Nguyễn Văn Khanh
Có hai người trực tiếp liên quan đến chuyện này.
Người thứ nhất là Tổng Tổng Thống Dân Chủ Barack Obama, chính trị gia lúc mới tranh cử 2008 đã hứa sẽ đóng cửa trại giam ở căn cứ quân sự Guantanamo Bay, Cuba, mới đây lại bắn tiếng cho hay ông sẽ làm điều này trước ngày rời Tòa Bạch Ốc.
Người thứ nhì là thượng nghị sĩ Cộng Hòa, từng đại diện đảng tranh cử tổng thống hồi 2008, hết lòng tán thành ý kiến đóng cửa trại giam Guantanamo. Khác biệt giữa 2 ông: vị tổng thống Dân Chủ tỏ ý cho hay sẵn sàng ký sắc lệnh đóng cửa trại giam, ông thượng nghị sĩ Cộng Hòa nhất mực cho rằng mọi chuyện đều phải thông qua Quốc Hội.
“Ðồn đãi cho rằng một lần nữa, tổng thống lại làm điều không đúng với Hiến Pháp,” ông McCain nói với báo chí trong buổi tiếp xúc hồi chiều Thứ Tư. “Tôi nghĩ (việc tổng thống) ký sắc lệnh đóng cửa trại giam Guantanamo) là điều trái với Hiến Pháp,” bảo thêm “tôi tin rằng chuyện này phải đưa ra tòa nhờ phân xử,” nhắc đi nhắc lại chuyện dù là người lãnh đạo quốc gia, “tổng thống không được phép tự ý vượt Hiến Pháp, tất cả những gì ông (Obama) muốn làm đều phải có sự chấp thuận của Quốc Hội.”
Tranh cãi xảy ra sau khi Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ loan tin sửa soạn công bố bản phúc trình trong đó ghi những biện pháp sẽ làm đối với 112 tù nhân còn bị giam giữ ở Guantanamo. Tin đồn chính trị cho hay số tù nhân này sẽ được chia ra làm 3 phần: một phần được trả lại – hoặc đưa sang – những nước Hồi Giáo Trung Ðông, một phần sẽ bị đưa ra xét xử trước tòa án quân sự Hoa Kỳ, và phần còn lại sẽ được đưa vào lục địa Mỹ, tiếp tục giam giữ ở những trại giam quân sự lẫn dân sự. Tin này cũng cho biết một phái đoàn đại diện cho Bộ Quốc Phòng đã ghé qua Kansas, South Carolina và Colorado, tìm hiểm cặn kẽ điều kiện sinh sống và hệ thống bảo vệ an ninh ở những trại giam của 3 tiểu bang có tên nêu trên.
Khi được hỏi, Ðại Tá Gary Ross, phát ngôn viên Bộ Quốc Phòng nhấn mạnh “đây chỉ là chuyến đi với mục đích tìm hiểu, xem phải sửa đổi các trại giam quân sự và dân sự như thế nào” để có thể hội đủ các điều kiện giam giữ những tù nhân được chuyển từ Guantonamo vào Mỹ. Tại Tòa Bạch Ốc, phát ngôn viên Josh Earnest nói rõ hơn “tất cả mọi giải pháp đều được đặt trên bàn của tổng thống” nhưng ngay trong lúc này, “điều chúng tôi đang làm là chờ quyết định của Quốc Hội” trước khi tính đến bước kế tiếp.
Ðiều đó được Thượng Nghị Sĩ McCain xem là lối làm việc “thiếu nghiêm chỉnh,” giải thích thêm “Tòa Bạch Ốc biết rất rõ ý kiến của họ không được Quốc Hội chấp thuận, nhưng họ vẫn đưa sang cho lập pháp, để tổng thống có cớ nói rằng ông ta đã yêu cầu Quốc Hội giải quyết nhưng không được, do đó, ông ta không còn cách nào hơn là phải ký sắc lệnh đóng cửa trại giam Guantanamo.” Ông McCain cũng nhắc lại trước đây Tổng Thống Obama cũng đã làm điều này, “tự ý ký sắc lệnh cho nhiều triệu người cư trú bất hợp pháp được ở lại, có giấy tờ hợp lệ để làm việc ở Mỹ mà không thông qua Quốc Hội.” (Sắc lệnh về di trú do Tổng Thống Obama ký vừa mới bị tòa Liên Bang ra phán quyết cấm áp dụng, tin hành lang Quốc Hội cho thấy các vị dân cử Cộng Hòa tin tưởng trong trường hợp tổng thống ký sắc lệnh đóng cửa Guantanamo, tòa liên bang cũng sẽ ra phán quyết tương tự. Lúc đó, chuyện sẽ được đưa ra trước Tối Cao Pháp Viện nhờ phân xử xem việc làm của tổng thống Hoa Kỳ có vi hiến hay không).
Các vị dân cử Dân Chủ nghĩ sao về chuyện này?
Thượng Nghị Sĩ Dick Durbin, nhân vật đứng thứ nhì trong hệ thống lãnh đạo đảng Dân Chủ tại Thượng Viện cho rằng Tổng Thống Obama đã nhiều lần “nói ông muốn làm tất cả những gì có thể làm để đóng cửa trại giam Guantanamo trước ngày ông rời Tòa Bạch Ốc, nhưng cánh Cộng Hòa ở Quốc Hội tiếp tục làm tất cả mọi chuyện để tổng thống không được đóng cửa trại giam. Tôi thấy thái độ đó là thái độ bướng bỉnh, họ (Cộng Hòa) chống tất cả những gì tổng thống đề nghị, và theo tôi, (bây giờ) tổng thống phải tự quyết định xem phải làm những gì cho quốc gia, trong đó có cả quyết định liên quan đến (việc đóng cửa trại giam Guantanamo”). Ông Durbin còn bảo “Tổng Thống Obama là một học giả về Hiến Pháp, nếu tổng thống tìm thấy phương cách hợp hiến nào đó, tôi hy vọng ông sẽ đóng cửa vĩnh viễn trại giam Guantanamo.”
Bà Thượng Nghị Sĩ Dianne Feinstein của tiểu bang California có cái nhìn đơn giản hơn, nhắc lại hồi Tháng Giêng 2002, Tổng Thống George W. Bush ký sắc lệnh thành lập trại giam này “không tham khảo ý kiến Quốc Hội.” Bà cho rằng “nếu hành pháp đã có quyền lập trại giam thì tôi tin hành pháp cũng được quyền đóng cửa trại giam.”
Tuần trước, trong mục quan điểm độc giả của nhật báo The Washington Post, cựu luật sư Tòa Bạch Ốc là ông Gregory Craig và Cựu Ðặc Sứ Cliff Sloan – người chuyên trách giải quyết mọi vấn đề về trại giam Guantanamo – viết rằng “theo điều II của Hiến Pháp, tổng thống có toàn quyền quyết định chọn địa điểm để giam giữ những kẻ bị quân đội bắt giữ,” có nghĩa là tổng thống có quyền quyết định đóng cửa trại giam Guantanamo cũng như quyết định nơi giam giữ hay trao trả những kẻ đang bị quân đội Hoa Kỳ giam cầm. Bài báo kết luận: “Tổng thống nên sử dụng quyền (hiến định) này.”
