SACRAMENTO, California (NV) – Các ứng cử viên thống đốc California thuộc đảng Dân Chủ đang nói về hệ thống y tế một người trả lần nữa để thu hút cử tri, nhưng không ai biết họ có thật sự thay đổi được không.
Theo báo mạng CalMatters hôm Thứ Tư, 4 Tháng Ba, đó là một điểm mà các ứng cử viên thống đốc California hay thảo luận, muốn thay thế bảo hiểm y tế tư nhân bằng một hệ thống bảo hiểm do chính phủ quản trị, nên được gọi là “một người trả.” Thay đổi đó đang bị lãng quên sau khi Thống Đốc Gavin Newsom và các nhà lập pháp Dân Chủ không thành công, và có một số người nói kế hoạch đó có thể tốn đến $392 tỷ/năm.
Các nhà hoạt động y tế hiện nay đang tập trung vào việc cắt giảm Medi-Cal từ liên bang, và đó là bảo hiểm của California cho cư dân có thu nhập thấp. Tuy vậy, sự kêu gọi “Medicare Cho Tất Cả” là một điều quen thuộc với các chính trị gia cấp tiến, nhưng ít người nói sẽ làm cụ thể như thế nào.
Ông Tom Steyer, nhà hoạt động khí hậu và ứng cử viên thống đốc, từng phản đối y tế một người trả khi ứng cử tổng thống vào năm 2020, nhưng thay đổi suy nghĩ vào Tháng Mười Hai năm ngoái. Tỷ phú này nói với các đại biểu tại hội nghị cách đây một tháng, cho biết ông không phải làm theo ý muốn của các tập đoàn và nói “California cần có hệ thống y tế một người trả.”
Bà Katie Porter, cựu dân biểu liên bang đại diện Orange County, nói với các đại biểu bà sẽ “tạo được y tế một người trả.” Bà là một người ủng hộ hệ thống y tế đó lâu dài, nhưng trong năm ngoái không tập trung vào vấn đề này vì không biết có thực hiện được không, và nói với báo mạng Politico là bà “không nghĩ thực hiện được trong vài năm tới.”
Ông Tony Thurmond, bộ trưởng Giáo Dục California, cùng bà Betty Yee, cựu bộ trưởng Tài Chánh California, và ông Xavier Becerra, cựu bộ trưởng Y Tế Hoa Kỳ, ủng hộ hệ thống y tế một người trả.
Trong khi đó, một ứng cử viên Dân Chủ và các ứng cử viên Cộng Hòa cho biết họ sẽ tập trung vào việc tạo ra bảo hiểm công cộng để giảm giá và cạnh tranh với bảo hiểm tư nhân. Hệ thống đó có thể dễ thực hiện vì có bảo hiểm giá rẻ hơn nhưng vẫn cho các công ty giữ bảo hiểm tư nhân nếu họ muốn.
Hai ứng cử viên Cộng Hòa là ông Steve Hilton với Chad Bianco, và ứng cử viên Dân Chủ muốn có bảo hiểm công cộng là Dân Biểu Liên Bang Eric Swalwell, đại diện vùng vịnh San Francisco.
Nếu muốn mở hệ thống y tế một người trả, California cần phải có sự chấp thuận từ liên bang để có thể dùng tiền từ liên bang chi trả cho Medicare, Medicaid, và bảo hiểm cho cựu chiến binh, nhưng chắc chắn chính quyền Tổng Thống Donald Trump sẽ bác bỏ đề nghị đó. Điều đó cũng sẽ tăng thuế tiểu bang nhiều, nhưng các nhà hoạt động cho rằng sẽ có lợi lâu dài vì giảm giá thuốc và các chi phí điều hành, giúp cư dân tiết kiệm.
Hiện nay, California đang bị thiếu hụt ngân sách bốn năm liên tiếp, và kế hoạch y tế của tiểu bang đang gặp khó khăn vì cắt giảm từ chính quyền Trump. Điều đó làm hơn 500,000 cư dân California có thể mất Medi-Cal, rồi tăng lên đến 1.8 triệu người mất bảo hiểm, và có thêm hàng trăm ngàn người không mua bảo hiểm từ Covered California được nữa.
