Một năm trước đây, ít ai trong chúng ta từng nghe nói về từ ngữ “derecho” – có nghĩa gió bão cực kỳ mạnh.
Ai là người chịu trách nhiệm nếu cây cối của người hàng xóm đổ lên căn nhà của bạn? Quy tắc tổng quát là trừ phi người hàng xóm của bạn biết – hoặc lẽ ra phải biết – rằng cây của ông ta không an toàn – ông ta không chịu trách nhiệm, dù nó gây thiệt hại cho người hoặc tài sản của bạn. Các tòa án ở Mỹ thường tuân theo thông luật cũ: căn nhà là tài sản của bạn, do đó bạn phải chăm sóc nó, trừ phi bạn có thể chứng minh rằng người láng giềng của bạn bất cẩn.
(Hình minh họa: Mandel Ngan/AFP/Getty Images)
Câu trả lời về mặt pháp lý cho vấn đề này là khá đơn giản; tuy nhiên, việc giải thích và thực thi luật pháp hơi phức tạp.
Làm thế nào để bạn chứng minh rằng cây của người hàng xóm của bạn không an toàn và rằng người hàng xóm của bạn bất cẩn vì không bảo đảm rằng cây sẽ không đổ? Ðiều gì cấu thành sự bất cẩn?
Câu trả lời tùy thuộc vào tất cả mọi sự kiện. Người hàng xóm của bạn có biết gì về chuyện cây đó có thể gây nguy hiểm hay không? Người sở hữu cây có cần được thông báo về chuyện cây không có lá mà chỉ có cành trơ trụi hay không?
Bạn có phàn nàn về sự an toàn của cây mà ông ta không hành động hay không?
Ở đây chúng ta phải nhìn vào các trường hợp cụ thể. Lấy án lệ tại Quận Columbia (Dudley kiện Meadowbrook, 
1961). Cây của bị đơn đổ lên tài sản của nguyên đơn, và gây hư hại một nhà để xe. Bằng chứng cho thấy rằng không có gió mạnh khi cây đổ. Bản án của tòa nói rằng “một cây khỏe mạnh thường không đổ vì chính trọng lượng của nó nếu không có một lực bên ngoài trực tiếp tác động lên nó. Mặc dù vài bằng chứng cho thấy cây trông vững chắc, trên thực tế nó bị hư mục gần hết. Ít nhất 13 năm trước nó đã được chấn chỉnh và một vùng lớn được trám bằng bê tông.”
Trong kết luận, tòa cho rằng một chủ đất có nhiệm vụ kiểm tra một cách định kỳ cây cối trên đất của mình hoặc ít nhất cho một chuyên viên kiểm tra để xác định xem chúng có an toàn để tiếp tục đứng hay không.
Ðể chứng minh có sự bất cẩn, nguyên đơn (người hàng xóm bị thương) sẽ phải đệ đơn kiện chống lại người hữu chủ cây. Hầu hết các trường hợp không rõ ràng, chúng đòi hỏi sự nghiên cứu rộng lớn về bối cảnh, lời khai của chuyên viên và một vụ xét xử có khả năng kéo dài. Ðiều này vừa mất thì giờ vừa tốn kém cho một nguyên đơn. Và cần nhấn mạnh rằng hệ thống pháp lý của Hoa Kỳ áp dụng điều được gọi là “Quy tắc lệ phí pháp lý của Mỹ.” Trong trường hợp không có một bản hợp đồng viết hoặc một quy định về lệ phí luật sư, mỗi bên phải trả lệ phí luật sư riêng của họ.
Và ngay cả khi một vụ kiện được đưa ra xét xử, người sở hữu cây có thể nêu lên luận cứ bào chữa rằng “một thiên tai” (hoặc trong trường hợp này, một trận gió bão cực mạnh) khiến cây gây ra thiệt hại. Nếu người sở hữu cây được thông báo trước trận bão là cây có thể sẽ đổ, sự bào chữa này có thể không được tòa án chấp nhận. Tuy nhiên nó vẫn là một sự bào chữa về pháp lý mà mọi bị đơn sẽ nêu lên khi bị kiện.
Ngoài ra, còn có một cách bào chữa khác, được gọi là “bất cẩn góp phần,” trong đó nguyên đơn cũng có sơ suất, góp phần gây ra sự thiệt hại. Quy tắc tổng quát trên khắp nước Mỹ là nếu một cành cây hoặc rễ cây nhô ra trên bất động sản của một người hàng xóm, người hàng xóm đó có quyền tự mình hành động – nghĩa là cắt bỏ cành cây hoặc rễ cây xâm phạm.
Vài án lệ của tòa án đã xác định rằng người sở hữu cây không chịu trách nhiệm, bởi vì những người hàng xóm – đã biết rằng cây có thể gây nguy hiểm – không hành xử quyền tự hành động này. Nói khác đi, sự bất cẩn của chính người hàng xóm làm hỏng khiếu nại của ông ta chống lại người sở hữu cây.
