Hiện tương “chuột rút”

 


Bác Sĩ Nguyễn Ý Ðức


Ðang đắm mình trong giấc ngủ say, đột nhiên ông Vân thấy bắp chân co giựt liên hồi rồi đau nhức từ gót chân lên đầu gối, đau chịu không nổi, như cắt thịt đứt da. Ông nhăn nhó ôm chân la làng. Bà Vân nằm bên cạnh vội vàng nhổm dậy, kiếm hộp dầu cù là thoa thoa, bóp bóp, an ủi.


Mấy phút sau, cơn đau giảm dần nhưng bắp chuối còn mỏi. Ông bà Vân không ngủ trở lại được, bèn rủ nhau dậy nấu nước sôi pha trà Thái Nguyên uống, nhắc lại chuyện đời xưa.


Sáng hôm sau lật đật đi bác sĩ để tìm hiểu nguyên do, điều trị. Từ mấy tuần lễ nay, chân ông cứ bị đau thắt như vậy nhiều lần.


Thưa đó là ông Vân đã bị chứng “chuột rút” ở bắp thịt dưới chân.


Ông Vân chẳng phải là người duy nhất với “nửa đêm thức giấc đau chân” như vậy. Cùng lúc đó có cả triệu người khác cũng đang ôm chân nhăn nhó. Con chuột nó rút cơ bắp chuối của quý thân hữu và nó không chịu nhả ra, cơ liên tục co cứng, gây đau.


Tiếng Hồng Mao gọi là “leg cramp,” tiếng lóng “charley horse” người mình gọi giản dị là “chuột rút” hoặc “vọp bẻ.” 


Vậy chuột rút là gì? 


Chuột rút là sự co đột ngột, ngoài ý muốn và gây đau ở một bắp thịt làm cho cử động khó khăn.


Chuột rút có thể xẩy ra ở bất cứ bắp thịt nào, nhưng thường thấy ở bắp chuối giữa đầu gối và cổ chân, bắp thịt đùi và hông (cơ đùi trước và đùi sau giữa đầu gối và hông), dọc theo bàn tay, bàn chân và cơ bụng. Cơ co có thể chỉ lâu vài giây đồng hồ tới vài phút nhưng cũng có thể hết đi rồi co trở lại.


Bệnh thường xẩy ra vào ban đêm khi đang ngủ hoặc mới thức giấc; sau khi vận động, sử dụng cơ bắp lâu dài.


Bệnh thấy ở mọi giới mọi tuổi nhưng nhiều hơn ở trẻ em và lão niên trên 65 tuổi, người mập phì, vận động viên thể dục thể thao, nam nhiều hơn nữ.         


Nguyên nhân 


Nguyên nhân của chuột rút chưa được biết rõ, có thể là là do vận động quá mức hoặc trong tình trạng tĩnh tại quá lâu như khi ngủ ban đêm, khi ngồi lâu cùng vị trí.


1. Chuột rút ban đêm có thể vì:


-Ban ngày đứng lâu trên mặt bằng cứng, cơ bắp không hoạt động, cứng nhắc.


-Có tật ở bàn chân, như trường hợp không có độ cong của mu bàn chân, gót chân nằm phẳng trên mặt đất (flat-foot) khiến cho bắp thịt luôn luôn căng.


-Thiếu nước trong cơ thể.


-Người hơi mập, chân chịu sức nặng liên tục.


-Mang giầy quá chật, gót quá cao.


-Mất cân bằng chất điện giải trong máu.


-Tác dụng của một số dược phẩm như thuốc statin, prednisone, thuốc lợi tiểu chữa cao huyết áp làm giảm K và magnesium trong máu.


-Thiếu K, Na. vì ói mửa, tiêu chẩy, đổ nhiều mồ hôi.


-Chuột rút trong các bệnh tiểu đường, Parkinson, đường huyết thấp, thiếu hồng cầu, bệnh tuyến giáp hoặc nội tiết, bệnh thận đang lọc máu…


-Rối loạn tuần hoàn, bệnh mạch máu chi dưới khi đi lại nhiều. 


2. Chuột rút sau khi vận động thường thấy ở các bắp thịt lớn, kéo dài tới vài chục giây đồng hồ. Nguyên do có thể vì:


-Cơ bắp mệt mỏi.


-Vận động quá lâu, quá mạnh.


-Vận động khi thời tiết quá nóng hoặc quá lạnh


-Mất chất điện giải trong cơ thể như K, magnesium, muối natri, calcium.


-Tích tụ acid lactic trong bắp thịt sau khi vận động lâu dài.


-Mới đây có giải thích cho rằng, rối loạn dẫn truyền tín hiệu giữa cơ bắp và dây thần kinh bị rối loạn, cho nên dù não bộ muốn cơ thư giãn sau khi co nhưng cơ vẫn tiếp tục co, gây ra đau. Theo giải thích này, người ngồi làm việc lâu, ngồi không ngay ngắn đúng vị thế cũng hay bị chứng co cứng cơ đau nhức này.         


