Nguyên bản Anh ngữ: Greg Smith
Nguyễn Khoa Thái Anh (chuyển ngữ)
LTS – Goldman Sachs là công ty tài chánh lớn thứ tư Hoa Kỳ, và là một huyền thoại trong thế giới tài chánh quốc tế. Ngày 14 Tháng Ba, 2012, một lãnh đạo của công ty, ông Greg Smith, quyết định từ chức, đồng thời đăng một bức thư ngỏ trên tờ New York Times, chỉ trích điều mà ông gọi là sự suy thoái đạo đức trong công ty này. Ngay sau khi bài báo được đăng tải, Goldman Sachs mất $2.2 tỷ giá trị cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Greg Smith từng giữ vị trí Giám Ðốc Ðiều Hành Goldman Sachs, và là người cố vấn cho nhiều quỹ đầu tư, tư nhân và quốc gia, lên đến hơn một ngàn tỷ Mỹ kim. Dưới đây là nguyên văn bức thư ngỏ Greg Smith đăng trên tờ New York Times.
***
Ngày 14 Tháng Ba, 2012
Hôm nay là ngày cuối cùng của tôi tại Goldman Sachs. Sau gần 12 năm làm việc tại công ty này – khởi đầu trong tư cách tập sự viên mùa Hè lúc còn là sinh viên đại học Stanford, sau đó qua New York 10 năm, và hiện nay sống ở London – tôi tin rằng mình đã làm việc ở đây đủ lâu để hiểu rõ khuynh hướng của nền văn hóa, của con người, và của bản chất công ty Goldman Sachs. Và có thể nói một cách thành thật, môi trường làm việc hiện nay tại Goldman Sachs mang tính hủy hoại và độc hại chưa từng thấy.
Xin đặt lại vấn đề trong khuôn khổ đơn giản nhất, quyền lợi của khách hàng tiếp tục bị gạt sang một bên trong cách hoạt động và suy nghĩ của công ty về chuyện kiếm tiền. Goldman Sachs là một trong những ngân hàng đầu tư lớn và quan trọng nhất thế giới, và nó thâm nhập quá nhiều vào tài chánh toàn cầu để tiếp tục hành xử theo cách này. Công ty đã đi chệch hướng quá xa so với nơi tôi từng gia nhập khi vừa tốt nghiệp đại học, và nó xa đến nỗi tôi sẽ đánh mất lương tri nếu nói rằng mình có thể đồng hóa chính mình với những gì mà công ty này đại diện.
Ðiều này có vẻ đáng ngạc nhiên với sự hoài nghi của công chúng, nhưng văn hóa lúc nào cũng là phần thiết yếu trong sự thành công của Goldman Sachs. Nó xoay quanh tinh thần đồng đội, sự tín nhiệm, tính khiêm tốn, và luôn luôn hành xử đúng với khách hàng của mình. Văn hóa là thứ dưỡng chất bí mật giúp nơi đây trở nên tuyệt vời và khiến chúng tôi lấy được lòng tin của khách hàng trong 143 năm qua. Tiền không phải là lý do duy nhất, bởi vì nếu chỉ biết có tiền thì một công ty không thể tồn tại lâu. Tiến trình kiếm tiền phải có sự liên hệ mật thiết với lòng tự hào và niềm tin trong tổ chức. Thế mà, tôi rất buồn khi phải nói rằng xung quanh tôi hầu như không còn dấu vết của nền văn hóa từng khiến tôi thích thú làm việc như những ngày xưa cũ. Tôi đánh mất niềm tự hào, mất luôn cả niềm tin.
Ðã từng có những ngày đẹp đẽ trong quá khứ. Trong hơn một thập kỷ, tôi chịu trách nhiệm tuyển dụng và hỗ trợ các ứng viên muốn vào làm việc cho công ty, thông qua quá trình phỏng vấn gắt gao của chúng tôi. Tôi từng được chọn làm một trong 10 người (trong một công ty có hơn 30,000 nhân viên) xuất hiện trên video tuyển dụng nhân viên của chúng tôi, được chiếu ở tất cả các đại học chúng tôi ghé thăm trên toàn thế giới. Năm 2006, tôi quản lý khóa thực tập Hè trong chương trình kinh doanh và giao dịch tại New York cho 80 sinh viên đại học được tuyển chọn, trong số hàng ngàn người xin việc.
Nhưng tôi biết, đã đến lúc phải ra đi, vì tôi nhận ra rằng, tôi không thể nào nhìn thẳng vào mắt sinh viên và nói với họ đây là một nơi tốt đẹp để làm việc.