Nếu cây của bạn đổ lên một con đường công cộng thì sao? Theo một trường hợp mới đây của tòa án tối cao ở Virginia, một chủ đất không có bổn phận kiểm tra, chặt cây bị bệnh có thể đổ xuống một con đường công cộng và gây thương tích. Ðây là bổn phận của chính quyền địa phương để kiểm tra một cách định kỳ nhằm bảo đảm sự an toàn của công chúng. Ðây cũng là luật lệ của Quận Columbia, nơi tòa án cấp cao ở đây đã minh thị rằng chính quyền phải thực hiện sự chăm sóc hợp lý trong việc bảo trì các đường phố đi lại nhiều.
Hợp đồng bảo hiểm của bạn đóng vai trò gì? Các chủ nhà nên cẩn thận duyệt xét hợp đồng bảo hiểm dành cho chủ nhà của họ – thường được gọi là “hợp đồng bảo hiểm rủi ro.” Nhiều hợp đồng hiện được viết bằng loại tiếng Anh tương đối đơn giản, do đó bạn có thể hiểu lập trường của hãng bảo hiểm của bạn nếu bạn quyết định nộp đơn khiếu nại. Trong hầu hết các trường hợp, hãng bảo hiểm của bạn sẽ bồi hoàn cho bạn bất kỳ thiệt hại nào gây ra cho tài sản của bạn khi một cây đổ, dĩ nhiên còn tùy khoản khấu trừ trước mà bạn phải trả. Tuy nhiên, nếu không có thiệt hại nào phát sinh, bạn sẽ phải gánh chịu phí tổn để dọn dẹp cây.
Nhưng, thực sự bạn có nên nộp đơn khiếu nại theo hợp đồng bảo hiểm của bạn hay không?
Chúng ta ai cũng đã nghe những câu chuyện rằng hãng bảo hiểm – khi đứng trước một khiếu nại đòi bồi thường – hoặc sẽ tăng bảo phí đáng kể trong những năm tiếp theo, hoặc quyết định không tái tục hợp đồng nữa.
Do đó, nếu thiệt hại của bạn không đáng kể, bạn nên nghĩ lại xem có nên tự mình chịu phí tổn hay không. Thí dụ bạn bị thiệt hại $4,000 và khoản khấu trừ của bạn là $2,000. Nếu bạn nộp đơn khiếu nại, và bạn có thể cung cấp chứng cớ thích hợp rằng chi phí sửa chữa thực sự là $4,000, bạn sẽ được hãng bảo hiểm của bạn trả $2,000. Nhưng liệu số tiền này có đáng để bạn có thể không được tái tục hợp đồng (hoặc tăng bảo phí) vào năm sau hay không?
Nếu có thiệt hại cho tài sản của bạn, hãy nói chuyện với nhân viên bảo hiểm của bạn, nhưng hãy bảo đảm người đó biết rằng bạn chỉ tìm kiếm thông tin và lời khuyên – và chưa sẵn sàng để chính thức nộp đơn khiếu nại.
Có một lịch sử pháp lý từ lâu liên quan đến sự phát triển của “luật lệ về cây” – thường phức tạp và mâu thuẫn. Hệ thống pháp luật của Hoa Kỳ được dựa trên những gì mà chúng ta gọi là “Thông Luật” (Common Law) – những luật lệ xuất xứ từ Anh trước khi nước Mỹ được thành lập. Theo thông luật, các chủ đất không có bổn phận với những người bên ngoài tài sản của mình để sửa chữa những điều kiện tự nhiên trên tài sản – dù cho những điều kiện đó có thể gây nguy hiểm cho người ngoài. Nhà của tôi là lâu đài của tôi và tôi là chủ nhân của tài sản đó.
Nhưng khi Hoa Kỳ phát triển từ môi trường nông thôn sang đô thị, quy tắc theo thông luật này bắt đầu mất ảnh hưởng của nó. Nhà cửa nằm sát nhau, và các chủ nhà phải quan tâm tới chuyện gây thương tích hoặc thiệt hại cho người hàng xóm của mình – hoặc tài sản của người hàng xóm của mình.
Vì vậy, các thẩm phán đứng trước những trường hợp cây đổ như vậy bắt đầu tạo ra những ngoại lệ đối với thông luật. Một vài tòa án phán quyết rằng một cây đổ là một xâm phạm, những tòa khác cho rằng một cây như vậy là một phiền toái. Cả hai lý thuyết biến chuyển thành các quy tắc luật pháp hiện hành, có nghĩa người sở hữu cây chỉ chịu trách nhiệm nếu người chủ đó bất cẩn.
Bài học rõ ràng đối với lịch sử pháp lý này là sự kiện tụng đó có thể không phải là phương cách tốt nhất. Nếu cây của người hàng xóm của bạn đổ lên bất động sản của bạn – có gây thiệt hại hay không – bạn nên nói chuyện với người hàng xóm và đề nghị bạn chia sẻ trong phí tổn dọn dẹp và sửa chữa. Rõ ràng, điều này có thể là cách ít tốn kém nhất để giải quyết các vấn đề của bạn, và bạn cũng có thể tránh nộp đơn đòi hãng bảo hiểm của bạn bồi thường.
Người sở hữu cây phải tự bảo vệ như thế nào để tránh bị cáo buộc là bất cẩn? Một cách an toàn là cho kiểm tra định kỳ cây của bạn bởi một nhà trồng cây có chứng nhận, và có một bản báo cáo xác nhận rằng các cây đều khỏe mạnh. (n.n.)
