WASHINGTON, DC (NV) – Sau khi tuyên bố thỏa thuận mua dầu diesel của Nga nhằm giảm giá nhiên liệu tại Mỹ, Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Sáu, 16 Tháng Mười, ký sắc lệnh viện dẫn “lợi ích quốc gia” để miễn áp dụng hầu hết các biện pháp trừng phạt mới đối với Moscow, theo NBC News.
Quyết định được ban hành chỉ hai ngày trước khi các biện pháp trừng phạt có hiệu lực, giúp Nga tránh được những đòn kinh tế mà Quốc Hội Mỹ vừa thông qua nhằm buộc Tổng Thống Vladimir Putin chấm dứt chiến tranh xâm lược Ukraine.
Điều đáng chú ý là chính ông Trump ký ban hành đạo luật này ngày 18 Tháng Chín, chưa đầy một tháng trước khi đình chỉ các điều khoản quan trọng nhất.
Đạo luật chế tài Nga mạnh mẽ mang tên bạn quá cố của Trump
Đạo luật mang tên Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026, được đặt theo tên cố Thượng Nghị Sĩ Lindsey Graham, một đồng minh thân cận của ông Trump, qua đời hồi Tháng Bảy. Ông Graham từng vận động mạnh mẽ để tăng trừng phạt Nga, cắt nguồn tài chính nuôi dưỡng cuộc chiến tại Ukraine.
Đạo luật được Quốc Hội thông qua với sự ủng hộ của cả hai đảng, trong đó Thượng Viện bỏ phiếu với tỷ số 86-11. Luật cho phép đánh thuế nhập cảng lên tới 500% đối với hàng hóa Nga, cùng mức thuế 100% đối với hàng hóa từ những quốc gia mua nhiều dầu khí Nga nhất, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ.
Tuy nhiên, Điều 115 của đạo luật cho phép tổng thống miễn áp dụng những biện pháp này nếu xác nhận với Quốc Hội rằng quyết định phục vụ lợi ích quốc gia.
Ông Trump đã sử dụng chính điều khoản đó để đình chỉ phần lớn các chế tài mới, kể cả thuế nhập cảng và những biện pháp nhằm vào hệ thống tài chính, năng lượng của Nga.
Trong sắc lệnh ngày 16 Tháng Mười, ông Trump tuyên bố đã gửi Quốc Hội văn bản xác nhận và báo cáo giải thích quyết định. Tuy nhiên, Tòa Bạch Ốc chưa công khai giải thích cụ thể vì sao việc giảm trừng phạt một quốc gia đang tiến hành chiến tranh xâm lược lại phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ.
Từ thỏa thuận diesel đến việc vô hiệu hóa đạo luật Graham
Ngày 9 Tháng Mười, Tổng Thống Donald Trump công bố thỏa thuận với Tổng Thống Vladimir Putin, theo đó Nga sẽ cung cấp ngay 300,000 tấn diesel, thêm 500,000 tấn trong Tháng Mười Một và một triệu tấn tiếp theo, nhằm giảm giá nhiên liệu tại Mỹ.
Tuy nhiên, trên thực tế thế giới tiêu thụ khoảng 3.5 triệu đến bốn triệu tấn diesel mỗi ngày, riêng Mỹ khoảng 500,000 tấn. Như vậy, số diesel Nga hứa cung cấp ngay còn chưa đủ cho Mỹ sử dụng một ngày.
Các chuyên gia S&P Global Energy nhận định thỏa thuận khó làm tăng đáng kể nguồn cung toàn cầu, bởi lượng diesel này có thể chỉ được chuyển từ những khách hàng hiện hữu sang thị trường khác.
Trớ trêu hơn, theo AP, chính Nga cũng đang thiếu nhiên liệu nghiêm trọng sau những cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu. Dù Moscow vẫn có diesel dư để xuất cảng, khả năng cung cấp lâu dài vẫn chưa chắc chắn.
Điều đáng nghi vấn là sau khi quảng bá thỏa thuận diesel có lợi ích kinh tế chưa rõ ràng, ông Trump lại viện dẫn lợi ích quốc gia để đình chỉ những biện pháp trừng phạt Nga trong đạo luật Graham.
