Phạm Ðình
Tìm hiểu về hệ thống điều hành nước Coolant, chúng ta đã nói qua máy bơm (Water Pump) và những trục trặc có thể xảy đến cho nó. Hôm nay, xin nói về điều nhiệt kế (thermostat), một dụng cụ đơn giản, giá không bao nhiêu tiền (từ $20 tới $30), nhưng giữ nhiệm vụ rất quan trọng, đó là điều tiết nhiệt độ của dòng nước coolant trong hệ thống. Nó là cái cửa, nếu không mở ra đóng vào đúng thời điểm, thì hệ thống sẽ sinh loạn, do nước coolant lưu thông lộn xộn, xảy ra nóng lạnh bất thường, dẫn đến nhiều phức tạp khác, như Overheat (nóng máy), hoặc Underheat (chưa đủ nhiệt trong máy).
Vị trí điều nhiệt kế
Tìm ra chỗ gắn điều nhiệt kế không khó khăn gì, thường thường nó nằm ngay trên đường ống trên (upper) nối từ két nước vào máy:
-Trước tiên, đậu xe lại, chờ máy nguội rồi mở nắp che đầu máy lên.
-Chúng ta sẽ thấy két nước (Radiator) là một bình dẹt lớn, nằm chắn ngay ở đầu mũi xe.
-Két nước được nối vào máy bằng 2 ống dẫn chính: Ống trên dẫn nước đã được giải nhiệt đưa vào đầu máy; Ống dưới dẫn nước nóng từ đầu máy về Radiator.
-Lần tay theo ống trên từ két nước, chúng ta sẽ gặp được một hộp kim loại hình ống hoặc hình tròn gắn ở cuối ống, chỗ nối với đầu máy. Ðây là hộp đựng điều nhiệt kế.
-Mở mấy con ốc gắn nắp hộp, chúng ta sẽ thấy điều nhiệt kế, trông giống như một cây nấm với cái “mũ sắt hình đĩa” bên dưới có lò xo. Ðiều nhiệt kế thường có một con số với 3 đơn vị, ghi ở bên hông, biểu thị phân hạng nhiệt độ.
Nhìn được mặt điều nhiệt kế rồi, có lẽ chúng ta sẽ ngạc nhiên vì không hiểu tại sao một dụng cụ đơn giản như vậy lại được giao phó cho một nhiệm vụ quan trọng đến thế.
Nhiệm vụ điều nhiệt kế
Ðúng vậy, có người đã đề cao vai trò đó đến nỗi ví nó như bộ não của hệ thống giải nhiệt. Thực tế, công việc của điều nhiệt kế giống như người lính quân cảnh, chặn đường xét hỏi giấy tờ của thanh niên trong tuổi lính: Gặp cậu nào có giấy hoãn dịch hợp lệ thì cho qua, bằng không thì giữ lại để điều tra xem có phải là trốn lính hay không. Ðiều nhiệt kế cũng làm một công việc tương tự với dòng nước coolant chiếu theo tiêu chuẩn nhiệt độ: Nếu nước đạt đến một nhiệt độ nào đó thì cổng điều nhiệt sẽ mở ra cho nước lưu thông về Radiator; Nếu chưa làm việc đúng mức trong lòng máy mà đã trôi về đây, thì dòng nước coolant không tích lũy đủ nhiệt độ để thúc đẩy cho cổng điều nhiệt kế mở ra: Nó sẽ bị ngăn lại, không cho chạy về Radiator, và được chuyển qua một đường khác để trở lại máy làm việc cho đến lúc tích lũy đủ nhiệt độ thúc đẩy cho “cổng” mở ra. “Người lính quân cảnh” trong hệ thống máy xe hơi mang tên “điều nhiệt kế” là vì vậy.
Nếu vì lý do nào đó, cái lò xo trong điều nhiệt kế không cảm ứng nhiệt độ đúng với qui định (chẳng hạn nước chưa đủ nhiệt độ đã cho qua, hoặc đòi hỏi nước phải rất nóng mới qua được) hoặc thông thường hơn, lò xo không đàn hồi nữa, đóng vào là đóng luôn, không mở ra được; hay mở ra là mở luôn, không khép vào được nữa… vì bất cứ một nguyên nhân nào như kể trên, hệ thống sẽ sinh ra hỗn loạn, và điều nhiệt kế không còn được việc nữa, cần được thay thế bởi một “người lính” mẫn cán hơn.
Hậu quả trục trặc điều nhiệt kế
Như trên đã nói, điều nhiệt kế bị hư là khi nó không còn đóng mở nhịp nhàng nữa, vì nó bị kẹt. Tình trạng đóng vào rồi không mở ra được nữa được gọi là “kẹt đóng”, và ngược lại, mở ra rồi không khép lại được gọi là “kẹt mở”.
Ðiều nhiệt kế kẹt ‘đóng’ sẽ làm cho nước Coolant lưu thông không được, sinh ra tình trạng Overheat cho đầu máy. Ðiều nhiệt kế kẹt “mở” sẽ để cho nước Coolant lưu thông tùy tiện, bất kể nhiệt độ đã tích lũy được là bao nhiêu, tình trạng này sẽ khiến xe không đủ nhiệt, máy xe xìu xìu ển ển, chạy hao xăng, không dọt… và nếu cần mở máy sưởi, bạn sẽ không thấy có hơi ấm toát ra.
