WASHINGTON, DC (NV ) – Nỗ lực của chính quyền Tổng Thống Donald Trump nhằm làm chậm dòng di dân hợp pháp đang tác động đến một nhóm lâu nay thường được xem là ít bị ảnh hưởng hơn trong hệ thống di trú Mỹ, đó là vợ hoặc chồng của công dân Mỹ, theo bản tin của đài NPR hôm Thứ Hai, 6 Tháng Bảy.
Từ khi ông Trump trở lại Tòa Bạch Ốc năm 2025, chính quyền đưa ra nhiều thay đổi trong chính sách di trú, gồm tạm ngưng thị thực định cư đối với công dân 75 quốc gia, tăng mức kiểm tra trong các cuộc phỏng vấn xin thẻ xanh, đồng thời mở rộng diện người có thể bị trục xuất. Những thay đổi này ảnh hưởng mạnh đến sự yên ổn của di dân, kể cả những người tìm cách vào Mỹ hoặc ở lại Mỹ qua hôn nhân với công dân Mỹ.
Theo luật sư và các gia đình được NPR phỏng vấn, một số người phối ngẫu không phải công dân Mỹ đã bị chia cách với chồng hoặc vợ là người Mỹ. Một số gia đình cũng lo sợ khi phải tiếp xúc với hệ thống di trú liên bang.
“Đời sống khó khăn hơn rất nhiều đối với người Mỹ kết hôn với một người sinh ra ngoài nước Mỹ,” bà Ashley DeAzevedo, giám đốc điều hành American Families United, nói với NPR. Tổ chức này vận động cho quyền lợi của công dân Mỹ có vợ, chồng, hoặc thân nhân đang vướng vào các thủ tục di trú.
Theo bà DeAzevedo, số người tìm đến tổ chức này tăng trong năm qua khi thay đổi chính sách diễn ra liên tục. Hiện có khoảng 1.4 triệu người tại Mỹ và khoảng 300,000 người ở ngoài Hoa Kỳ đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ tổ chức này, bao gồm người đã rời Mỹ và người muốn vào Mỹ.
Bà nói nhiều thành viên chọn tự nguyện rời khỏi Mỹ vì lo sợ bị giam giữ vô thời hạn. Một số người khác có vợ hoặc chồng bị bắt giữ, điều mà trước đây tổ chức này ít gặp, vì nhà chức trách thường có thứ tự ưu tiên trong việc bắt giữ di dân.
Bà Sharvari Dalal-Dheini, giám đốc cao cấp phụ trách quan hệ chính phủ của American Immigration Lawyers Association, nói chính phủ Mỹ từ trước đến nay vẫn kiểm tra kỹ hồ sơ của di dân xin ở lại Mỹ qua hôn nhân. Tuy nhiên, trong thời gian nộp đơn, vợ hoặc chồng của công dân Mỹ thường không bị cuốn vào các chiến dịch thực thi di trú rộng hơn.
Theo bà Dalal-Dheini, nhóm này từ lâu có vị trí đặc biệt trong luật di trú. Vợ hoặc chồng của công dân Mỹ không bị tính vào hạn ngạch thị thực định cư. Họ cũng không bị giới hạn số lượng hằng năm như nhiều diện di trú khác. Trong một số trường hợp, họ có thể xin điều chỉnh quy chế tại Mỹ dù đã mất quy chế hợp pháp trước đó. Vì vậy, họ được xem như một nhóm ưu tiên.
“Nhưng chính quyền này đang đối xử với họ như mọi di dân khác,” bà Dalal-Dheini nói.
Phía chính quyền Trump cho rằng những đời tổng thống trước lẽ ra cũng phải kiểm tra kỹ hơn các hồ sơ di trú liên quan đến hôn nhân, và Sở Di Trú và Nhập Tịch Mỹ (USCIS) chỉ đang thi hành luật đã có.
Trong tuyên bố gửi NPR, ông Zach Kahler, phát ngôn viên USCIS, nói việc xác minh danh tính và tiểu sử của tất cả những người xin quyền lợi di trú, như thẻ xanh hoặc quốc tịch, đòi hỏi một quy trình nghiêm ngặt nhằm bảo vệ an toàn cho người dân Mỹ bằng cách kiểm tra và rà soát kỹ hơn mọi ngoại kiều.
