Bài 2: “108 anh hùng Lương Sơn Bạc”

Nguyễn Đông A/SGN

Thời Pháp thuộc, giang hồ miền Nam phần lớn là những tá điền không biết chữ, một chữ bẻ đôi cũng không biết, vì chịu không nổi ách áp bức, bóc lột của cường hào ác bá bèn bỏ xứ đi làm trộm cướp.

Những người này trôi dạt lên Sài Gòn-Chợ Lớn sống lang thang ven kênh rạch, bến xe thổ mộ, nhà ga, ban ngày làm cu li, tối đến thì “bôi mặt lọ nồi”, lận mã tấu trong cạp quần làm “đạo tặc”. Lãnh địa giới giang hồ hùng cứ vào những năm 1920-1930 là Chợ Lớn, Lăng Ông – Bà Chiểu, xóm Thuốc – Gò Vấp, bến phà Thủ Thiêm, cầu Sắt, Đa Kao và bến xe Lục tỉnh.

Giang hồ xưa nghèo chữ nghĩa nhưng nghe nói giàu chữ “tín”, cư xử “nghĩa khí”. Thời kỳ này, giang hồ Sài Gòn ít nhiều chịu ảnh hưởng từ nhân vật trong truyện “Tàu”, kiểu “quân tử Tàu”. Nhìn chung, khắp Nam kỳ lục tỉnh thời kỳ này, giang hồ ít khi quậy phá làng xóm hoặc trộm chó, bắt gà. Giang hồ thời Tây “mã thượng”, “trọng nghĩa, khinh tài”, “kiến nghĩa bất vi”. Thực tế cho thấy, không ít tay du đãng sừng sỏ từng lấy biệt danh là Võ Tòng, Đơn Hùng Tín, Triệu Tử Long, Đông Phương Sóc… Khi phải nói chuyện với nhau bằng dao búa, họ không “đánh hội đồng” như bây giờ mà “bặc co” tay đôi “một chọi một”.

Nói vậy chứ nhưng có thể nguồn gốc giang hồ xưa ở Sài Gòn phần nào cũng có chút yếu tố lịch sử, chịu ảnh hưởng của kiểu bang hội Trung Hoa như “Hội Tam hoàng” du nhập vào miền Nam Việt Nam vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, mà Tín Mã Nàm ở Chợ Lớn dính tới bang hội là một kiểu như thế.

Thiên Địa hội theo chân những người Hoa “phản Thanh phục Minh” đến Việt Nam, trong những năm Chiến tranh thế giới I (1914-1918). Người ta nói, lúc ấy ở Nam phần có tới 70, 80 hội kín. Mục đích chủ yếu của hội là chống Pháp, quan lại tham ô, khôi phục Việt Nam. Họ dùng tôn giáo và phương thuật với các hình thức như bùa chú, cắt máu ăn thề, dùng tiếng lóng, dấu hiệu riêng để liên lạc. Hoạt động rộng tại Sài Gòn, Gia Định, Chợ Lớn, Biên Hoà, Thủ Dầu Một, Bến Tre, Châu Đốc.

Năm 1913 – Quý Sửu, Phan Xích Long, tự nhận là “đông cung” con của vua Hàm Nghi và tự tôn làm hoàng đế. Họ chế tạo lựu đạn, trái phá, dán truyền đơn khắp chợ Sài Gòn, Chợ Lớn, chợ Bình Tây kêu gọi dân chúng nổi dậy. Phan Xích Long bị bắt tại Phan Thiết, bị kết án tử hình, bị giam tại nhà lao Chí Hòa chờ ngày hành quyết. Rạng sáng ngày 3 Tháng Hai 1916, một số người trong “Thiên Địa hội” mặc áo đen, quần trắng, mặc áo giáp da, trang bị bùa chú, tấn công trụ sở mộ lính ở Mỏ Cày.