Câu hỏi trớ trêu là: Nếu việc mua một lượng diesel của Nga không đủ giải quyết cuộc khủng hoảng nhiên liệu Mỹ, tại sao ông Trump phải trả giá bằng việc giảm áp lực kinh tế đối với Moscow?
Quốc Hội phản đối, Ukraine cáo buộc Trump tưởng thưởng Putin
Quyết định miễn trừng phạt lập tức gây phản ứng từ các nhà lập pháp thuộc cả hai đảng.
Thượng Nghị Sĩ Thom Tillis (Cộng Hòa – North Carolina), gọi đây là quyết định “vượt quá mức vô trách nhiệm,” đồng thời chất vấn vì sao tổng thống không thực thi một đạo luật được Thượng Viện thông qua với tỷ số 86-11.
Ông Tillis cho rằng muốn giảm giá năng lượng, chính quyền Trump phải giải quyết cuộc chiến Iran thay vì giúp đỡ ông Putin.
Thượng Nghị Sĩ John Cornyn (Cộng Hòa – Texas), nhận xét ngắn gọn rằng từ nấm mồ cố Thượng Nghị Sĩ Lindsey Graham hẳn sẽ kinh hoàng trước quyết định này.
Thượng Nghị Sĩ Richard Blumenthal (Dân Chủ – Connecticut), người cùng soạn thảo đạo luật, cáo buộc ông Trump đang nhượng bộ ông Putin, đi ngược ý nguyện của Quốc Hội và các đồng minh Châu Âu.
Dân Biểu Don Beyer (Dân Chủ – Virginia) kêu gọi Quốc Hội sửa luật để bịt điều khoản miễn trừ đang được tổng thống sử dụng.
Từ Ukraine, Tổng Thống Volodymyr Zelensky hôm Thứ Bảy, 17 Tháng Mười, lên án quyết định của ông Trump, gọi việc giảm áp lực kinh tế đối với Moscow là một hình thức “tưởng thưởng tài chính cho Putin,” chỉ khuyến khích Nga tiếp tục tấn công Ukraine.
Ngược lại, ông Kirill Dmitriev, đặc phái viên kinh tế của Tổng Thống Putin, công khai ca ngợi quyết định miễn trừng phạt là một thời điểm “thực sự mang tính lịch sử” trong quan hệ Mỹ-Nga.
Đạo luật trừng phạt Nga bây giờ còn ý nghĩa gì?
Về pháp lý, ông Trump không trực tiếp vi phạm đạo luật Graham khi sử dụng quyền miễn trừ được chính Quốc Hội cho phép. Nhưng về chính trị, việc ký luật rồi nhanh chóng dùng điều khoản ngoại lệ để đình chỉ gần hết các chế tài quan trọng đã khiến mục tiêu trừng phạt Nga của Quốc Hội bị suy yếu nghiêm trọng.
Thỏa thuận diesel được quảng bá như một giải pháp kinh tế, nhưng lợi ích thực tế cho người tiêu dùng Mỹ vẫn chưa được chứng minh. Trong khi đó, kết quả chính trị đã rõ ràng hơn: Moscow tránh được các biện pháp trừng phạt mới, còn Washington tự làm suy yếu một công cụ gây sức ép mà lưỡng đảng Quốc Hội vừa xây dựng.
Nghịch lý lớn nhất là ông Trump từng không tiếc lời ca ngợi cố Thượng Nghị Sĩ Lindsey Graham như người thân trong gia đình, nhưng khi người bạn ấy vừa nằm xuống, ông lại dùng chính điều khoản miễn trừ để rút gần hết sức mạnh trừng phạt Nga khỏi đạo luật mang tên Graham.
Phải chăng đối với ông Trump, tình bạn, lòng trung thành, di sản của người quá cố, ý chí của Quốc Hội, thậm chí lợi ích lâu dài của nước Mỹ, tất cả đều có thể bị gạt sang một bên khi quyền lợi của “Ngài” Putin được đặt lên bàn cân? (MPL)
