WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Sáu, 18 Tháng Chín, tuyên bố cấm CNN, MS NOW và Politico vào Tòa Bạch Ốc vì cho rằng ba cơ quan này liên tục đưa “tin giả,” và đến sáng Thứ Bảy, 19 Tháng Chín, các phóng viên CNN và MS NOW thực sự bị từ chối vào khuôn viên Tòa Bạch Ốc, đưa cuộc đối đầu kéo dài giữa ông Trump với giới truyền thông sang một cuộc tranh chấp mới liên quan quyền tự do báo chí được Tu Chính Án Thứ Nhất bảo vệ, theo CBS News.
Trong thông báo trên mạng xã hội, Tổng Thống Trump nói lệnh cấm có hiệu lực “ngay lập tức,” cáo buộc CNN, MS NOW và Politico thường xuyên tường thuật “tin giả” về ông, chính quyền của ông và nước Mỹ. Tuy nhiên, khi được hỏi tại Phòng Bầu Dục có một bản tin cụ thể nào dẫn đến quyết định này hay không, ông Trump không đưa ra một sự kiện riêng biệt mà gọi đó là kết quả tích tụ của các bài báo trong “vài năm qua.”
“Tôi không cần phải cho họ vào nhà của tôi, vào nhà của người dân,” ông Trump nói, đồng thời cảnh báo rằng những cơ quan truyền thông khác có thể bị cấm tiếp theo. Khi được hỏi ông muốn nói đến ai, Tổng Thống nhắc The New York Times và The Washington Post, tiếp tục gọi hai tờ báo này là “tin giả.”
Đến chiều Thứ Sáu, các phóng viên của ba cơ quan vẫn còn làm việc bên trong Tòa Bạch Ốc và chính quyền chưa công bố chi tiết lệnh cấm sẽ được áp dụng rộng đến mức nào. Tuy nhiên, sáng Thứ Bảy, CNN và MS NOW xác nhận thẻ ra vào của một số phóng viên bị vô hiệu hóa khi phóng viên Betsy Klein của CNN bị từ chối vào Tòa Bạch Ốc, còn phóng viên Akayla Gardner của MS NOW cho biết thẻ của bà bị khóa và sau đó bị thu lại. Politico thường không bố trí phóng viên tại Tòa Bạch Ốc vào ngày Thứ Bảy nên chưa có trường hợp tương tự được AP ghi nhận trong buổi sáng.
CNN tuyên bố đứng sau các phóng viên của mình và khẳng định họ có quyền theo Hiến Pháp để đưa tin mà không bị chính phủ cản trở. MS NOW nói Tòa Bạch Ốc thuộc về người dân Mỹ và những quyết định được đưa ra bên trong được tài trợ bằng tiền thuế của người dân, đồng thời cho biết sẽ sử dụng những biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền của mình theo Tu Chính Án Thứ Nhất. Politico trước đó cũng tuyên bố sẽ tiếp tục tường thuật về chính quyền và “mạnh mẽ bảo vệ” quyền hiến định của mình.
Vấn đề Tu Chính Án Thứ Nhất
Tranh cãi pháp lý ở đây không đơn giản là tổng thống có quyền chọn ai được bước vào Phòng Bầu Dục hay không. Các tòa án từng công nhận tổng thống có quyền rộng trong việc lựa chọn số ít phóng viên tham dự những sự kiện có không gian hạn chế, nhưng vấn đề trở nên khác nếu chính phủ loại một phóng viên hoặc cả cơ quan báo chí khỏi hệ thống tiếp cận thông thường chỉ vì không đồng ý với nội dung họ đăng tải. Reuters dẫn các chuyên gia về quyền tự do ngôn luận, cho rằng phạm vi của lệnh cấm sẽ quyết định sức mạnh của một vụ kiện theo Tu Chính Án Thứ Nhất.
Một tiền lệ quan trọng là vụ Sherrill v. Knight năm 1977. Tòa Kháng Án Liên Bang tại Washington khi đó phán quyết rằng Tòa Bạch Ốc không có nghĩa vụ phải mở cửa cho tất cả báo chí, nhưng một khi chính phủ thiết lập hệ thống thẻ báo chí cho các ký giả chuyên nghiệp, quyền tiếp cận đó được Tu Chính Án Thứ Nhất bảo vệ và không thể bị từ chối một cách tùy tiện. Tòa cũng yêu cầu người bị từ chối phải được thông báo lý do, có cơ hội trả lời và nhận quyết định cuối cùng bằng văn bản.
Điểm đặc biệt trong trường hợp hiện nay là chính tổng thống công khai nói lý do của ông là những bài báo mà ông cho là “fake,” chứ chưa viện dẫn vấn đề an ninh hay hành vi cụ thể của các phóng viên. Các tổ chức bảo vệ tự do báo chí vì vậy cho rằng vấn đề có thể là cái mà luật hiến pháp gọi là “viewpoint discrimination” (phân biệt đối xử dựa trên quan điểm), tức chính phủ thưởng hoặc phạt người nói dựa vào nội dung quan điểm mà họ bày tỏ. AP cho biết Chủ Tịch Mark Schoeff của National Press Club nói việc cấm các cơ quan báo chí vì chính quyền không hài lòng với nội dung của họ, đặt ra vấn đề chính phủ đang quyết định tiếng nói nào được trực tiếp chứng kiến và tường thuật hoạt động của tổng thống.
Tự do báo chí hay quyền kiểm soát Tòa Bạch Ốc?
Tổng Thống Trump lập luận rằng nước Mỹ cần “tin trung thực” và các cơ quan truyền thông không nên được phép liên tục phổ biến những điều mà ông cho là sai sự thật. Nhưng Tu Chính Án Thứ Nhất không trao cho chính phủ quyền quyết định một cơ quan báo chí được hưởng quyền hiến định dựa trên việc chính phủ đồng ý hay không đồng ý với nội dung của cơ quan đó; mặt khác, Tu Chính Án cũng không bảo đảm cho bất kỳ ký giả nào quyền tuyệt đối tham dự mọi cuộc họp hay mọi sự kiện của tổng thống. Chính sự khác biệt này sẽ trở thành trung tâm của các cuộc tranh tụng về lệnh cấm mới.
Vì thế, câu hỏi pháp lý không phải CNN, MS NOW hay Politico có đưa những bản tin mà ông Trump không thích hay thậm chí cho là sai hay không. Câu hỏi mà tòa án có thể phải giải quyết là “liệu một chính phủ có thể sử dụng quyền kiểm soát lối vào Tòa Bạch Ốc để trừng phạt một cơ quan báo chí vì nội dung tường thuật của họ hay không?” Với “cấm cửa” phóng viên CNN và MS NOW vào Tòa Bạch Ốc không còn chỉ là lời đe dọa chính trị của tổng thống, mà trở thành hành động của chính phủ có khả năng dẫn đến một cuộc chiến pháp lý mới về Tu Chính Án Thứ Nhất. (MPL) [dt]