Rạng sáng ngày 15 Tháng Hai họ xông vào đánh phá Khám Lớn Sài Gòn để cứu Phan Xích Long. Nhưng họ không chống nổi súng đạn, nhiều người bị bắn chết, còn lại đều bị bắt, tất cả 56 người. Vài ngày sau, tất cả cùng Phan Xích Long đều bị xử tử và chôn chung trong một mộ ở “Đất thánh Chà” ở khu Tân Định. Vụ án Phan Xích Long làm chấn động giới anh chị giang hồ thời đó.

Ngoài ra vào năm 1888, còn có hội “Vạn xe” lộng hành từ Bình Đông, Phú Lâm, Minh Phụng đến An Bình-Chợ Lớn. “Vạn” với hình thức “nghiệp đoàn” theo kiểu vạn lưới, vạn chài, vạn cấy. “Vạn” thâu nạp những người đánh xe ngựa, loại xe thông dụng ở Sài Gòn-Chợ lớn bấy giờ. Người trong “vạn” thề sống chết có nhau, một người bị hà hiếp là cả bọn kéo tới binh vực vô điều kiện, khi thấy lính cảnh sát, họ chạy trốn rất nhanh.

Chủ xe phải dùng những người do “vạn” đưa vào, không được dùng người ngoài. Ngoài những người sống bằng nghề đánh xe ngựa, “vạn” còn kết nạp bồi bếp, người làm công ở hiệu buôn, cứ đóng tiền thì sẽ được che chở không bị ai hiếp đáp. Họ thu tiền giới bạn hàng, giới chủ tiệm Sài Gòn, hoặc ở chợ Cầu Ông Lãnh, vùng Khánh Hội, thu tiền của cả những người sống trên ghe thuyền và của những chủ chứa gái điếm.

Bạn hàng ở chợ nếu gây gổ nhau thì phải nhờ họ phán xử. Ai nhờ cảnh sát hoặc cò bót thì bị họ đánh đập. Trụ sở của “vạn” đóng ở một ngôi miếu thuộc vùng Tân Hưng, gọi là Tân Hưng hội quán. Thấy quá ngang ngược bất chấp luật pháp, nên về sau Thực dân Pháp đã ra tay, bắt tất cả. Như vậy giang hồ Sài Gòn từ rất xưa cũng đã kiểu băng nhóm bảo kê.

Nét đặc biệt của giang hồ đầu thế kỷ 20 so với du đãng bây giờ chính là bản lĩnh. Tay anh chị nào cũng khá giỏi quyền cước. Có thể kể đến cuộc đụng độ của Bảy Viễn với Mười Trí, quyền sư Mai Thái Hòa so tài với gã giang hồ Tư Ngang tại “hãng phân” Khánh Hội, Quận 4; hoặc vụ “thầy ngãi” Nguyễn Nhiều bẻ lọi Phillip, tay trùm du đãng khu lò heo Gia Định ở cầu Sơn, Thị Nghè…

Nhưng có hai câu chuyện thường được giới giang hồ đồn đại, thổi phồng. Câu chuyện thứ nhất xảy ra vào năm 1936, khi trùm du đãng Bảy Viễn bị đày ra đảo Côn Lôn vì can tội cướp tiệm vàng. Tại đây, hắn bị biệt giam tại Phòng 5 và đã đụng độ tên cọp rằn ác ôn người Miên tên Khăm Chay, một tướng cướp trên núi Tà Lơn. Tên này võ nghệ cao cường, có luyện “gồng Trà Kha”, được chúa đảo Bouvier nâng đỡ, để dùng tù Miên trị tù Việt.

Trong cuộc so tài, Bảy Viễn đã tung một cú đá xỉa bằng năm đầu ngón chân “Kim Tiêu cước” nhanh và hiểm trúng vào nhân trung, yếu huyệt, khiến Khăm Chay bể sóng mũi, dập môi, gãy răng, máu tuôn xối xả, đổ gục xuống nền buồng giam. Gã giang hồ này, sau đó cũng đã không hề dựa hơi người Pháp hay dùng số đông bọn tù đàn em trả thù Bảy Viễn.