3. Sách Danh Từ Y Học do Bác Sĩ Lê Khắc Quyến soạn có ghi nhiều chứng chuột rút liên quan tới một số nghề nghiệp khác nhau như chuột rút thợ cạo, chuột rút người đánh máy, chuột rút văn sĩ, chuột rút người hầu bàn, chuột rút điện báo viên, chuột rút người vắt sữa bò, chuột rút diễn giả… Ðây là những công việc mà người thực hiện phải dùng đi dùng lại một số bắp thịt. Riêng trường hợp chuột rút nhà diễn giả, chắc là hăng say, miệng dính chặt vào micro, nói thao thao bất tuyệt, nên con chuột trong bắp thịt lưỡi mệt mỏi, co cứng.         


Ðiều trị 


Thường thường chuột rút không kéo dài lâu và không gây ra hậu quả trầm trọng. Tuy nhiên, khi đang lái xe, điều khiển máy móc hoặc đang bơi lội thì tai nạn có thể xảy ra. Sau đây là một số phương thức nên áp dụng để giải tỏa cơn đau:


-Nhẹ nhàng thoa bóp bắp thịt bị co.


-Khi chuột rút ở bắp chuối, nhè nhẹ vươn duỗi cơ theo chiều đối ngược: kéo đầu ngón chân và bàn lên phía trần nhà, hướng về đầu gối.


-Khi co cơ bắp đùi, nhờ người kéo thẳng chân ra, nâng cao gót chân đồng thời ấn đầu gối xuống.


-Khi co cơ xương sườn, nên hít thở sâu để thư giãn cơ hoành đồng thời xoa bóp nhẹ các bắp thịt quanh ngực.


-Tắm nước nóng để thư giãn bắp thịt.


-Thong thả đạp xe đạp chừng dăm phút trước khi đi ngủ.


-Ðặt một cái chăn ở cuối chân giường để các ngón và bàn chân khỏi chúi xuống trong khi ngủ. Bàn chân chúi xuống làm căng thẳng bắp chuối.


-Mang giày thích hợp, không bó chặt bàn chân, gót giày không quá cao.


-Bơi lội cũng giúp nhả duỗi cơ bắp, giảm co cứng cơ.


-Mang tất đàn hồi hơi ép vào mạch máu để tránh máu ứ đọng ở tĩnh mạch hạ chi.


Có người nói để một cục xà bông dưới khăn phủ giường để tránh chuột rút. Xin quý thân hữu áp dụng thử coi và “công bố” kết quả cho bà con biết mà làm theo.


Thuốc Quinine sulfate được coi như khá công hiệu để điều trị chuột rút, nhưng có nhiều tác dụng ngoại ý không tốt (ù tai, rối loạn thị giác, chóng mặt, buồn nôn, giảm tiểu cầu, rối loạn nhịp tim), cho nên cần được sự hướng dẫn và theo dõi của bác sĩ khi dùng. Vì lẽ đó, từ năm 1995, Cơ quan Thực Dược Phẩm Hoa Kỳ cấm bán tự do các loại thuốc bổ (tonic) có chất quinine. Ðang có thai, bệnh thận, bệnh tim không được dùng quinine.


Dược phẩm có hoạt chất diphenhydramine hydrochloride (benadryl), sinh tố E, thuốc thư giãn cơ (equanil, miltown), veramil hydrochloride (Calan, Isoptin, Verelan), chloroquine phosphate (Aralen Phosphate) và hydroxychloroquine sulfate (Plaquemil sulfate) cũng có đôi chút công hiệu. 


Phòng ngừa 


Phòng bệnh hơn chữa bệnh, cho nên xin hiến vài mẹo vặt để phòng tránh:


-Uống nước đầy đủ. Liên hệ nhân quả giữa thiếu nước và chuột rút chưa được biết rõ, nhưng khi cơ thể thiếu nước thì chuột rút xẩy ra. Vì thế, cần uống nước đầy đủ trước, trong khi và sau khi tập luyện cơ thể và trước khi đi ngủ buổi tối.


-Thư giãn cơ bắp trước và sau mỗi lần vận động cơ thể.


-Tập vươn duỗi chân mỗi buổi sáng, trước khi ăn và trước khi đi ngủ vào buổi tối:


*Ðứng thẳng cách xa tường 15 cm, gót chân chạm đất


*Giữ gót chân chạm mặt đất, ngả mình về phía trước, hai bàn tay chống lên tường


*Ðẩy hai bàn tay lên trên, giống như lau tường, càng cao càng tốt


*Giữ nguyên vị trí trong 30 giây, rồi buông tay xuống, thư giãn.


Nhắc lại các động tác trên năm lần.


-Khi ngồi, co bàn chân về phía đầu gối càng cao càng tốt. Làm như vậy để máu dễ dàng lưu thông ở bắp chuối


Trước khi vận động cơ thể, nên dành mươi phút “hâm nóng” toàn thân và “vươn duỗi” cơ bắp để tránh chuột rút. 


