OTTAWA, Canada (NV) – Ông Bill Morneau, bộ trưởng Tài Chính Canada, đang phải đối mặt với một quyết định tế nhị về tình trạng nhà đất khi các quan chức của ông thúc đẩy việc thắt chặt các luật lệ vay nợ nhà nhằm làm lắng dịu thị trường bất động sản Toronto và Vancouver.
Trong hơn thập niên qua, kể từ đầu những năm 1990, giá bất động sản ở Canada không ngừng đi lên, đặc biệt tại hai thành phố lớn Toronto và Vancouver, nơi giá nhà đã tăng đến mức báo động. Ngày càng có nhiều giới kêu gọi chính phủ hãy làm một điều gì để giúp làm cho giá nhà trở nên “phải chăng hơn.”
(Hình minh họa: Stephane de Sakutin/AFP/Getty Images)
Tuy nhiên, vẫn luôn có những lo lắng của việc điều gì có thể xảy ra nếu có một sự điều chỉnh của thị trường, gây ra bởi các biện pháp của chính phủ hoặc các lực lượng thị trường khác.
Suốt chiến dịch bầu cử liên bang, thâm hụt ngân sách và cuộc khủng hoảng người tị nạn là những chủ đề thống trị chiến dịch bầu cử liên bang, nhưng đối với tám triệu dân Canada sinh sống tại Toronto và Vancouver, có một chủ đề vẫn tiếp tục được bàn luận trong các bữa ăn: giá nhà ngày càng tăng cao.
Giá bất động sản trong thị trường của hai thành phố này đã tách rời khỏi xu hướng chung của cả nước. Thống kê thị trường cho thấy rằng giá nhà tăng 9.7% tại Vancouver và 8.7% ở Toronto trong tháng 9 so với một năm trước đó, trong khi các nơi khác chỉ tăng khoảng 0.2%. Tại Vancouver, giá trung bình cho một căn nhà biệt lập đã nhảy vọt lên gần $ 1.6 triệu. Ở Toronto cũng trung bình hơn $1 triệu. Trong khi đó, trong năm nay, giá nhà đất của khoảng một phần tư thành phố ở Canada đang suy giảm. Doanh số bán ở Calgary, trung tâm của cú sốc giá dầu, đã giảm 29 % vào Tháng Mười so với cùng thời gian này năm ngoái.
Với rất nhiều hộ gia đình, khả năng chi trả cho nhà đất là quá nặng nề. Trong một báo cáo gần đây, ngân hàng RBC kết luận rằng để giữ được mái nhà trên đầu mình, một ngôi nhà hai tầng ở Toronto (giả định đã trả trước 20%) có chi phí đến 67.5% thu nhập trước thuế của gia chủ. Còn ở Vancouver là 90.6%.
Tất cả điều này giải thích tại sao, khi vận động tranh cử ở Vancouver vào Tháng Tám, phần nào tin rằng chính giới đầu tư địa ốc nước ngoài đẩy giá nhà lên cao, cựu thủ Tướng Stephen Harper từng hứa sẽ chi $500,000 vào việc nghiên cứu tác động của việc người nước ngoài mua nhà trên hai thị trường này. Justin Trudeau tuyên bố chính phủ đảng Tự Do sẽ “xem xét lại” các vấn đề khả năng chi trả đặc biệt ở Vancouver và Toronto.
Tổng công ty Nhà Ðất và Bảo Hiểm Nợ Nhà Canada (Canada Mortgage & Housing Corp.) cơ quan quản lý nhà của chính phủ, công khai bày tỏ lo ngại về dấu hiệu tăng nhiệt quá cao ở các thành phố như Toronto và Vancouver, trong khi vào tháng trước, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế tại Paris hối thúc chính phủ thực hiện các biện pháp để làm giảm rủi ro đối với hệ thống tài chính từ giá nhà tăng cao và nợ nhà quá nặng nề.
Ðầu tháng này, Cơ quan Gia cư Quốc gia Canada đã cảnh báo một số khu vực thị trường “có vấn đề” tại hầu hết các thị trường nhà ở chính trên cả nước. Bên cạnh đó, trong báo cáo đánh giá thị trường nhà ở mới nhất của mình, tổng công ty Nhà Ðất và Bảo Hiểm Nợ Nhà Canada cũng cho biết nhiều thị trường địa ốc đang cho thấy những dấu hiệu đáng lo ngại, cụ thể: Doanh số bán nhà quá nóng, quá nhiều nhà mới được xây dựng, giá nhà cao và giá nhà tăng quá nhanh.
