Học Ngôn Ngữ và Văn Hóa Việt qua hình thức đối thoại và tập đọc
GS Trần C. Trí
(University of California, Irvine)
Qua mục mới này, GS Trần C. Trí sẽ đưa các em vào thế giới muôn màu của ngôn ngữ và văn hoá Việt qua những bài đối thoại sinh động hay những bài tập đọc lý thú. Kèm theo các bài này là phần ngữ vựng và thành ngữ được dùng trong bài được đối chiếu với phần tiếng Anh để các em dễ theo dõi và cảm nhận. Những bài đối thoại và tập đọc trong mục này được trích từ cuốn sách giáo khoa Ngôn Ngữ và Van Hóa của GS Trần C. Trí (với sự hợp tác của GS Trần Minh Tâm trong phần bài tập thực hành), do California State University, Long Beach và Viet Text xuất bản.
LỚN LÊN NHƯ PHÙ ĐỔNG THIÊN VƯƠNG
Thùy: Anh Huy ơi, ở Việt Nam anh đã học hết bậc tiểu học, chắc anh phải biết nhiều về lịch sử hơn em. Lớp Việt ngữ mà em đang học chỉ mới có một vài bài về lịch sử thôi.
Huy: Vậy Thuỳ muốn biết gì về lịch sử Việt Nam?
Thùy: Em đọc trong báo thường thấy người ta dùng thành ngữ Lớn lên như Phù Đổng Thiên Vương. Câu đó nghĩa là gì vậy anh?
Huy: Lớp Việt ngữ của em chưa dạy đến bài đó à? Đó là chuyện một đứa bé ở làng Phù Đổng. Tục truyền rằng có người đàn bà trên đường ra đồng, thấy có một dấu chân khổng lồ. Tò mò, bà ướm thử chân mình vào. Về nhà, bà cấn thai rồi sau sinh ra một đứa bé trai, đặt tên là Gióng.
Thùy: Ồ, Gióng đây có phải là Thánh Gióng mà em vẫn nghe đâu đó không anh Huy?
Huy: Phải đó! Nhưng Gióng chưa thành thánh ngay đâu, vì trong ba năm liền, Gióng vẫn chưa biết ngồi, biết nói. Nhưng đến một hôm, tin vua Hùng thứ Sáu truyền đến làng để kiếm anh tài đánh giặc Ân. Gióng thình lình ngồi dậy, nhờ cha mẹ mời sứ giả vào nhà và bảo sứ giả về tâu với vua xin một con ngựa sắt, một bộ áo giáp và một cây gậy sắt để mình đi đánh giặc.
Thùy: Truyện nghe như phim của Walt Disney vậy, anh Huy há!
Huy: Truyền thuyết mà em! Nhà vua nghe qua rất ngạc nhiên, nhưng cũng truyền thợ làm đủ những thứ Gióng đòi. Trong khi đó, Gióng bắt đầu mau ăn, chóng lớn như thổi. Đến khi nhận được ngựa và vũ khí, Gióng vươn mình đứng dậy, trở thành to lớn khác thường. Gióng mặc áo giáp, cầm gậy sắt và leo lên lưng ngựa. Con ngựa gầm lên nghe như sấm và khạc ra lửa.
Thùy: Anh Huy cho phép em ngắt lời và đoán thử đoạn kế tiếp ra sao nhé! Gióng ra ngoài mặt trận, giết giặc Ân bằng cây gậy sắt của mình. Rất nhiều tên giặc đã chết vì lửa của con ngựa phun ra. Thế là quân ta đại thắng!
Huy: Em kể chuyện vuốt đuôi khá lắm! Đại khái là vậy. Có một chi tiết mà em không thể đoán ra được. Đó là cây gậy sắt bị gẫy. Gióng phải bẻ tre làm gậy, tiếp tục đánh giặc bằng gậy tre. Đoạn kết là như thế này: Sau khi diệt giặc Ân, Gióng cưỡi ngựa lên núi Sóc Sơn (ở gần Hà Nội), cởi áo giáp rồi biến mất lên trời. Lúc bấy giờ người dân mới gọi ông là Thánh Gióng. Người ta còn đặt tên ông là Phù Đổng Thiên Vương như em biết đó; tên đó có nghĩa là vị vua nhà trời của làng Phù Đổng. Hiện nay ở huyện Sóc Sơn vẫn còn đền thờ Thánh Gióng, và hằng năm người dân vẫn tổ chức lễ lạt để nhớ đến ông.
Thùy: À há! Thảo nào bây giờ việc gì mà phát triển to lớn, mau lẹ, thí dụ như nền kinh tế, thì người ta ví von là “Nền kinh tế lớn mau như Phù Đổng Thiên Vương”, phải không anh Huy?
