Trần Lãm Vi
Nghệ thuật thứ bảy của Hàn Quốc đã tận dụng phim ảnh như một phương tiện hữu hiệu để truyền bá văn hóa của nước nhà ra khắp thế giới. Dù chỉ truyền tải một vài phần hoặc hoàn toàn hư cấu một truyện phim, nhưng tổng thể thì điện ảnh và truyền hình Hàn Quốc chính là vị đại sứ văn hóa của quốc gia này.
Không phải bỗng nhiên mà phim bộ xứ Hàn lại được dân Việt nói riêng, trong và ngoài nước, thích xem hoặc mê mẩn; ắt phải mang tính tâm lý xã hội được đồng cảm và gần gũi, cũng như chuyên chở một cốt truyện lôi cuốn hấp dẫn mà hợp tình hữu lý, chưa kể diễn viên diễn nhập vai tròn cảnh. Ðiện ảnh và truyền hình Hàn Quốc giống như một bức tranh chan hòa màu sắc tươi thắm sống động, đem đến cho người xem cảm giác hào hứng, thú vị. Không chỉ từ Châu Á lan tới Châu Âu, làn sóng phim ảnh Hàn còn vươn ra ngoài biên giới xa hơn, một cách mạnh mẽ và thuyết phục khán giả năm châu bằng sức mạnh của văn hóa Hàn Quốc, từ truyền thống đến hiện đại, thấm đẫm trong các bộ phim, cho dù đó là một tác phẩm điện ảnh có chiều sâu giàu tính Phật Giáo như “Xuân, Hạ, Thu, Ðông rồi lại Xuân” hay kể cả những bộ phim truyền hình thần tượng dành cho giới trẻ như Chuyện Tình Mùa Ðông, Trái Tim Mùa Thu, Những Nàng Công Chúa Nổi Tiếng, Iris… hoặc mang tính gia đình truyền thống như A Hundred Years’ Legacy (Tạm dịch: Người Thừa Kế Trăm Năm), một câu chuyện của một gia tộc có xưởng làm mì sợi trải qua 3 thế hệ, còn đang chiếu trên TV Hàn.
Phim ảnh là phương tiện hữu hiệu để truyền bá văn hóa
Những người làm nghệ thuật thứ bảy của Hàn Quốc đã biết tận dụng phim ảnh như một phương tiện hữu hiệu để truyền bá văn hóa của xứ sở mình ra khắp thế giới. Trong những bộ phim Hàn mà chúng ta từng hay đang xem hàng ngày, nét văn hóa, đời sống tinh thần của người Hàn Quốc được khai thác đậm và rõ nét. Ðó là cuộc sống quay quần cộng lực của các thành viên trong gia đình và những vấn đề nảy sinh từ sự sống chung đụng đó. Ðó là vai trò của người chủ gia đình với người cha và con trai là những người đứng đầu công ty, tập đoàn, chịu trách nhiệm về kinh doanh, yếu tố này dường như có thường xuyên trong hầu hết các bộ phim Hàn bên cạnh nội dung câu chuyện phim. Ðó là tình mẹ cao cả một đời sống bên con và hy sinh cho con cái. Một khía cạnh văn hóa khác cũng luôn thấy trong phim, đó là cung cách ăn uống đặc thù hay nghệ thuật ẩm thực truyền thống của dân Hàn, thậm chí có những bộ phim được thực hiện riêng về đề tài này, xoay quanh câu chuyện cuộc đời những người đam mê nghệ thuật nấu nướng hay sáng chế một thức ăn “danh bất hư truyền” nào đó, như các phim Vua Bánh Mì, Cười Lên Donghae, Only You, Tôi là Kim Sam Soon, Nàng Dae Jang Geum… Bằng cách đó, nhà làm phim có cơ hội bày ra một bữa tiệc ẩm thực để giới thiệu đầy đủ những tinh hoa nghệ thuật của đất nước mình. Ngay cả trong những bộ phim lấy các đề tài khác thì kỹ xảo chế biến thực phẩm cũng được thể hiện rất rõ trong đời sống hàng ngày của các nhân vật trong phim như nhân vật làm kim chi, làm mì sợi… chăm sóc hay đãi đằng bằng những món ăn truyền thống… Chính vì thế, với những người thích xem phim Hàn, dù chưa một lần đặt chân đến Hàn Quốc nhưng những món như Tteokbokki (bánh gạo), hay Jajangmyeo (mì đen), canh rong biển… cũng quen thuộc vì chúng xuất hiện quá nhiều trong phim, nhất là còn được đan cài trong những tình tiết lãng mạn, mái ấm gia đình theo kịch tính của nội dung câu chuyện, nên càng để lại dấu ấn khó quên.