Câu chuyện thứ hai là khi thủ lĩnh Bình Xuyên Ba Dương đề nghị Sáu Cường ủy lạo gạo, tiền nuôi binh đánh Tây. Tay anh chị này đã dõng dạc tuyên bố: “Nếu Ba Dương chịu nổi một cước của Sáu Cường này thì muốn bao nhiêu gạo cũng được”. Ba Dương chấp nhận. Trận thư hùng diễn ra tại bến xe An Đông. Khi Ba Dương đến, thấy thủ lĩnh của lực lượng quân đội Bình Xuyên, nhỏ con, quá “mỏng cơm” nên nhiều người bên “bến xe” coi thường. Nhưng khi Sáu Cường xuất chiêu mới biết là mình đã lầm.

Để khắc chế cú đá nặng ngàn cân của đối phương, Ba Dương luồn lách uyển chuyển như con rắn, dùng “xà tấn” lòn thấp, dùng “hạc quyền” khẽ chạm vào hạ bộ của Sáu Cường. Dù Sáu Cường liên tục tung ra ba cú đá mạnh và nhanh như điện, đối thủ đều né tránh tài tình, lại dùng tuyệt kỹ võ hạc chỉ “mổ” nhẹ với dụng ý cảnh cáo.

Biết mình đã lỡ đụng phải cao thủ, trùm giang hồ bến xe An Đông lập tức dừng đòn, nghiêng người cúi đầu đưa hai tay cung kính bái phục, chịu bại trận và tất nhiên giao kèo trước đó đã được thực thi ngay. Không hề có chuyện Sáu Cường giở trò chơi xấu ỷ nhiều đánh ít, mặc dù Ba Dương đến bến xe An Đông chỉ đơn thân độc mã, không vũ khí.

Sau năm 1963, sau khi hai ông Diệm-Nhu bị đảo chính, giang hồ theo kiểu “108 anh hùng Lương Sơn Bạc” coi như xóa sổ. Trong các tiểu thuyết viết về thế giới du đãng của nhà văn Duyên Anh – Vũ Mộng Long xuất bản trước 1975, hầu hết nhân vật giang hồ trong truyện đều là hư cấu, chỉ có bốn người là có thật ngoài đời: Lê Văn Đại, tức Đại “Cathay”, Trần Thị Diễm Châu, Chương “còm” và Dũng “Đa Kao”.

Được biết sau cuộc chính biến lật đổ Tổng thống Ngô Đình Diệm đầu thập niên 1960, trật tự đô thị Sài Gòn trở nên hỗn độn, khó kiểm soát. Nhân cơ hội này, nhiều thành phần “cao bồi”, “vỗ ngực xưng tên” xuất hiện. Nổi trội trong giới giang hồ là những “đại ca” tên tuổi như Cà Na ở khu Tân Định, sau theo võ sư Huỳnh Tiền, đấu võ đài tám trận toàn thắng với biệt danh Huỳnh Sơn; rồi Bích “Pasteur”, Búp “Moderne”, Bình “thẹo”, Lộc “đen”, Hân “Faucauld”, Sáu “già”, Nhã “xóm chùa”.

Ở Quận 1 thì do “tứ đại thiên vương” Lê Đại, Huỳnh Tỳ, Ngô Văn Cái, Nguyễn Kế Thế chia nhau cai quản. Tay chân của họ đông đến hàng trăm như A “chó”, Hải “sún”, Lâm “khùng” tức Lâm “chín ngón” sau này, Lương “chột”, Hùng “đầu bò”, Việt “Parker”, Đực “đen”.

Quận 3 thì có Minh “nhảy dù”, Cẩm “Mambo”, Lâm “thợ điện”, Hùng “mặt mụn”. Quận 5 thì là lãnh địa của những trùm giang hồ người Hoa như Tín Mã Nàm, Sú Hùng, Hổi Phoòng Kiên, Trần Cửu Can, Ngô Tài.

