Mọi người đều có ác cảm với cá mập vì những phim như “Jaws” trong đó cá mập gây kinh hoàng cho người đi tắm biển. Nhưng sự thật thì không phải như vậy.
Theo báo National Geographic thì ở Hoa Kỳ trung bình một năm có 19 vụ cá mập tấn công người và cứ hai năm thì có một người chết vì bị cá mập cắn. Trong khi đó người giết mấy chục triệu cá mập mỗi năm. Độc ác nhất là hành động cắt lấy vi cá rồi thả cá mập xuống biển cho chết.
Cá mập là một loài vật có nhiều khả năng rất đáng kinh ngạc. Nhưng nhiều loại cá mập đang trên đà bị tuyệt chủng vì bị con người giết hại.
Có trên 500 loại cá mập hiện diện trong khắp các đại dương của thế giới từ nơi biển ấm vùng Xích Đạo tới nơi biển băng giá vùng Bắc Cực. Có loại cá mập rất nhỏ, chỉ bằng bàn tay và có loại lớn tới 12 mét.
Đặc tính của cá mập
Có nhiều loại cá mập như vậy thì đặc tính chung của cá mập là gì? Bất luận kích thước, cá mập đều có một cơ thể giống nhau. Cá mập không có xương, toàn bộ khung trong cơ thể làm bằng sụn, giống như sống mũi hay vành tai của bạn. Sụn thì uyển chuyển và nhẹ hơn xương, do đó cá mập bơi đi xa mà tốn ít năng lượng hơn.
Cá mập có nhiều lớp răng. Người có một số răng giới hạn, khi lớn rặng rụng rồi thì không mọc lại, nhưng cá mập thì thay đổi răng liền liền. Một con cá mập có thể rụng và mọc tới 30,000 răng trong đời. Sức cắn của cá mập rất mạnh. Dĩ nhiên chưa ai có thể trực tiếp thử xem cá mập trắng to (great white shark) cắn mạnh cỡ nào. Các nhà khoa học dùng những mô hình toán ước tính là sức cắn của cá mập trắng to là khoảng 4000 psi (pound per square inch). Không như nhiều loại động vật khác chỉ có thể di chuyển hàm dưới, cá mập có thể di chuyển cả hàm trên lẫn hàm dưới.
Cá mập có sáu giác quan
Thị giác: Cũng giống như mắt người mắt của cá mập có giác mạc, thấu kính, đồng tử và mống mắt. Nhưng giống như mèo, cá mập còn có một lớp tinh thể phản chiếu đằng sau võng mạc. Lớp này giúp cho cá mập nhìn thấy rõ khi có ít ánh sáng như ban đêm, chỗ nước đục, và sâu dưới biển. Nhiều cá mập có mắt hai bên lồi ra nên có khả năng nhìn gần như 360 độ.
Điểm lạ là cá mập có mí mắt nhưng không chớp mắt. Khi cần đóng mí mắt để bảo vệ mắt trong trường hợp đánh nhau thì mí mắt cũng không đóng xuống hết được. Nhiều loại cá mập có thêm một lớp màng trong có thể đóng xuống hết để che chở cho mắt khi cần. Những loại cá mập không có màng đó, như cá mập trắng to, thì lăn mắt vào hốc mắt để bảo vệ mắt.
Vị giác: Không bén nhạy cho lắm. Cá mập không có lưỡi như con người. Chồi vị của cá mập nằm trong miệng và cổ họng giúp cho cá mập nếm được con mồi trước khi quyết định có nuốt con mồi đó không. Có người cho rằng nhiều người bị cá mập cắn mà sống sót là vì cá mập cắn vào người một cái và nếm thấy thịt người không “ngon” nên nhả ra.
Khứu giác: Cá mập có một khứu giác rất nhạy cảm. Khi cá mập bơi thì nước đi vào lỗ mũi và đi qua những tế bào cảm nhận ở trên da phía trong. Những tế bào cảm nhận này có thể nhận biết được lượng hóa chất li ti trong nước. Cá mập trắng to đặc biệt có khứu giác rất tinh vi, nó có thể nhận biết được lượng máu một phần trong 10 tỷ phần nước, tương đương với một giọt máu trong một hồ bơi cỡ thế vận hội. Vì lý do đó nên người nào bơi lội mà bị chảy máu thì dễ lôi cuốn cá mập tới.