TỪ VỰNG
Danh từ/Nouns
anh tài/great talent
áo giáp/armor
dấu chân/footprint
đoạn kết/the end
gậy sắt/iron rod
giặc/rebel, insurgent; invader, aggressor
giặc Ân/the Yin aggressors
huyện/district
kinh tế/economy
lễ lạt/ceremony
lịch sử/history
lửa/fire, flame
ngựa sắt/iron horse
Phù Đổng Thiên Vương/The Heavenly King from Phu Dong Village
sấm/thunder
sứ giả/envoy, messenger
thánh/god, saint
tre/bamboo
truyền thuyết/legend
vũ khí/weapon
Tính từ/Adjectives
gẫy/to be broken (a rod, a branch, etc.)
khổng lồ/gigantic
ngạc nhiên/surprised
tò mò/curious
Động từ/Verbs
bẻ/to break (a rod, a branch, etc.)
biến mất/to disappear
cấn thai/to become pregnant
chết/to die
cho phép/to give permission
cởi/to take off (clothes)
cưỡi ngựa/to ride a horse
diệt/to eliminate
đại thắng/to have a great victory
đánh giặc/to fight against the invaders
đoán/to guess
gầm/to roar
giết/to kill
kể chuyện/to tell a tale
khạc/to spit
ngắt lời/to interrupt
phun/to belch
sinh ra/to give birth to
tâu/to report (to the king)
truyền /to order (by a superior)
ướm/to try on
vươn mình/to stretch one’s limbs
vuốt đuôi/to say something based on something else previously said
Trạng từ/Adverbs
khác thường/unusually, extraordinarily
thình lình/suddenly
Thành ngữ/Expressions
- có điều là/the thing is
- đại khái là vậy/something like that
- mau ăn, chóng lớn như thổi/to eat and grow up quickly
- tục truyền rằng/according to a legend
Em viết văn Việt
- Nhằm tạo một diễn đàn cho các em tập viết tiếng Việt, Ban Biên Tập trang Tiếng Việt Dấu Yêu kêu gọi quý phụ huynh và quý Thầy Cô khuyến khích các em viết văn, diễn tả bằng tiếng Việt những cảm nghĩ và ước vọng trong đời sống của các em. Ước mong nơi đây một sân chơi được mở ra và khu vườn văn hóa Việt sẽ được quý phụ huynh và quý Thầy Cô góp tay vun trồng, khuyến khích.
- Trong các bài nhận được và chọn để đăng, chúng tôi cố ý giữ nguyên văn những gì các em viết. Vì thế, khi đọc đến những ngôn từ, lỗi chính tả và sai văn phạm, chúng tôi mong được Phụ Huynh và Thầy Cô chia sẻ và sửa chữa cho các em tại nhà hay trong lớp học.
- Tất cả các bài viết dưới dạng MSWord, font Unicode; và hình ảnh dạng .jpg, xin gởi về địa chỉ email: [email protected] (Xin đừng gởi dạng .pdf vì không tiện cho việc layout).
Trân trọng cảm ơn quý vị.
Nguyễn Việt Linh
Bữa tiệc ở Green Valley
Anh Nguyên Lê, giải 3 (Lứa tuổi 7-9)
Thi viết sách do NRCAL tổ chức.
Gia đình em mới chuyển về Green Valley. Em không có nhiều bạn và rất buồn.
Tuần rồi, bạn Pierre mời em đi sinh nhật bạn. Em rất vui. Em tới nhà của bạn rất sớm. Em làm quen với nhiều bạn. Chúng em đi chơi ở nhà nhún. Chơi xong, các em thưởng thức các món ngon miệng: cánh gà chiên, pizza và nước ngọt. Em không ăn nhiều lắm vì em không đói bụng lắm. Ba mẹ Pierre rất hiền, dễ mến, và luôn quan tâm chúng em.
Bữa tiệc đã tàn, mọi người ra về, lòng em cảm thấy ấm áp, lưu luyến và càng yêu quý khu Green Valley đầy tình người.
Góc hoạt họa thiếu nhi
Câu chuyện hí họa về chú gấu bông Dexter.
Họa sĩ Nia Nguyễn
Tâm tình phụ huynh
Từ Ca Dao Đến Hồn Nhiên Lục Bát
(Phụ huynh sưu tầm)
Phần 1
Thơ lục bát dễ làm, khó hay, nhiều người vẫn đồng ý như vậy, nhưng không chắc đã đồng ý với nhau thế nào gọi là “hay.”
Biết thế nào là bài thơ, câu thơ hay? Khen một bài thơ hay cũng giống như khen bức tranh đẹp, dễ rơi vào chủ quan. Người này nói đẹp, người kia nói không đẹp. Đẹp xấu, hay dở thế nào là tùy thuộc cảm quan nghệ thuật, khuynh hướng thẩm mỹ của từng người. Cũng tựa như nghe nhạc vậy, người yêu bài này, kẻ thích bài kia. Người yêu “tuyệt phẩm bolero,” kẻ thích “dòng nhạc thính phòng”… Mỗi người mỗi tánh mỗi ý, câu thơ có chạm được vào trái tim người yêu thơ hay không là tùy vào cung bậc cảm xúc của từng người.
Thơ lục bát cũng có lục bát sến, lục bát sang, lục bát truyền thống, lục bát hiện đại, lục bát cổ điển, lục bát tân kỳ, lục bát dung tục, lục bát tấu hài… Mỗi người “tự chọn” lấy những bông hoa mình yêu thích trên cánh đồng thơ lục bát.