Chuột rút bắp chân khi có thai 


Phụ nữ có thai thường hay bị chuột rút vào tháng thứ sáu của thai kỳ và kéo dài khi bụng ngày càng lớn. Khó khăn thường xảy ra vào ban đêm.


Nguyên nhân chưa được biết rõ. Có ý kiến cho là vì:


-Thiếu calcium, phospho, magnesium.


-Do các cơ ở dưới chân phải mang sức nặng quá lâu của dạ con, thai nhi nên mệt mỏi hoặc


-Thai nhi và tử cung lớn dần, cơ và dây chằng tử cung căng giãn.


-Sức nặng và độ lớn của tử cung ảnh hưởng lên các mạch máu ở hạ chi.


Ðể tránh khó khăn này:


-Không nên đứng hoặc ngồi tréo chân quá lâu.


-Vươn duỗi bắp thịt cẳng chân (bụng chân, bắp chuối) nhiều lần trong ngày và trước khi đi ngủ.


-Cử động khớp cổ chân, các ngón chân trong khi ngồi, ăn cơm, đọc sách báo hoặc coi TV


-Chậm rãi đi bộ nếu bác sĩ không cấm.


-Tránh làm việc quá mệt mỏi, nằm nghỉ khi cần.


-Uống nước đầy đủ.


-Tắm nước ấm trước khi đi ngủ để thư giãn bắp thịt.


Nếu đang bị chuột rút, có thể thoa bóp bắp thịt hoặc chườm với bình nước nóng; vươn duỗi bắp chuối, kéo bàn chân và ngón chân về phía ống quyển, nhẹ nhàng đi lại để bắp thịt thoải mái, tránh chúi đầu ngón chân khi thả lỏng bắp thịt…


Có ý kiến cho là dùng thêm calcium hoặc magnesium cũng giúp giảm thiểu chuột rút, nhưng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.


Nếu chuột rút kéo dài, xảy ra nhiều lần thì nên đi bác sĩ để tìm ra căn nguyên và điều trị, vì đôi khi có thể là do cục máu hạ chi.


Bác Sĩ Nguyễn Ý Ðức


www.bsnguyenyduc.com


 


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Hơn 10,000 người vô gia cư ở Los Angeles được làm ‘thượng khách’

Hơn 10,000 người vô gia cư ở Los Angeles không chỉ được tặng mền, thức ăn, còn được các thiện nguyện viên ân cần rửa chân...

Giữ an toàn khi đi mua sắm Black Friday

Đi mua sắm Black Friday có nhiều nguy hiểm, vì vậy hãng bảo hiểm State Farm đưa ra nhiều điều cần lưu ý để giữ an toàn khi đi mua sắm.

Glee Donuts & Burgers: Thức ăn ngon, không khí thân mật

Glee Donuts & Burgers ở Fountain Valley vừa có các món mặn ngon, nhiều loại bánh donut ngọt ngào và không khí thân mật.

Chỗ ở để cha mẹ già sống gần nhà

Cha mẹ già và các con làm gì để duy trì sự độc lập của mọi người? Chỗ ở cho ông bà, những người nghỉ hưu, sẽ xây dựng ra sao?

Tiền thuê sẽ tăng vì chúng cư được xây dựng ít đi

Số giấy phép xây dựng chúng cư sụt giảm kể từ Tháng Ba, 2018, kéo theo tiền thuê chắc chắn sẽ có lợi cho chủ nhà hơn là những người thuê.

Những câu hỏi cần được trả lời trước khi quay lại với tình cũ

Theo số liệu của trang mạng hẹn hò trực tuyến eHarmony, phụ nữ thường hay có xu hướng lưu luyến và muốn quay lại với tình cũ hơn là nam giới.

Công dụng của dầu hương trầm ‘frankincense oil’

NEW YORK CITY, New York (NV) - Tinh dầu ngày nay càng lúc càng được nhiều người quan tâm và ưa chuộng vì các tác dụng tích cực mà nó đem lại, đặc biệt là tốt cho sức khoẻ...

Lần đầu được đến Mỹ

Tạm biệt nước Mỹ, tạm biệt những người hiếu khách, cả người Mỹ lẫn Việt Kiều tôi đã gặp trong chuyến đi, các bạn để lại ấn tượng đẹp mãi mãi

Đà Lạt và ‘bánh mì đề thơ’

Đà Lạt cho người ta cảm giác như đang trở về nhà, một nơi chốn ấm áp trong mưa, một chỗ đến hoang vu nhưng không đơn độc, một không gian mát rượi trong lành

Dầu thô xuống giá, các công ty năng lượng mất $1 ngàn tỉ

Các công ty trong kỹ nghệ dầu hỏa và khí đốt trên toàn thế giới mất khoảng $1 ngàn tỉ trị giá của họ trong thời gian 40 ngày qua, khởi sự vào đầu Tháng Mười và chấm dứt hồi tuần qua