Một nét hấp dẫn khác của văn hóa Hàn Quốc ngoài nghệ thuật về ẩm thực, còn một ngành nghệ thuật thẩm mỹ khác khiến người nước ngoài bị mê hoặc, chính là phong cách thời trang trẻ trung tươi đẹp và quyến rũ, thể hiện qua những bộ trang phục của nhân vật trong phim. Nhiều bộ phim đã khai thác nguyên chủ đề này với câu chuyện xoay quanh con đường lập nghiệp của nhân vật trong lĩnh vực thời trang may mặc như Người Mẫu, Ước Mơ Vươn Tới Một Ngôi Sao, Vua Thời Trang hay làm công việc liên quan đến thời trang như phim Tạp Chí Thời Trang. Và tất nhiên đi kèm theo là những mẫu trang phục tân kỳ theo xu hướng mới nhất, đẹp nhất của ngành thời trang trong nước. Không những chỉ tân thời, trong bộ phim Jang Ok Jung dựng nhân vật trước khi trở thành quý phi, là một cô gái sáng tạo thời trang lừng lẫy thời bấy giờ, để có dịp cho thế giới nhìn thấy những bộ cổ trang tuyệt vời của xứ kim chi.
Văn hóa nhân cách sống và ứng xử hướng thiện
Ðiện ảnh truyền hình Hàn Quốc đã chọn con đường khai thác văn hóa truyền thống của đất nước mình như một sắc thái đáng tự hào để phân biệt với các nền văn hóa khác cũng có nét độc đáo của riêng họ trên thế giới, đó là nhân cách sống và lề lối ứng xử.
Văn hóa đời sống xã hội trong phim Hàn thể hiện ở sự tôn kính vai vế trong gia đình, vai trò của mỗi người được mặc định cụ thể, không thay đổi. Bề trên được kính trọng khi ra khỏi nhà, lúc về đều được con cháu nâng đỡ, dìu đi, mở cửa xe để đón, trải chăn đệm trước khi ngủ… Con cái mỗi khi diện kiến cha mẹ đều nghiêm trang lễ phép cúi chào theo nghi thức phong tục. Những người phụ nữ của gia đình thì luôn bận rộn với công việc dọn dẹp nhà cửa, nấu nướng, trồng trọt, may vá; hoặc có người có lòng hy sinh cao cả, làm việc cật lực để có tiền nuôi cả nhà. Ở nơi công sở, tên người bao giờ cũng được gọi kèm với chức vụ: Giám đốc Lee, Trưởng phòng Kim, Thư ký Oh… là những danh gọi quen thuộc với khán giả. Một hình ảnh thường thấy nữa là khi giám đốc công ty đến, đều có người tháp tùng và mọi nhân viên phải dừng việc đứng lên nghiêm trang cúi đầu chào. Kể cả khi người đứng đầu đó còn trẻ tuổi như nhân vật của Hyun Bin đóng trong phim Secret Garden.