Morneau, người thay thế Oliver sau cuộc bầu cử hồi Tháng Mười, cho biết trong những ngày đầu nhậm chức của mình rằng cùng với ngân sách, bất động sản là một trong những chủ đề ưu tiên mà ông tìm hướng giải quyết. Ðiều đó cho thấy các nhà hoạch định chính sách đang nỗ lực tìm cách giảm nhiệt hai thị trường đắt nhất của Canada. Vấn đề là phải làm sao để không làm ảnh hưởng đến các thành phố như Calgary và Montreal, nơi giá nhà đang đứng lại hoặc suy giảm đôi chút.
Một trong những biện pháp đang được bàn đến là Bộ Tài Chính đề nghị nâng mức trả trước (down payment) tối thiểu từ 5% hiện nay lên đến 10 % cho từng hạng mục giá nhà. Dù biện pháp này đã bị cựu Bộ Trưởng Tài Chính Joe Oliver bác bỏ hồi đầu năm nay, nay phần lớn các quan chức bộ lại đề xuất tại một cuộc họp với các đại diện ngành công nghiệp vào Tháng Mười vừa qua.
Hôm Thứ Tư vừa qua, Bộ Trưởng Morneau từ chối bình luận về vấn đề này. “Chúng ta có một thị trường nhà ở khác nhau ở các vùng khác nhau, vì vậy chúng ta cần phải am hiểu và cẩn thận để đối phó với điều đó,” ông nói với các phóng viên.
Một số nhà chuyên môn lại cho rằng cứ để mặc thị trường tự điều chỉnh. “Ở hai thành phố lớn, chúng tôi vẫn thiếu hụt nguồn cung cấp” Phil Soper, giám đốc điều hành Royal Lepage, công ty bất động sản lớn nhất của Canada, cho biết qua điện thoại. “Khó khăn sẽ được bản thân thị trường tự khắc phục.”
Ông Kevin Lee, giám đốc điều hành Hiệp Hội Xây Dựng Nhà Canada, cho rằng thắt chặt quy định vay nợ là không công bằng cho người mua nhà lần đầu. Trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng trước dành cho Bloomberg tại văn phòng Ottawa của mình, ông Lee cho biết chính phủ tự do vừa được bầu nên đảo ngược các biện pháp thắt chặt thi trường trong những năm gần đây. Ðó cũng là điều phù hợp với các cam kết giúp đỡ các gia đình trung lưu, ông nói.
Thị trường bất động sản chiếm khoảng 12.3% GDP, đóng góp quan trọng cho nền kinh tế Canada. Thay đổi của thị trường này luôn tạo ra ảnh hưởng không nhỏ đến các ngành công nghiệp khác và trực tiếp vào đời sống của mọi người. Trong hơn một thập niên, thị trường nhà đất Canada đã được hưởng thời gian được mùa sai trái. Và nay, từ những báo động từ giới chuyên môn cùng các dấu hiệu cảnh báo từ thực tế thị trường, chính phủ đang vào cuộc nhằm cố gắng giảm nhiệt thị trường. Các biện pháp về lãi suất và thủ tục vay nợ từng được sử dụng từ thời chính phủ Harper trong nhiều năm qua tiếp tục được chính phủ Trudeau dùng đến. Ngoài ra, các nhà hoạch định chính sách vẫn đang cân nhắc cho những biện pháp hiệu quả, an toàn hơn.
Chính phủ từng thay đổi yêu cầu cho vay nợ nhà nhiều lần trong vài năm qua. Năm 2008, chính phủ liên bang đã thực hiện một số thay đổi đối với những nguyên tắc, thủ tục, yêu cầu về tín dụng và thu nhập của người mua để có thể vay được nợ mua nhà bằng tiền trả trước thấp. Từ bao lâu nay, các ngân hàng ở Canada tiếp tục cung cấp các sản phẩm nợ thế chấp rất cạnh tranh giúp hàng triệu người dân Canada.
Nhưng việc sử dụng biện pháp này cũng phải hết sức thận trọng vì nếu tăng tiền trả trước lên cao là đồng nghĩa với việc đẩy nhiều chủ nhà tiềm năng ra khỏi thị trường. Ðiều đó chẳng những không giúp người dân sở hữu nhà mà còn khiến thị trường thu hẹp lại, dẫn đến những hậu quả tiêu cực khác về kinh tế.
Khảo sát mới nhất của tạp chí Economist cho thấy, giá nhà Canada hiện là cao nhất trong 26 thị trường nhà đắt đỏ trên thế giới. Ðiều chỉnh giá cả thị trường đang là nhu cầu bức bách để cứu vãn kinh tế, thị trường Canada. Tuy nhiên, biện pháp, câu trả lời hiện vẫn còn bỏ ngỏ trong nỗi lo lắng của mọi người, mọi gia đình. (L.Q.T.)
