LOS ANGELES, California (NV) – Tháng Mười Hai, 2025, học sinh Lớp Bốn tại trường tiểu học Delevan Drive Elementary ở Los Angeles được giao bài tập về nhà, viết bài cảm nhận về cuốn sách “Pippi Longstocking,” sau đó vẽ hoặc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo bìa sách, theo báo mạng CalMatters hôm Thứ Năm, 26 Tháng Hai.
Khi con gái của ông Jody Hughes sử dụng nhu liệu thiết kế đồ họa “Adobe Express for Education” – do giáo viên cung cấp – để tạo hình ảnh “một cô bé tóc đỏ với hai bím tóc dựng đứng và đôi vớ dài,” tức nhân vật chính trong cuốn sách, thì nhu liệu thiết kế không tạo ra nhân vật thiếu nhi gốc Thụy Điển như mô tả chính xác của em học sinh này.
Thay vào đó, nhờ tính năng AI mới được bổ sung, chương trình lại tạo ra những hình ảnh phụ nữ mặc nội y và đồ tắm mang tính gợi dục.
Ông Hughes nhanh chóng liên lạc với các phụ huynh khác vì cho rằng con em họ có thể bị trường hợp tương tự trên các máy điện toán xách tay Chromebook do trường cấp.
Vài ngày sau, nhóm phụ huynh “Schools Beyond Screens” trình bày trước Học Khu Los Angeles, phản đối việc tiếp tục sử dụng nhu liệu Adobe trong trường học.
Sự việc làm dấy lên câu hỏi không chỉ về việc Học Khu Los Angeles sử dụng một sản phẩm AI cụ thể, mà còn về các hướng dẫn mà giới quản lý giáo dục cấp tiểu bang cung cấp cho các trường khắp California trong việc áp dụng công nghệ này một cách an toàn.
Vài tuần sau sự việc, Bộ Giáo Dục California công bố phiên bản mới do bộ hướng dẫn – tài liệu được xây dựng trong nhiều tháng với sự tham gia của 50 giáo viên, quản trị viên, và chuyên gia.
Việc sửa đổi được thực hiện theo chỉ định của cơ quan lập pháp tiểu bang, sau khi hai đạo luật được thông qua năm 2024, yêu cầu bộ phải kiểm soát sự lan rộng nhanh chóng của AI trong giới học sinh, giáo viên, và quản trị viên.
Các nhà phê bình đặt câu hỏi liệu bộ hướng dẫn này có thể giúp tránh được sự việc mà phụ huynh gọi là “Pippigate” hay không.
Theo họ, tranh cãi này cho thấy các học khu, trường học, và phụ huynh – thường bị thiếu thời gian và nguồn lực để bảo đảm nhu liệu không tạo ra nội dung gây hại – cần được tiểu bang hỗ trợ nhiều hơn.
Họ cũng cho rằng tài liệu hướng dẫn còn mơ hồ ở một số điểm và chưa xác định rõ ràng các “hành lang an toàn” cho việc giáo viên sử dụng AI trong lớp học.
Những vấn đề này đặt ra nghi vấn liệu Bộ Giáo Dục có thể thực hiện hiệu quả các chỉ định của các nhà lập pháp về việc bảo vệ học sinh trước một công nghệ, mà chính tài liệu hướng dẫn cũng thừa nhận có thể khiến trẻ em trở nên cô lập và thu hẹp góc nhìn.
Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến nhanh chóng, việc quản lý công nghệ này trở thành vấn đề cấp bách.
Các cuộc khảo sát cho thấy hiện nay ChatGPT của OpenAI – ứng dụng AI chỉ mới phổ biến cách đây ba năm – được đa số giáo viên và học sinh toàn quốc sử dụng ở mức độ nào đó.
AI có thể giúp giáo viên tiết kiệm thời gian, cá nhân hóa việc học, hỗ trợ học sinh không nói tiếng Anh hoặc bị khuyết tật.
Tuy nhiên, AI cũng có thể chấm bài sai, tạo ra hình ảnh củng cố định kiến hoặc nội dung mang tính gợi dục, đặc biệt đối với phụ nữ – nhất là phụ nữ da màu.