Lại nói về tay giang hồ sừng sỏ Đại Cathay vào thập niên 1960 và đầu những năm 1970. Khi ấy người ta đã quá quen với hình ảnh Đại Cathay được mô tả trên báo, được tiểu thuyết hóa và dựng thành phim. Đại Cathay là nhân vật thật trong tiểu thuyết “Điệu ru nước mắt” của Duyên Anh. Sau được dựng thành phim do Lê Hoàng Hoa làm đạo diễn và do diễn viên nổi tiếng thời bấy giờ là Trần Quang đóng. Đại Cathay với hình ảnh là “một thanh niên điển trai, đeo kính đen, với mái tóc bồng bềnh, quần jeans, giày cao cổ, trên môi không rời điếu thuốc, tay luôn “múa” hộp quẹt Zippo.

Tuy nhiên thời đó, ngay cả đám “giang hồ” cộm cán, đám đàn em tin cẩn cũng không ai biết Đại Cathay là con ai, tên thật là gì. Hơn chục lần bị bắt về bót cảnh ѕát, Đại tự khai với hơn chục lai lịch khác nhau. Đại sinh năm 1940, tuổi con rồng. Cha lúc thì tên Lê Văn Cự, lúc lại là Trần Văn Trự. Cha Đại vốn cũng là một tay giang hồ ở khu vực chợ Cầu Muối. Khi Đại còn rất nhỏ, ông Cự bỏ vào chiến khu rừng Sác đầu quân vào bộ đội Bình Xuyên của ông Ba Dương. Bị bắt vào cuối năm 1946, bị đày ra Côn Đảo, ít lâu sau thì chết.

Đại sống với mẹ ở đường Đỗ Thành Nhân, phường Khánh Hội, Quận 4. Mẹ lấy chồng khác, cha dượng là một tay máu me cờ bạc, nghiện nặng. Nhà nghèo, gia đình chỉ làm nghề chẻ củi thuê cho một vựa củi nằm bên kia Cầu Mống. Lúc nhỏ Đại hiền lành, ít nói, dù khuôn mặt cực kỳ lạnh lùng nhưng tính tình thì vô cùng phóng khoáng. Đại đi đánh giày, bán báo nuôi thân và thường chơi với đám trẻ con bụi đời. Chưa tới 10 tuổi đầu, Đại đã có thể luồn lách vào các chợ, sạp hàng ở chợ Vân Đồn, chợ Tôn Thất Thuyết để ăn trộm dưa, chuối về chia cho những đứa trẻ đồng cảnh ngộ. Đại từ nhỏ đã nổi tiếng rất hào hiệp và lì đòn, được đám trẻ ở khu vực Đại sống ngưỡng mộ.

Bài 1: Thế giới giang hồ Quận Tư

Bài 3: Ai giết Đại Cathay?

P. Nguyễn Dũng/SGN

Thụy Sĩ nổi tiếng nhiều cảnh quan tuyệt đẹp, khí hậu trong lành, nhiều sản phẩm chất lượng hoàn hảo, từ dao kéo, đồng hồ, máy móc cơ khí… và còn là món ngon khó cưỡng này. Tám lần du lịch Thụy Sĩ thì có bốn lần tôi đi thăm các nơi sản xuất chocolate.

Dù đó là shop đẹp của nhà Laderach trên con phố chính ở Zurich; cửa hàng mini Max Chocolatier trong khu phố cổ ở Lucerne; hay nhà máy lớn của Cailler gần Gruyère, nơi xuất phát loại pho-mát cùng tên nổi tiếng thế giới; hoặc bảo tàng kiêm shop Lindt trên núi tuyết Jungfraujoch, mệnh danh Nóc nhà châu Âu.