Ông Kahler nói việc kết hôn với công dân Mỹ và bắt đầu thủ tục bảo lãnh không đồng nghĩa với việc bảo vệ một người khỏi nguy cơ bị trục xuất. Theo ông, một đơn I-130 đang chờ xét hoặc đã được chấp thuận không tạo ra quy chế di trú. Mọi ngoại kiều phải tuân thủ luật di trú Mỹ. Người vào Mỹ mà không qua kiểm tra tại cửa khẩu, hoặc ở lại quá thời hạn được phép, có thể trở thành đối tượng bị bắt giữ và trục xuất theo luật di trú.
Bảo lãnh gia đình và hôn phu, hôn thê chiếm gần một nửa số thẻ xanh
Bảo lãnh thân nhân trực hệ, gồm vợ chồng và hôn phu, hôn thê, là một trong những cách phổ biến nhất công dân Mỹ tiếp xúc với hệ thống di trú.
Dữ liệu mới nhất của Bộ Nội An, công bố năm 2024, cho thấy khoảng 343,000 người nhận thẻ xanh qua diện vợ hoặc chồng, tương đương khoảng một phần tư tổng số thẻ xanh được cấp. Trong khoảng một thập niên qua, con số này dao động từ 200,000 đến 340,000 người mỗi năm.
Nếu tính thêm những thân nhân trực hệ khác có thể bảo lãnh di dân, như con cái và cha mẹ, số thẻ xanh được cấp qua diện gia đình gần như tăng gấp đôi. Điều này cho thấy con đường bảo lãnh gia đình có vai trò rất lớn đối với công dân Mỹ và thân nhân di dân của họ.
Thời gian xét trung bình cho mỗi hồ sơ là 13 tháng đối với thân nhân gia đình và bảy tháng đối với hôn phu, hôn thê. Mức này nhìn chung tương tự thời gian chờ đầu năm 2025, trước khi chính sách của ông Trump có hiệu lực.
Trong Quý 1 của tài khóa 2025-2026, có 167,401 đơn bảo lãnh thân nhân trực hệ được chấp thuận, cùng với 8,612 đơn bảo lãnh hôn phu, hôn thê. Số đơn được chấp thuận thường tăng hoặc giảm qua các thời chính quyền khác nhau.
Gia đình công dân Mỹ rơi vào cảnh rối ren
Các con số chính thức chỉ cho thấy một phần tác động của chính sách mới đối với vợ hoặc chồng của công dân Mỹ. Nhóm bị ảnh hưởng rõ nhất là người dân của hơn 70 quốc gia đang bị tạm ngưng hoặc kéo dài việc xét nhiều loại thị thực, từ visa du lịch đến visa định cư.
NPR nêu trường hợp cô Es, một thường trú nhân đã có thẻ xanh và kết hôn với công dân Mỹ. Cô sinh ra tại một trong 39 quốc gia nằm trong danh sách cấm nhập cảnh theo chính sách được chính quyền Trump áp dụng năm ngoái. Vì lệnh này, hồ sơ xin quốc tịch mà cô nộp từ năm ngoái vẫn đứng yên, dù cô đã sống ở Mỹ suốt 30 năm.
Chính sách cấm nhập cảnh không có ngoại lệ ngay cả đối với vợ hoặc chồng của quân nhân Mỹ.
Cô Es yêu cầu giấu tên họ vì chồng cô đang phục vụ trong Lục Quân Mỹ và hồ sơ di trú của cô còn đang chờ giải quyết. Cô nói hai vợ chồng lẽ ra chuyển sang Đức theo nhiệm vụ của chồng vào Tháng Bảy, nhưng phải dời đến Tháng Mười để xem hồ sơ quốc tịch của cô có thể xong hay không.