Một đặc điểm nữa về khứu giác là cá mập có thể nhận định được mùi từ hướng nào tới vì hai lỗ mũi cảm nhận mùi vị độc lập, cũng giống như hai tai của con người nghe tiếng động là biết từ hướng nào tới.
Thính giác: Cá mập có hai lỗ nhỏ trên đầu phía trên mắt. Trong hai lỗ đó là tai của cá mập. Cá mập có thể nghe được âm có tần số thấp. Cá mập có thể nghe được tiếng động của một con cá bơi cách xa 1 dặm.
Xúc giác: Cá mập không có tay để sờ và cảm nhận, nhưng cá mập cũng như nhiều loại cá khác có một đường ngang chạy ở giữa thân mình và dài từ đầu đến chân, gồm một hệ thống các lỗ nhỏ. Trong lỗ nhỏ đó có những tế bào thần kinh giác quan. Khi nước biển đi qua những lỗ nhỏ thì các tề bào thần kinh cảm giác ghi nhận được sự rung động trong nước. Với khả năng này cá mập biết có cá đang di chuyển cách xa tới 250 mét, ngay cả trong đêm tối.
Điện giác: Ngoài năm giác quan như con người, cá mập còn có một giác quan đặc biệt khác là cảm nhận được điện trường mà mọi động vật đều phát ra khi co thắt bắp thịt. Cá mập nhận biết được điện trường qua những lỗ nhỏ trên đầu. Khi một con cá co thắt bắp thịt để di động thì cá mập có thể cảm nhận thấy điều này. Nhất là khi cá nào bị thương quẫy mạnh thì tín hiệu điện gửi ra càng mạnh và lôi cuốn cá mập đến.
Những khả năng đặc biệt khác của cá mập
Cá mập bơi rất nhanh: Trước hết da cá mập được cả triệu miếng nhỏ hình chữ V cấu tạo và được gọi là dermal denticle (dermal có nghĩa “thuộc về da” và denticle có nghĩa “răng nhỏ”). Những miếng này được xếp lớp từ đầu đến đuôi. Nếu vuốt da cá mập từ đầu về phía đuôi thì thấy trơn, nhưng vuốt ngược lại thì thấy nhám. Cấu trúc này và chất liệu như xương của dermal denticle giúp cho cá mập bơi nhanh.
Cá mập còn có hình dáng động (dynamic) làm giảm sức cản của nước. Cá mập mako vây ngắn (shortfin mako shark) có thể bơi nhanh tới 46 dặm/giờ.
Cá mập có từ hơn 400 triệu năm về trước: Cá mập còn trước cả loài khủng long. Vì cá mập không có xương nên không để lại vết tích rõ rệt như khủng long. Dấu vết cổ đại nhất về sự tồn tại từ 420 triệu năm về trước của cá mập là vảy cá mập tìm thấy được ở vùng Siberia.
Nhiều loại cá mập phải luôn luôn bơi: Cá mập lấy dưỡng khí từ nước chảy qua mang cá. Khi bơi thì nước chảy vào miệng, cá mập ngậm miệng để đẩy nước qua mang rồi thoát ra ngoài. Có nhiều loại cá mập có khả năng bơm nước qua mang để thở, nhưng có nhiều loại không có khả năng đó như cá mập trắng to và cá mập mako. Những loại cá mập này phải bơi liên tục 24/7/365, vì nếu không bơi thì sẽ bị thiếu dưỡng khí mà chết.
Cá mập rất ít bị bệnh: Các nhà khoa học nghiên cứu gien của cá mập và nhận thấy rằng gien của cá mập giúp cho cá chống lại bệnh tật, giúp cho cá khỏi bệnh nhanh chóng nếu bị bệnh và làm cho cá mập có một sức đề kháng cao với bệnh ung thư. Theo một bài đăng trên báo Proceedings of the National Academy of Sciences gien của cá mập cũng giúp chống lại những bệnh liên quan tới tuổi già. Có lẽ từ xưa người Trung Quốc đã nhận ra sự cường tráng không bệnh tật của cá mập nên mới cho vi cá mập là một trong những thực phẩm bổ ích cho sức khỏe.
Rất đáng tiếc là gien của cá mập đã giúp cá sống sót hơn 400 triệu năm lại có thể làm cá bị diệt chủng vì sự tham lam và độc ác của con người. (Hà Dương Cự)
—-
Nguồn tài liệu: https://ocean.si.edu, www.fisheries.noaa.gov, www.sharksinfo.com
[jwplayer 01ZBgpaN-YzmDPLlM]