Văn hóa ứng xử trong phim Hàn còn được khắc họa ở sự nhẫn nhịn và lịch sự cũng như lễ phép của con người Hàn. Vẫn biết phim có thể cường độ lên, không đúng với thực tế. Bởi hàng ngày, qua thông tin đại chúng hay quốc tế, vẫn phản ánh những vụ việc bê bối có liên quan đến tính cách nóng nảy của người Hàn làm chủ tại các công ty ở một số quốc gia Châu Á, trong đó có Việt Nam. Thế nhưng, hình ảnh cam chịu, chấp nhận bị chèn ép, bị vùi dập của các nhân vật trong rất nhiều bộ phim Hàn vẫn mang dấu ấn về văn hóa ứng xử của người dân xứ này. Thể hiện ý chí kiên cường, hy sinh bản thân, chịu đựng khó khăn vất vả để vươn tới thành công, như là quan niệm nếp sống như thế, thành công đạt được mới thực sự có ý nghĩa! Khác với phim Mỹ và phương Tây: Hai bên đối lập muốn giành chiến thắng đều phải trải qua cuộc chiến đối đầu, cạnh tranh dữ dội, còn phim Hàn đi theo truyền thống văn hóa và đạo lý phương Ðông: Cái ác, sự tàn bạo, hận thù sẽ phải nhận hậu quả khôn lường theo triết lý Phật Giáo là gây nghiệp bất thiện tất sẽ bị báo ứng.
Tình yêu và nhân vị
Nhìn lại tổng thể bức tranh điện ảnh Hàn Quốc, tình yêu là đề tài không bao giờ cũ, cạn, mòn, được khắc họa đậm nét, là nhân tố chính làm nên sức hấp dẫn và là đề tài khai thác của nhiều công trình nghiên cứu về phim Hàn. Tình yêu luôn được nhắc đến một cách thường xuyên trên các trang báo tạp chí chuyên đề. Những câu chuyện tình chung thủy, đẹp như mơ trở thành một trong những nét văn hóa đẹp đẽ của đời sống xã hội Hàn Quốc. Dù mô-tip có thể lặp lại theo công thức: Yêu-xa cách-tái ngộ, cuộc tình tay ba, v.v.. nhưng các cung bậc và cách thể hiện tình yêu của nhân vật đều đem đến những xúc cảm tươi mới, cao thượng hay đầy hy sinh… cho người thưởng thức phim. Nó đem đến cho con người niềm tin vào cuộc sống, đem đến sức mạnh để vượt qua khó khăn, thậm chí là đau đớn. Thật vậy, mỗi câu chuyện tình yêu trong phim Hàn đều là một bản tình ca về sự thủy chung, sâu đậm và son sắc như Trái Tim Mùa Thu, Chuyện Tình Mùa Ðông, Nấc Thang Lên Thiên Ðàng, Hoàng Tử Gác Mái, Tín Nghĩa, Nhân Phẩm Quý Ông… Dù là phim đã sản xuất cách đây 20 năm, hay phim mới ra lò. Dù là phim cổ trang, dã sử, phép thuật, “xuyên không”, thần thoại, hay hiện đại… thì các câu chuyện tình trong đó đều gây xúc động và đẹp đẽ một cách kỳ diệu.
Trong các bộ phim Hàn, nếu không hút hồn người xem bằng cảnh trí thiên nhiên đẹp mê hồn với những con đường rợp bóng cây đầy chất thơ lãng mạn, hay đất trời phủ trắng tuyết rơi như trong Chuyện Tình Mùa Ðông, Ngọn Gió Ðông Năm Ấy… thì cũng là ẩm thực với thức ăn bày biện nghệ thuật tạo cảm giác hương vị phong phú; hoặc muôn màu thời trang trẻ trung hay sang trọng quý phái… hay bằng những bộ cổ trang tơ lụa dệt thêu hoa văn lộng lẫy cùng trang sức cầu kỳ… Nhưng chung quy, nội dung phim Hàn đều mang một triết lý sống sinh động, sâu sắc, đậm chất Nho Giáo, Phật Giáo và mục đích cuối cùng không nằm ngoài việc hướng thiện.
Dù phim chỉ chuyển tải một vài phần, hoặc ngay cả hoàn toàn hư cấu cốt truyện, nhưng về mặt tổng thể, điện ảnh và truyền hình Hàn Quốc chính là đại sứ văn hóa Hàn Quốc. Một vị đại sứ đặc biệt đóng vai trò truyền bá, giới thiệu, và như là một cách sâu sắc hay tế nhị, ngầm đặt ra mục tiêu mà quốc gia họ muốn hướng tới, là một chuẩn mực văn hóa truyền thống lâu đời được dân tộc Hàn Quốc gìn giữ và duy trì một cách hãnh diện.