Đa số học sinh từ Mẫu Giáo đến Lớp 12 tại California là người da màu. Kể từ khi AI bùng nổ, nhiều giáo viên nói với CalMatters rằng họ vừa cảm thấy cần chuẩn bị cho học sinh bước vào tương lai nơi AI hiện diện khắp nơi, vừa lo ngại công cụ này có thể tiếp tay cho gian lận, và làm suy giảm khả năng tư duy, lập luận, và phản biện.
Bà LaShawn Chatmon, giám đốc điều hành National Equity Project tại Oakland, cho biết: “Giáo dục có một khoảng thời gian rất ngắn để thiết lập các chuẩn mực trước khi chúng trở nên cố định. Những cơ quan giáo dục địa phương biết tận dụng cơ hội này để cùng thiết kế chính sách, và chương trình giáo dục với học sinh và gia đình sẽ có thể thay đổi việc ai là người quyết định vai trò của AI trong học tập và đời sống.’”
Phát ngôn viên của học khu cho biết các hình ảnh do AI tạo ra không phù hợp với tiêu chuẩn của học khu và “đang hợp tác với Adobe để giải quyết vấn đề.”
Ông Charlie Miller, phó giám đốc về giáo dục của Adobe, cho biết công ty triển khai thay đổi trong vòng 24 giờ sau khi biết sự việc, nhưng không trả lời câu hỏi về quy trình thẩm định công cụ trước khi triển khai.
Sau những gì con mình trải qua, ông Hughes cho rằng học sinh không nên được yêu cầu sử dụng công cụ chuyển văn bản thành hình ảnh cho bài tập về nhà. Tuy nhiên, không thấy hướng dẫn của Bộ Giáo Dục có đề cập đến việc đặt ra những giới hạn như vậy.
“Các công ty công nghệ đang tung ra sản phẩm tiếp thị cho trẻ em mà chưa được thử nghiệm đầy đủ,” ông nói. “Tôi không biết nên vạch ranh giới ở đâu, nhưng tiểu học là quá sớm, vì mọi thứ có thể trở nên rất tệ rất nhanh – như chúng ta đã thấy với vụ Grok,” ông nói thêm, đề cập đến việc hệ thống AI Grok gần đây bị lạm dụng để xóa quần áo trong hình ảnh phụ nữ và trẻ em mà không có sự đồng thuận của người bị xóa.
Những vấn đề trong hướng dẫn AI
Tài liệu hướng dẫn liệt kê các hành vi sử dụng AI không được chấp nhận, như đạo văn, và khuyến nghị giáo viên lồng ghép các tình huống thực tế, nghiên cứu tình huống để giúp học sinh áp dụng nguyên tắc đạo đức vào thực tiễn. Tài liệu cũng nhấn mạnh việc dạy học sinh “tư duy phản biện và sáng tạo” về lợi ích và thách thức của AI.
Bà Julie Flapan, giám đốc Dự Án Computer Science Equity Project tại trung tâm Center X của đại học UCLA, cho biết vụ “Pippi Longstocking” gợi nhớ đến một nghiên cứu năm 2024 cho thấy thanh thiếu niên da đen và gốc Latino sử dụng AI nhiều hơn thanh thiếu niên da trắng.
Cùng với sự chênh lệch lịch sử trong tiếp cận giáo dục khoa học máy tính, điều này cho thấy một số phụ huynh và học sinh cần được hỗ trợ để suy nghĩ phản biện về AI.
“Chúng ta thường nghĩ tiến bộ công nghệ sẽ giúp san bằng sân chơi,” bà Flapan nói. “Nhưng thực tế là chúng ta biết nó có thể làm trầm trọng thêm bất bình đẳng.”
Ông Charles Logan, cựu giáo viên hiện làm việc tại một phòng thí nghiệm công nghệ thuộc đại học Northwestern University, cho rằng hướng dẫn chưa đưa ra chỉ dẫn rõ ràng để phụ huynh và giáo viên có thể từ chối việc sử dụng AI.
Một nghiên cứu của Brookings Institution công bố hồi Tháng Giêng, dựa trên phỏng vấn tại 50 quốc gia, kết luận rằng rủi ro của AI trong lớp học hiện nay vượt quá lợi ích và có thể “làm suy yếu sự phát triển nền tảng của trẻ em.”