Nhiều bài, nhiều câu lục bát được lắm người tán tụng, trầm trồ, thế nhưng tôi đọc chẳng thấy chỗ nào hay ho hoặc chỉ hay vừa vừa. Ngược lại, nhiều bài, nhiều câu lục bát tôi yêu thích nhưng không chắc đã được người khác chia sẻ. Tôi nhớ, một tờ báo mạng “chuyên trị” về thơ lục bát có tuyển chọn ra “1,000 câu thơ lục bát để đời,” hoặc một tờ báo khác làm công việc bình chọn “99 bài thơ lục bát hay nhất thế kỷ.” Không rõ việc bình chọn dựa trên những tiêu chuẩn nào và kết quả thế nào, riêng tôi vẫn cho là việc này không dễ và kết quả việc “bình bầu cá nhân xuất sắc” ấy không chắc được sự đồng thuận của người yêu thơ và làm thơ, nhất là những nhà thơ không thấy… tên mình trong số tác giả được tuyển chọn.
Dường như những bài thơ hay ngày càng ít đi, nhiều lắm chỉ nhặt ra được một đôi câu trong một bài. Người đọc khó mà nhớ được trọn bài thơ nào là vậy. Bài lục bát duy nhất tôi nhớ được trọn bài là “Hoa cỏ may”của thi sĩ Nguyễn Bính, gồm một câu “lục” và một câu “bát”:
Hồn anh như hoa cỏ may
một chiều cả gió bám đầy áo em
Thơ hay, một hai câu cũng hay.
Người viết nhớ đâu ghi đó những câu lục bát dẫn ra trong bài. Người đọc, như trên đã nói, có thể thấy hay hoặc không hay, thấy thích hoặc không thích. Việc dẫn giải những câu thơ trích dẫn, nếu có, chỉ vắn tắt. Dù sao, “bắt” được một, hai câu lục bát hay, với người yêu thơ, cũng là điều thú vị. Mong được như vậy.
1-Lục Bát Dân Gian
Hỡi cô tát nước bên đàng,
sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi?
Có tài liệu nói rằng câu thơ trên không phải là câu ca dao quen thuộc như nhiều người vẫn tưởng mà là câu lục bát trong bài thơ “Trăng quê” của thi sĩ Bàng Bá Lân in trong thi tập đầu tay Tiếng Thông Reo, xuất bản năm 1934 ở Hà Nội. (Câu thơ Bàng Bá Lân có khác hai chữ: Sao cô lại múc trăng vàng đổ đi?).
Lại có người cho rằng câu ca dao Trăng bao nhiêu tuổi trăng già/Núi bao nhiêu tuổi gọi là núi non? là câu thơ của thi sĩ Tản Đà.
Những nhầm lẫn này cho thấy nhiều câu lục bát về tình tự dân tộc rất gần với ca dao.
Từ lúc nào, từ nơi sâu thẳm nào trong tâm hồn người Việt đã thấm đẫm nguồn thơ lục bát bàng bạc trong kho tàng ca dao, trong nhiều bài đồng dao, trong lời mẹ ru con bên vành nôi. Nguồn thơ lục bát, trong nghĩa ấy, là nguồn cội dân tộc.
Tôi nhớ đã phải lòng lục bát từ thuở được làm quen với những câu ca dao trữ tình mà nhiều người quen gọi là “lục bát dân gian”. Bên dưới là những câu lục bát thẳng cánh cò bay mà không khéo lắm người lại tưởng rằng… ca dao.
Không trầu mà cũng chẳng cau,
làm sao cho thắm môi nhau thì làm
(Được yêu như thể ca dao, Nguyễn Duy)
Lòng anh quanh quẩn bờ rào,
như con bươm bướm bay vào bay ra
(Cảm ơn, Viên Linh) Hay là:
Thôi thì em chẳng yêu tôi,
leo lên cành bưởi nhớ người rưng rưng
(Động hoa vàng, Phạm Thiên Thư)
(“Nhớ người rưng rưng” mới thật là hay, không phải “khóc người rưng rưng” như lời của bài nhạc phổ thơ).
Trăng tròn từ thuở mười lăm
em tròn từ thuở anh nằm tương tư
(Trăng, Bắc Phong) Hay là:
Chỉ tại con mắt lá răm
nên tằm mới chịu ăn nằm với dâu…
Chỉ tại cái nết không chừa
thế nên trúc cứ lẳng lơ với mành
(Trăm dâu cứ đổ đầu tằm, Ngô Tịnh Yên)
Mùa thu mây trắng xây thành
Tình em mầu ấy có xanh da trời
(Thu 1954, Hoàng Hải Thủy)
Cái đẹp của thơ lục bát là vẻ đẹp tự nhiên, không cầu kỳ kiểu cọ, không chải chuốt điệu đàng.
Cái hay của thơ lục bát là cái hay của vẻ đơn sơ, bình dị, như tâm hồn chân chất mộc mạc của người dân Việt.
[jwplayer IohMCqNi]