Gia đình cô Es hiện rơi vào tình trạng khó khăn trong việc đưa ra quyết định. Họ phải tính chuyện giữ hay bán căn nhà đang ở, liệu hai vợ chồng có phải sang Đức riêng rẽ hay không, hai con nhỏ là công dân Mỹ sẽ đi theo ai, và toàn bộ đồ đạc gia đình sẽ được chuyển đi thế nào.
Cô Es nói tình trạng này cũng ảnh hưởng đến khả năng phục vụ của chồng trong quân đội. Nếu phải sang Đức một mình, người chồng sẽ ở cách vợ con hàng ngàn dặm, vừa lo nhiệm vụ, vừa lo cho gia đình còn kẹt lại ở Mỹ. Theo cô, điều đó quá bất công. Dù một chánh án liên bang đã phán quyết việc tạm ngưng xét trường hợp xin quốc tịch của cô là trái luật, hồ sơ ấy đến nay vẫn đứng yên.
“Điều này không tác động đến những người làm sai mà đang tác động đến tất cả mọi người,” cô Es nói.
Không riêng các lệnh cấm và tạm ngưng, nhiều người nói với NPR rằng tình trạng chậm trễ tại các lãnh sự quán cũng tạo thêm áp lực, khiến một số vợ chồng hoặc hôn phu, hôn thê rơi vào tình trạng không có quy chế hợp pháp.
Bà Dalal-Dheini nói những người kết hôn với công dân Mỹ thường đã mất quy chế hợp pháp, có thể vì họ vào Mỹ hợp pháp rồi thị thực hết hạn, hoặc vì quy chế của họ bị chấm dứt, như trường hợp một số người từng có quy chế bảo vệ tạm thời TPS. Nay họ lại chịu thêm mức kiểm tra nghiêm ngặt hơn trong cách USCIS xem xét hồ sơ.
Nhiều gia đình lo ngại theo đuổi thủ tục di trú tại Mỹ
Các tổ chức vận động nói những thay đổi gần đây khiến mọi hồ sơ di trú bị soi kỹ hơn, đồng thời làm nhiều gia đình e ngại khi phải làm việc với chính phủ.
USCIS yêu cầu giới chức phỏng vấn nhiều hơn. Một bản ghi nhớ tháng trước khuyến khích giới chức cân nhắc việc đương đơn có trở về nước xuất xứ để xin thẻ xanh hay không khi xét hồ sơ. Những người ở lại Mỹ để nộp đơn có thể chịu quy trình kiểm tra lâu hơn và sâu hơn. Ông Trump cũng yêu cầu các định chế tài chính xem xét tài khoản ngân hàng của những người ở Mỹ mà không có quy chế thường trú.
Ông Eric Welsh, một luật sư di trú ở California, nói thân chủ của ông phải chuẩn bị trả lời các câu hỏi về thời điểm và cách nộp đơn xin thẻ xanh, kể cả bằng chứng về “tư cách đạo đức tốt” và nhiều thông tin khác. Theo ông, những yêu cầu như vậy trước đây không phải là vấn đề thường gặp đối với nhiều hồ sơ xin thường trú hoặc quốc tịch qua hôn nhân.
Ông Welsh lưu ý rằng vợ hoặc chồng của công dân Mỹ vẫn có thể gặp rủi ro trong thủ tục di trú. Luật có những con đường để họ xin thẻ xanh hoặc quốc tịch, nhưng kết quả sau cùng tùy thuộc vào quá trình xét hồ sơ. Việc kết hôn với công dân Mỹ, tự nó, không bảo đảm quyền được ở lại Mỹ hoặc quyền được điều chỉnh quy chế.
Theo ông, nhiều công dân Mỹ thường hiểu sai điểm này.
Ông Welsh và bà DeAzevedo cho biết một số gia đình nay bắt đầu do dự khi tiếp tục theo đuổi hồ sơ di trú. Bà DeAzevedo nói các chính sách gần đây khiến nhiều người lo ngại rằng, nếu đưa vợ hoặc chồng vào hệ thống xét duyệt di trú tại Mỹ, họ có thể đẩy người thân của mình vào nguy cơ bị bắt giữ hoặc trục xuất.(T.C) [đ.d.]
