TEHRAN, Iran (NV) – Iran hôm Thứ Hai, 25 Tháng Năm, đã dội gáo nước lạnh vào những đồn đoán cho rằng Mỹ và Iran sắp đạt một thỏa thuận, đồng thời chỉ ra sự thiếu nhất quán trong lập trường của Mỹ cùng sự can thiệp từ phía Israel là những yếu tố then chốt khiến việc đạt được một thỏa thuận toàn diện trở nên khó khăn.
Tờ The Guardian dẫn lời phát ngôn viên của phái đoàn đàm phán Iran, ông Esmail Baghaei, cho biết: “Hoàn toàn đúng khi nói rằng chúng tôi đã đạt được kết luận về một phần lớn các vấn đề đang được thảo luận. Tuy nhiên, nếu cho rằng điều này đồng nghĩa với việc việc ký kết thỏa thuận sắp diễn ra, thì không ai có thể đưa ra khẳng định như vậy.”
Reuters cũng đưa tin ông Baghaei nói đã có tiến triển về nhiều chủ đề trong một bản ghi nhớ tiềm năng giữa Hoa Kỳ và Iran, nhưng điều đó không có nghĩa Tehran đã gần đạt thỏa thuận cuối cùng.
Không những vậy, ông Baghaei còn nói thẳng thắn về tình trạng hỗn loạn đang diễn ra trong chính quyền ở Washington: “Các bạn đang phải đối mặt với một làn sóng sa thải, những tuyên bố mâu thuẫn, sự phản đối từ Quốc Hội, cũng như sự phản đối từ một bộ phận dư luận.”
Ngược lại, Tổng Thống Trump đã bác bỏ những lời chỉ trích, viết trên Truth Social rằng ông sẽ không “lắng nghe những kẻ thất bại chỉ trích điều mà chúng chẳng biết gì.”
Một chi tiết thú vị là theo hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran, một số nhà hòa giải và quan chức Mỹ “âm thầm” đã chuyển tới phía Iran thông điệp: “Đừng để ý đến các bài đăng trên mạng xã hội của ông Trump.”
Cả hai bên đều rút lại kỳ vọng
Theo tin từ nhiều cơ quan truyền thông từ hôm qua đến nay, Iran và Hoa Kỳ đang cố thu hẹp các điều khoản của một thỏa thuận có thể chấm dứt cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran kéo dài gần ba tháng. Nhưng cả hai bên hiện tại đều công khai hạ thấp kỳ vọng về một bước đột phá sắp xảy ra.
Vòng ngoại giao mới nhất dường như đã đạt tiến triển trong một số vấn đề, đặc biệt là khả năng mở lại eo biển Hormuz, nhưng Tehran nói vẫn còn nhiều trở ngại lớn, bao gồm các “tuyên bố mâu thuẫn” từ phía Hoa Kỳ, sức ép của Israel, việc dỡ bỏ trừng phạt, tài sản Iran bị đóng băng và cách xử lý chương trình nguyên tử của Iran.
Theo Axios, dự thảo đề xướng sẽ bao gồm việc gia hạn ngừng bắn 60 ngày, trong thời gian đó Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz, dọn các thủy lôi đã khai triển trong tuyến đường này và cho phép tàu thuyền đi qua tự do.
Đổi lại, Hoa Kỳ sẽ dỡ bỏ phong tỏa các cảng Iran và cấp một số miễn trừ trừng phạt để Iran có thể bán dầu tự do hơn. Dự thảo cũng được cho là bao gồm cam kết của Iran không theo đuổi vũ khí hạt nhân và đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium cũng như xử lý kho uranium làm giàu cao của nước này.