Nếu sau ngày người ta viết về lịch sử Goldman Sachs, người ta có thể phải viết rằng, tổng giám đốc điều hành hiện tại, Lloyd C. Blankfein, và Chủ Tịch Gary D. Cohn, đã đánh mất đi văn hóa của công ty trong nhiệm kỳ của hai vị này. Tôi thực sự tin rằng, sự suy đồi đạo đức của công ty phản ảnh mối đe dọa nghiêm trọng nhất cho sự sống còn bền vững của Goldman Sachs.
Trong suốt quá trình làm việc, tôi được vinh dự tư vấn cho 2 trong số các quỹ đầu tư lớn nhất hành tinh này, cho 5 trong số các nhà quản lý tài sản lớn nhất Hoa Kỳ, và cho 3 trong số các quỹ tài sản quốc gia quan trọng nhất ở Trung Ðông và Châu Á. Tổng số tài sản của thân chủ tôi lên đến hơn một nghìn tỷ Mỹ kim. Tôi luôn tự hào trong việc tư vấn cho khách hàng của mình. Tôi tự hào vì tôi tin mình đã làm điều tốt cho họ, thậm chí nếu điều ấy đồng nghĩa với việc mang lại ít tiền hơn cho công ty của tôi. Càng ngày, quan điểm này càng trở nên không được ưa chuộng tại Goldman Sachs. Thêm một dấu hiệu chứng tỏ là đã đến lúc phải ra đi.
Tại sao chúng tôi phải đến nông nỗi này? Công ty đã thay đổi cách suy nghĩ về sự lãnh đạo. Lãnh đạo ngày trước đặt trọng trách vào cách vận dụng tư duy, đặt mục tiêu để làm gương và làm đúng lương tâm. Ngày nay, nếu bạn mang về đủ tiền cho công ty (và bạn không phải là tên cà chớn), bạn sẽ được bổ nhiệm vào các chức vụ quan trọng.
Ba cách để thăng tiến nhanh chóng thành lãnh đạo? a) Xuất chiêu bằng những lưỡi rìu của công ty, đó là ngôn ngữ của Goldman, nói về cách thuyết phục khách hàng đầu tư vào cổ phiếu hoặc các sản phẩm khác mà công ty đang cố “tống khứ” vì chúng không được coi là có tiềm năng mang lại nhiều lợi nhuận. b) “Săn Voi,” tiếng Anh có nghĩa là khuyến khích khách hàng – một số người thì hiểu biết nhiều, một số khác thì thiếu hiểu biết – kinh doanh bất cứ món gì mang lại lợi nhuận lớn nhất cho Goldman. Cứ cho rằng tôi lỗi thời, nhưng tôi không thích bán cho thân chủ mình những sản phẩm không đúng cho họ. c) Ngồi ở vị trí mà chức năng của nó là buôn bán bất kỳ sản phẩm nào khó bán, mơ hồ, với cái tên được viết tắt bằng ba chữ cái.
Ngày nay, nhiều người lãnh đạo của công ty biểu lộ một chỉ số văn hóa Goldman Sachs đích xác là zero phần trăm. Tôi từng tham dự các cuộc họp bàn về giao dịch Chứng Khoán Phát Sinh (derivatives), và nơi ấy, người ta không dành lấy 1 phút để hỏi làm thế nào chúng tôi có thể giúp thân chủ mình. Toàn bộ thời gian chỉ dành nói về cách làm thế nào làm tiền nhiều nhất từ khách hàng của chúng tôi. Nếu bạn là người đến từ sao Hỏa, ngồi dự các phiên họp này, bạn sẽ tin rằng thành công hay sự tăng trưởng của khách hàng không phải là một phần của quá trình suy nghĩ.
Tôi cảm thấy buồn nôn khi thấy người ta có thể nhẫn tâm bàn về cách trấn lột thân chủ của mình. Trong vòng 12 tháng qua, tôi đã thấy 5 giám đốc quản lý khác nhau gọi khách hàng riêng của họ là “con rối” (muppets), đôi khi ngay trong email nội bộ. Ngay cả sau các vụ SEC (1), Fabulous Fab, Abacus, Sứ mệnh Thiên Chúa (2), Carl Levin (3), ma cà rồng (4)? Không biết khiêm tốn sao? Cho tôi xin đi. Ðạo đức à? Ðang xói mòn đó thôi.