Bà Rachel Linn Gish, phát ngôn viên của Health Access California và nhà hoạt động y tế một người trả, cho biết sự kêu gọi có hệ thống này là một phần không thể thiếu của các ứng cử viên thống đốc, nhưng bà không kỳ vọng nhiều vào những giải pháp ngắn hạn như bảo vệ Medi-Cal, Covered California, bảo vệ người nhập cư và LGBTQ.
Khi tranh cử vào năm 2017, ông Newsom từng hứa hẹn sẽ “dẫn đầu nỗ lực có y tế một người trả.” Lời hứa đó giúp ông được Hiệp Hội Y Tá California ủng hộ, nhưng vẫn là một lời hứa chưa thực hiện lớn nhất của ông.
Vào năm 2018, ông thành lập một ủy ban để nghiên cứu về y tế một người trả, sau đó xin chính quyền liên bang cho phép, nhưng không được vì đó là nhiệm kỳ đầu của Tổng Thống Donald Trump. Từ đó đến nay, ông Newsom không ủng hộ bất cứ nỗ lực nào của Hiệp Hội Y Tá California.
Các nhà lập pháp Dân Chủ cũng thất bại trong việc đưa vấn đề này ra trước thống đốc, với một nỗ lực được mang ra trước công chúng vào năm 2022. Lúc đó, Dân Biểu Ash Kalra, đại diện vùng San Jose, không có đủ sự ủng hộ của các nhà lập pháp khác, và không muốn cô lập họ bằng cách ép buộc bỏ phiếu. Ông thử lại lần nữa vào năm 2024, nhưng các nhà lập pháp dập tắt nỗ lực đó trước khi đề nghị được đưa đến Hạ Viện California.
Trong tám năm qua, ông Newsom thay đổi chiến thuật về y tế từ muốn có y tế một người trả thành cung cấp tiền cho Covered California và mở rộng Medi-Cal cho người nhập cư trái phép. Điều đó giúp hơn 94% cư dân có bảo hiểm y tế, làm những người ủng hộ y tế một người trả lâu dài cũng phải khen ngợi.
Chính quyền Newsom cũng có những cố gắng nhỏ cho y tế một người trả vì thống đốc từng ký một luật vào năm 2023, yêu cầu tiểu bang nghiên cứu về những giấy phép cần lấy từ liên bang. Tiểu bang đáng lẽ phải công khai báo cáo vào Tháng Mười Một năm ngoái, nhưng đến giờ chưa có.
Y tế một người trả luôn làm những nhà lập pháp Dân Chủ cấp tiến đụng độ với các công ty bảo hiểm, bệnh viện, bác sĩ, và Phòng Thương Mại California. Họ thường phản đối tăng thuế, muốn giữ lựa chọn công ty bảo hiểm, và không muốn tiểu bang tốn kém cho một sự quản trị mới.
Thống Đốc Newsom sẽ mãn nhiệm trong năm nay, và những người muốn thay thế ông sẽ tiếp tục đưa ra những lời hứa tương tự, và sẽ tiếp tục có những nhóm tương tự phản đối.
Một phát ngôn viên của bà Porter không trả lời khi được hỏi bà sẽ làm cách nào để có được y tế một người trả tuy nhiều người đã thất bại. Phát ngôn viên của ông Steyer thì cho biết “sẽ không dễ dàng khi đối mặt với các chính trị gia ở Washington và lợi ích của các tập đoàn kiếm lời từ y tế.”
Ông Steyer ủng hộ chính sách trong dự luật của Dân Biểu Kalra, cho tiểu bang nắm vai trò cung cấp bảo hiểm cho cư dân, phải lấy giấy phép từ liên bang để có thể lấy chi phí cho chương trình này. Về chi phí từ tiểu bang, dự luật này cho biết Quốc Hội California sẽ tìm cách nào sau khi có chính sách.
Ông Kalra cùng Hiệp Hội Y Tá California ủng hộ ứng cử viên Steyer, và còn bác bỏ những chỉ trích về việc chưa có nguồn tiền trong tiểu bang. Ông cho hay tiểu bang phải thông qua chính sách và phải có một chính quyền liên bang thân thiện hơn để có tiền từ liên bang. (TL) [đ.d.]