Nhưng đây chính là điểm tranh cãi khó khăn hơn. Các quan chức Hoa Kỳ cho rằng Iran về nguyên tắc đã đồng ý với một số yếu tố chính, bao gồm mở lại eo biển và xử lý kho uranium làm giàu. CBS News dẫn lời một quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng Thống Trump nói các nhà đàm phán đang làm việc để hoàn tất chi tiết và Iran đã đồng ý về nguyên tắc với một thỏa thuận liên quan đến việc xử lý uranium làm giàu cao, mở lại eo biển Hormuz và Hoa Kỳ có nhượng bộ về trừng phạt nếu Iran nhượng bộ về làm giàu uranium. Quan chức này cũng nói thỏa thuận sẽ không bao gồm thay đổi chế độ và Washington sẽ làm việc với chính phủ hiện tại của Iran.
Tuy nhiên phía Iran lại đang vạch một ranh giới rõ hơn. Ông Baghaei hôm Thứ Hai nói rằng bản ghi nhớ tiềm năng là về việc chấm dứt chiến tranh và hiện không bao gồm các vấn đề hạt nhân, ngoài cam kết sẽ đàm phán về chúng sau này. Iran trước đây đã tuyên bố không chuyển kho uranium sang Hoa Kỳ hoặc Nga và từng đề cập đến việc đình chỉ làm giàu trong tối đa năm năm, ngắn hơn nhiều so với mức 20 năm mà Washington mong muốn.
Một điểm căng thẳng khác là yêu cầu của Iran được tiếp cận các tài sản bị đóng băng. The Guardian đưa tin các quan chức Iran tin rằng chỉ trích chính trị tại Washington đang gây áp lực khiến ông Trump lùi bước khỏi kế hoạch giải phóng tới $12 tỷ tài sản Iran đang lưu giữ tại Qatar. Thống Đốc Ngân Hàng Trung Ương Iran, Abdolnaser Hemmati, đã đến Qatar hôm Thứ Hai, cho thấy vai trò của Doha trong khía cạnh tài chính và ngoại giao của các cuộc đàm phán.
Israel là một trở ngại khác. Reuters đưa tin Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã nói riêng với các thân tín rằng Israel có rất ít khả năng ảnh hưởng đến quyết định của ông Trump về Iran, dù Israel rất lo ngại về khung thỏa thuận Mỹ và Iran đang hình thành.
Thủ Tướng Netanyahu cũng khẳng định Israel phải giữ quyền hành động quân sự trước các mối đe dọa, bao gồm Hezbollah ở Lebanon. Điều đó có thể trực tiếp mâu thuẫn với yêu cầu của Iran rằng một lệnh ngừng bắn ở Lebanon phải là một phần của bản ghi nhớ. The Guardian đưa tin ông Baghaei nói lệnh ngừng bắn ở Lebanon phải được đưa vào bất kỳ thỏa thuận nào dẫn đến việc Iran cho phép tàu thương mại đi qua Hormuz và Hoa Kỳ dỡ bỏ phong tỏa các cảng Iran.
Vì vậy, các nguồn tin đáng tin cậy mới nhất cho thấy có tiến triển thận trọng, chứ chưa có thỏa thuận hoàn tất. Phía Iran nói chưa có chuyện sắp ký. Ông Trump nói ông sẽ không vội. Ngoại Trưởng Rubio nói ngoại giao vẫn còn cơ hội, và Israel cảnh báo cấu trúc đang hình thành chưa đáp ứng các yêu cầu an ninh cốt lõi của họ.
Đàm phán đang diễn ra, và một cuộc thỏa thuận cuối cùng vẫn rất mong manh.
Hôm Thứ Hai, giá dầu giảm xuống dưới $100/thùng khi thị trường hy vọng về một thỏa thuận Mỹ-Iran, với dầu Brent giảm khoảng 6% xuống $97.28, mức thấp nhất trong hai tuần. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo không nên cho rằng dòng chảy năng lượng sẽ trở lại bình thường nhanh chóng ngay cả khi có thỏa thuận.
Ông Warren Patterson, trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa tại ING, nói với Reuters: “Chúng ta đã từng ở giai đoạn này trước đây, rồi các cuộc đàm phán lại đổ vỡ.” (K.L) [kn]
