảm, đạo đức. Học sinh tại Học Khu Delavan-Darien (tiểu bang Winsconsin) được học về cách chia sẻ và thương yêu như giặt sạch sẽ, sấy khô và sắp xếp quần áo cũ gọn gàng, rồi đem tặng cho những gia đình thiếu thốn, khó khăn. Đó là một trong những cơ hội để các em được học, và thử kỹ năng sống của mình trong cộng đồng, mà không nhất thiết phải hành xác, tự gây đau đớn, và tự gây nguy hiểm cho chính bản thân mình.
Học sinh giặt, sắp xếp quần áo cũ để tặng gia đình nghèo. Nguồn: Delevan Darien High School.
Kỹ năng sống từ lâu đã là một nhu cầu trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách, và ngày nay, nhu cầu này lại càng không thể thiếu, thậm chí ngày càng bức bách.
Giáo dục kỹ năng sống liên quan đến 3 lĩnh vực: gia đình, trường học, và xã hội.
Ngày nay, không phải gia đình nào cũng biết cách dạy con tính kỷ luật, tính tự lập; không phải cha mẹ nào cũng là tấm gương cho con trẻ trong quan hệ, ứng xử. Trong trường học, tinh thần “tôn sư trọng đạo” ngày càng bị vùi dập. Đối với học sinh, Thầy Cô giáo là “máy đọc”, “máy nói” chữ nghĩa từ sách giáo khoa; Thầy cô giáo không còn là “mẫu mực” để học sinh noi theo, không truyền tải được nguồn cảm hứng cho học sinh tiếp thu kiến thức mới, học sinh không học được kỹ năng sống nào từ người Thầy của mình. Còn ở ngoài xã hội lại càng tệ hại hơn khi đoàn thể dành cho lứa tuổi thanh thiếu niên nhắm vào mục tiêu khác, mà không chú trọng rèn luyện kỹ năng sống. Các tổ chức xã hội khác như tổ chức thiện nguyện cũng không phải là nơi giáo dục kỹ năng sống cho thành viên. Hoặc những trung tâm giáo dục, như Tâm Việt, với các môn học kỳ quái, không giúp người học biết yêu sức khoẻ, tính mạng của mình, mà ngược lại là tự mình hành hạ, tự gây đau thương, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
Phong trào Hướng Đạo gần như là nơi tốt nhất có thể thay gia đình, trường học giúp thanh thiếu niên rất nhiều trong việc định hình nhân cách, phát triển năng khiếu, sở thích, và rèn luyện bản thân, tự quản, một cách tự nguyện. Đây là một phong trào xuất phát từ nước Anh, do Huân tước thiếu tướng Baden Powell sáng lập năm 1907, sau thời gian quân ngũ ở Nam Phi, ông nhận thấy thanh thiếu niên tại thủ đô Luân Đôn sống rất bạc nhược, thiếu kỹ năng sống, và ông đã tổ chức một kỳ trại với 7 thiếu niên. Từ đội thiếu niên này, đã nhanh chóng phát triển thành một phong trào với hàng triệu hội viên khắp thế giới.
Thiếu sinh Hướng đạo (boyscout). Hình minh hoạhoạ. Nguồn: Wikipedia
Lời hứa của Hướng Đạo sinh có giá trị tinh thần rất lớn. Đó là: làm tròn bổn phận với Tổ quốc, tâm linh; Giúp đỡ mọi người bất cứ lúc nào; tuân theo luật Hướng Đạo. Với ba lời hứa này đã giúp các em thực hiện đầy đủ những giá trị sống và kỹ năng sống suốt cuộc đời mình. Về lời hứa thứ ba tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng nhiều nội dung quan trọng lien quan đến việc hình thành nhân cách, đạo đức con người, lòng yêu thương,…vì Luật Hướng Đạo có tới 10 điều, gồm: Trọng danh dự; Trung thành với tổ quốc, cha mẹ và người cộng sự; Giúp ích mọi người bất cứ lúc nào; Là bạn tốt, coi Hướng Đạo sinh khác như anh em; Lễ độ và liêm khiết; Thương yêu sinh vật; Vâng lời cha mẹ và huynh trưởng; Gặp khó khăn vẫn vui tươi; Tiết kiệm của người và của mình; Giữ trong sạch trong ý nghĩ, lời nói, việc làm.
Hoạt động của Hướng Đạo được tổ chức một cách chặt chẽ, không lệ thuộc vào quan điểm chính trị độc đoán, không chú trọng quá nhiều vào tín ngưỡng, hay vì mục đích lợi nhuận nào đó. Chính vì vậy, phong trào Hướng Đạo đã được các tổ chức quốc tế tôn vinh: Năm 1981, Tổ chức UNESCO trao tặng giải thưởng “Giáo dục vì hoà bình” đầu tiên trên thế giới cho phong trào Hướng Đạo thế giới; Năm 1982, Tổ chức Schmidein tặng giải thưởng về thành tích “Đóng góp vào việc phát triển nhân cách”; Năm 1983, Tổ chức International Kiwanis trao giải thưởng về “Giáo dục thanh thiếu nhi”.
Rất tiếc là tại Việt Nam, chính quyền đã không chấp nhận sự tồn tại của hội Hướng Đạo Việt Nam sau năm 1954 tại miền Bắc và 1975 tại miền Nam. Tuy vậy, vào thập niên 1990, một vài tập thể Hướng Đạo được gầy dựng lại và phát triển, chính quyền đã phải thừa nhận một một cách không chính thức. Song, phong trào Hướng Đạo ngày nay không đem lại những giá trị lớn cho thành quả giáo dục thanh thiếu niên như trước đây.
Hướng đạo sinh thuộc Đạo Hướng đạo Đắc Lắc tại Trại Hợp bạn Quốc gia “Tự Lực” ở Tam Bình, Thủ Đức
vào lễ Giáng sinh năm 1974. Hình: Wikipedia.
Tại hải ngoại, Trong thập niên 1980, do sinh sống và định cư rải rác của các trưởng và hướng đạo sinh ở khắp nơi trên thế giới, các đơn vị và tổ chức Hướng đạo Việt Nam đã được thành lập tại nhiều quốc gia như: Hoa Kỳ, Pháp, Anh, Canada, Úc, Đức, Hòa Lan, Ý, Na Uy, Bỉ…Tháng 7 năm 1983, tại Hội nghị Trưởng ở Costa Mesa, California (Hoa Kỳ), Hội đồng Trung ương Hướng đạo Việt Nam được thành lập để tái lập và thống nhất phong trào Hướng đạo Việt Nam tại hải ngoại. (Nguồn Wikipedia)
Nếu xét qua các hình thức quy tụ thanh thiếu niên để giáo dục kỹ năng sống, thì đến nay kể cả phong trào Hướng Đạo với những tổ chức rải rác cũng khó có thể đáp ứng được việc giáo dục nhận thức về kỹ năng sống cho thanh thiếu niên một cách hiệu quả.
Vậy, giải pháp hoàn thiện nào cho việc giáo dục kỹ năng sống, có lẽ vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ.