Cả hai hậu quả này đều không tốt, đòi buộc người chủ xe phải thay thế điều nhiệt kế ngay. Nhưng so sánh giữa Overheat (nóng máy) và Underheat (không đủ nhiệt), thì nóng máy nguy hiểm hơn. Vì thế các điều nhiệt kế trong xe đời mới thường được chế tạo để… không bao giờ bị kẹt đóng; Nếu có trục trặc thì chỉ kẹt mở mà thôi.
Chẩn mạch điều nhiệt kế
Nếu thấy cây kim trên đồng hồ nhiệt di chuyển bất thường (vượt cao hơn hoặc xuống thấp hơn mức trung bình thường ngày), chúng ta cần phải có phản ứng ngay. Ðể biết chắc là vấn đề có phải ở nơi điều nhiệt kế hay không, chúng ta có thể làm những xét nghiệm như sau:
1. Cách thứ nhất: Kiểm tra hoạt động của nước coolant xem dòng nước có lưu thông hay không?
-Dừng xe lại trên một mặt đường bằng phẳng, chờ cho máy nguội.
-Mở nắp đậy đầu máy.
-Tìm két nước, mở nắp đậy (radiator cap) ở két nước. Nhớ đừng bao giờ mở nắp két nước khi đầu máy xe còn nóng.
-Kéo thắng tay để xe khỏi lăn bánh. Lấy đồ vật nặng chặn trước chiều lăn của bánh xe.
-Sau đó, nổ máy xe cho nổ tại chỗ cho đế khi kim nhiệt lên tới chữ C (thời kỳ warmup).
-Quan sát: Nhìn vào miệng Radiator, bạn sẽ thấy dòng nước Coolant bên trong. Bình thường, với máy nổ, chúng ta sẽ thấy mực nước Coolant hạ xuống một chút, và dòng nước có lưu thông. Ngược lại, nếu không thấy nước di chuyển, hoặc mực nước vẫn ngang bằng, thì đó là dấu hiệu cho thấy rất có thể Thermostat đã bị nghẹt đóng (stuck closed). Nếu thấy nước chảy và có hạ xuống, nhưng kim đồng hồ nhiệt chỉ lên được tối đa chữ C ngay cả khi xe lăn bánh, thì đó là dấu hiệu điều nhiệt kế kẹt mở (stuck open), đầu máy không đủ nhiệt để vận hành đúng mức.
-Ðã xác định được nguồn gốc trục trặc, bạn có thể tắt máy và đóng nắp két nước trở lại, và lo thay một điều nhiệt kế mới.
2. Cách thứ hai: Kiểm tra ống dẫn nước, xem nhiệt độ của 2 ống có chênh lệch nhau quá không?
Nổ máy xe, và lái chạy ít phút cho đến khi máy ấm lên, nhưng đừng để đến tình trạng “overheat”. Nếu xe đã từng bị overheat thì chỉ cần cho xe nổ máy tại chỗ. Khi máy xe đã ấm (kim nhiệt chỉ tới chữ C) thì tắt máy, và làm như sau:
-Mở nắp đậy đầu máy (hood). Nếu thấy hơi nước ngào ngạt tỏa ra từ bên dưới hood, đó là triệu chứng máy sắp bị overheat. Chờ một lát cho máy nguội, rồi thử lại.
-Tìm hai ống dẫn và lower hose, một ống ở trên (upper hose) và một ống ở dưới (lower hose), làm bằng cao su, màu đen.
-Ðưa tay nắn thử ống trên, xem nhiệt độ như thế nào: Có ấm không? Hay nóng rát?
-Ðưa tay nắn thử ống dưới, xem nhiệt độ thế nào: Có ấm hơn ống trên không? Hay là vẫn lạnh?
-So sánh nhiệt độ ở 2 ống: Trong điều kiện làm việc bình thường, ống dưới sẽ nóng hơn ống trên (bởi vì ống dưới dẫn nước đã hấp thụ nhiệt trong đầu máy để đưa về Radiator, trong khi ống trên đưa nước đã được giải nhiệt từ radiator vào máy). Tuy nhiên, sự chênh lệch về nhiệt độ không quá lớn. Nếu bất cứ khi nào bạn thấy nhiệt độ giữa 2 ống chênh lệch quá nhiều, một ống lạnh một ống nóng, điều đó cho thấy điều nhiệt kế đã bị kẹt đóng.
Bảo trì điều nhiệt kế
Rất may, điều nhiệt kế rất ít khi bị hư. Bình thường, nó có thể hoạt động suốt một đời xe. Ai cũng có thể hy vọng cái xe của mình được như vậy. Ðể củng cố niềm hy vọng đó, chúng ta cần thay nước coolant đều đặn, đừng để cho Coolant ô nhiễm ảnh hưởng đến sự đàn hồi hoặc cảm ứng của lò xo.
Tuy nhiên, điều nhiệt kế có thể hư bất thường vì những lý do không ai biết. Nếu phát giác triệu chứng, chúng ta cần phải thay điều nhiệt kế ngay. Ngoài ra, nếu vì lý do gì đó phải thay két nước và ống dẫn, cũng nên thay luôn điều nhiệt kế, vì những bộ phận này tương quan với nhau và làm việc dưới ảnh hưởng của nước Coolant.
[email protected]
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt…? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho: Phạm Ðình 9800 Bolsa Ave # 86, Westminster, CA 92683 (địa chỉ mới) Tel: 714 675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