Tôi không biết có bất cứ thái độ bất hợp pháp nào không, nhưng liệu công ty có sẽ khuyến khích thân chủ mình đầu tư vào những sản phẩm phức tạp và có khả năng sinh lợi, ngay cả khi những sản phẩm này không phải là các khoản đầu tư đơn giản hoặc không phù hợp trực tiếp với các mục tiêu của khách hàng? Tất nhiên rồi. Chuyện này xảy ra hàng ngày tại Goldman Sachs.
Tôi sửng sốt tại sao giới quản lý cao cấp ít nhận thức được một sự thật, rất căn bản: Nếu khách hàng không tin tưởng bạn, cuối cùng họ sẽ ngừng kinh doanh với bạn, không cần biết bạn thông minh đến cỡ nào.
Ngày nay, câu hỏi mà tôi nghe nhiều nhất từ các nhân viên phân tích thị trường còn non kinh nghiệm về các sản phẩm derivatives là: “Chúng ta làm tiền khách hàng được bao nhiêu?” Câu hỏi làm tôi bực mình mỗi khi nghe đến, bởi vì nó phản ảnh rõ ràng những gì họ quan sát từ người lãnh đạo của họ về cách hành xử. Thử tiên đoán tương lai 10 năm nữa: Bạn không cần phải là một nhà khoa học chế tạo hỏa tiễn mới đủ thông minh để biết rằng những nhân viên phân tích thị trường còn non kinh nghiệm, ngồi lặng lẽ trong góc phòng, nghe nói về các “con rối,” nghe các thành ngữ “móc mắt xơi tái,” “được trả tiền thù lao,” sẽ khó trở thành những công dân gương mẫu.
Khi tôi còn là một nhân viên phân tích thị trường, năm đầu tiên, tôi chưa biết phòng vệ sinh ở đâu, chưa biết cách thắt dây giày. Tôi đã được dạy quan tâm đến đường lối của công ty, tìm hiểu về derivative, hiểu biết về tài chánh, nhận biết khách hàng của chúng tôi cùng những gì tạo động lực cho họ, tìm xem cách họ định nghĩa thành công và những gì chúng ta có thể làm để giúp họ đạt được thành công đó.
Khoảnh khắc đáng tự hào nhất trong đời tôi là được nhận một học bổng toàn phần để đi từ Nam Phi đến đại học Stanford, được vào chung kết chương trình học bổng Rhodes, giành huy chương đồng bóng bàn cuộc thi tài Maccabiah ở Israel – được mệnh danh là Thế Vận Hội của người Do Thái – tất cả đều là kết quả của những nỗ lực ghê gớm, không có ngõ tắt. Goldman Sachs ngày nay lại chú trọng quá nhiều về ngõ tắt, và không đủ về thành tựu. Ðiều này không thích hợp với tôi nữa.
Tôi hy vọng đây là tiếng chuông cảnh tỉnh cho ban giám đốc. Hãy trở lại, đặt khách hàng làm trọng tâm cho doanh nghiệp của bạn. Không có khách hàng, bạn sẽ không kiếm ra tiền. Thật thế, bạn sẽ không hiện hữu. Hãy loại bỏ những người đánh mất đạo đức, không cần biết họ mang lại cho công ty bao nhiêu tiền. Hãy trở lại với văn hóa đúng đắn của ngày xưa, để những người muốn làm việc ở đây sẽ tìm đến vì những lý do đúng đắn. Những người chỉ quan tâm đến chuyện làm tiền sẽ không duy trì được công ty này – hoặc sự tin tưởng của khách hàng – lâu dài được đâu.
Ghi chú:
1. Trong năm 2012, SEC phạt Goldman Sachs và một số công ty tài chánh Hoa Kỳ số tiền $550 tỉ về vụ buôn bán mờ ám các sản phẩm bất động sản và sai áp, tịch thu nhà cửa không hợp pháp.
2. Năm 2009, Tổng Giám Ðốc Lloyd Blankfein bị nhạo báng khi tờ Times của Anh Quốc đăng phỏng vấn cho biết ông tuyên bố: Tôi đang “thi hành sứ mạng của Chúa” ở Goldman Sachs.
3. Nghị Sĩ Carl Levin (Dân Chủ-tiểu bang Michigan) gọi Goldman Sachs là “một ổ rắn độc tài chánh.”
4. Báo Rolling Stone mô tả những ngân hàng kinh doanh như Goldman Sachs là “con bạch tuộc hút máu khổng lồ được che đậy bởi diện mạo con người, không ngừng đâm vòi hút máu vào tất cả những hóc hiểm có mùi kim tiền.”