Ông Mark Johnson, phụ trách quan hệ chính phủ của tổ chức Code.org, hoan nghênh hướng dẫn, nhưng cho rằng tiểu bang nên tăng cường hỗ trợ đào tạo AI cho giáo viên, và đưa phần thông thạo về AI cũng như khoa học máy tính thành điều kiện bắt buộc để tốt nghiệp.
Một báo cáo gần đây do ông Johnson thực hiện cho thấy có bốn tiểu bang áp dụng yêu cầu tốt nghiệp như vậy sau khi ban hành hướng dẫn về AI.
Bà Katherine Goyette là người từng giữ vai trò điều phối viên khoa học máy tính của Bộ Giáo Dục cho đến Tháng Giêng. Khi được hỏi về sự việc liên quan đến “Pippi Longstocking,” bà trích dẫn lại các phần trong tài liệu hướng dẫn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu hút gia đình, cộng đồng, và các thành viên hội đồng giáo dục tham gia vào quá trình đánh giá công cụ AI.
Bà cũng cho rằng tư duy phản biện đóng vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa những hệ quả như vậy, đồng thời chỉ ra rằng hướng dẫn yêu cầu các nhà quản lý cân nhắc các rủi ro có thể có trước khi triển khai công nghệ.
Bộ Giáo Dục cho biết sẽ sớm ban hành thêm chỉ dẫn cụ thể về cách triển khai bộ hướng dẫn mới. Nhóm công tác AI của bộ dự kiến sẽ đưa ra các khuyến nghị chính sách chi tiết dựa trên tài liệu này vào Tháng Bảy tới.
Áp lực từ tính tất yếu của AI
Phiên bản mới nhất của hướng dẫn AI do Bộ Giáo Dục California ban hành trong bối cảnh nhiều cơ quan giáo dục địa phương từ bỏ lệnh cấm AI toàn diện từng được xem xét sau khi ChatGPT ra mắt năm 2022.
Thay vào đó, các học khu đang chuyển sang xác định khi nào và bằng cách nào giáo viên và học sinh được phép sử dụng công nghệ này. Những quyết định ở cấp địa phương rất quan trọng vì tiểu bang không thể buộc các học khu phải áp dụng hướng dẫn của mình.
Ngay cả những học khu lớn nhất California cũng gặp khó khăn khi triển khai AI. Tháng Sáu 2024, tổng quản trị Học Khu Los Angeles hứa hẹn sẽ triển khai “gia sư AI tốt nhất thế giới” nhưng phải rút lại chỉ vài tuần sau.
Tại San Diego, đa số thành viên hội đồng học khu ký hợp đồng chương trình giảng dạy mà không biết có bao gồm công cụ chấm điểm bằng AI.
Thống Đốc Gavin Newsom từng phủ quyết một dự luật vào Tháng Mười, 2025, nhằm ngăn trẻ vị thành niên sử dụng một số “chatbot,” viết rằng AI đã và đang định hình thế giới, và “chúng ta không thể chuẩn bị cho giới trẻ bước vào tương lai nơi AI hiện diện khắp nơi bằng cách ngăn cản hoàn toàn việc sử dụng các công cụ này.”
“Chatbot” là một chương trình điện toán giúp con người đối thoại bằng giọng nói qua Internet.
Tuy nhiên, ông Logan phản bác quan điểm này, cho rằng hướng dẫn của Bộ Giáo Dục nên đề cập đến những trường hợp phụ huynh muốn con mình hoàn toàn không sử dụng AI.
“Thật đáng ngạc nhiên khi tài liệu hướng dẫn muốn biến cả học sinh Mẫu Giáo thành người sử dụng AI thành thạo, nhưng lại không có không gian cho việc nói ‘không’ hay lựa chọn rút lui,” ông nói.
Hướng dẫn AI cấp tiểu bang là một phần trong chuỗi nỗ lực bảo vệ trẻ em trước AI, bao gồm các dự luật đang được xem xét nhằm tạm hoãn đồ chơi có “chatbot” tương tác và bảo vệ quyền riêng tư học sinh trong thời đại AI.
Tổ chức Common Sense Media và OpenAI cũng đang thúc đẩy một sáng kiến an toàn trực tuyến cho trẻ em và sẽ trưng cầu dân ý vào Tháng Mười Một năm nay. (T.Nhiên) [đ.d.]