Thật khó cưỡng lại lực cám dỗ của các chuyến du ngoạn mini thật thú vị này. Bước vào mỗi nơi là được hít thở, sống trong bầu không khí thơm lừng rồi được chỉ dẫn phương thức chế biến chocolate từ khi còn là hạt cacao đến khi trở thành những viên kẹo ngọt bùi thật “mê ly đời ta”. Và dĩ nhiên không thiếu khoản thử thách tự tay mình làm ra thanh chocolate theo “sáng tạo, thiết kế kiểu dáng” của chính mình. Thật là mãn nguyện khi nhận tờ giấy chứng thực đã trải qua lớp đào tạo làm chocolate!

Nếu như Bỉ lừng danh là xưởng chocolate ngon nhất thế giới thì Thụy Sĩ cũng đâu đó là lãnh thổ của chocolate. Đúng vậy, đi du lịch Thụy Sĩ là chắc chắn hít thở, xem nhìn và thưởng thức rất nhiều chocolate. Nó là món ngon khoái khẩu của công dân đất nước trên rặng núi Alps đến độ mỗi năm mỗi người tiêu thụ đến 11.9kg, hơn hẳn người Đức và người Anh. Diện tích khiêm tốn, dân số chỉ bằng dân số một thành phố cỡ trung nào đó ở châu Á nhưng Thụy Sĩ có đến 18 nhà máy sản xuất chocolate, thuê dụng hơn 4,400 người làm việc quanh năm và đạt doanh số 1.69 tỷ Francs Thụy Sĩ (CHF) hồi năm 2011.

Ở châu Âu hồi cuối thế kỷ 17, cacao là thức uống bổ dưỡng, kích thích tính dục được bồi thêm mật ong dành riêng cho những ông hoàng bà chúa và giới thượng lưu quyền quý mà thôi, nông dân làm sao có điều kiện mà với tới nổi. Và cacao cũng chẳng hề có ở Thụy Sĩ mà là hàng hiếm của Tây Ban Nha rồi bị đưa sang Bỉ.

Chuyện xưa kể rằng vào năm 1679, ông Henri Escher, Thị trưởng của thành phố Zurich ngày nay khi sang Bỉ du lịch và lần đầu nếm vị thơm ngọt ngất ngây của tách chocolate nóng tại Brussels, ông quá thích thú và tìm mọi cách “xuất khẩu” cách pha chế chocolate mang về Thụy Sĩ. Theo dòng thời gian, chocolate Thụy Sĩ trở thành đối thủ nặng ký nhất của chocolate Bỉ.

Nhưng để đến được thực tế này thì ngành chocolate Thụy Sĩ cũng đã trải qua không ít thử thách. Hồi ấy, năm 1772, thành phố Zurich nói riêng và Thụy Sĩ nói chung là nơi đa số người dân theo đạo Tin Lành nên Hội đồng Zurich đã có lệnh cấm tiêu thụ cacao vì cho rằng nó là chất kích dục! Phải đến năm 1792 thì cửa hàng bán chocolate đầu tiên mới mở cửa đón khách tại Bern (nay là thủ đô Thụy Sĩ). Nhưng từ những năm 1800 trở đi, nhiều cơ sở sản xuất và kinh doanh chocolate đã tiếp nhau mọc lên ở Lausanne, Blecino, Ticino…

Chính những biến động chính trị, tôn giáo, kinh tế tại các nước hàng xóm đã khiến nẩy sinh những cuộc di dân vào Thụy Sĩ và trong số người ấy không thiếu những nghệ nhân, chuyên gia ở các lãnh vực đồng hồ, ngân hàng, tài chính, cơ khí… và cả chuyên ngành chocolate, chẳng hạn như Francois-Louis Cailler xuất thân ở Turin bên Ý.

Và thế là lần lượt xuất hiện các viên, thanh chocolate sữa, một sáng chế của ông Daniel Peter và ông Henri Nestlé vào năm 1875 tại nhà máy ở làng Vevey bên bờ hồ Léman. Trước đó, năm 1826, ông Philippe Suchard tạo ra máy ép cuốn hạt cacao; năm 1830 ông Charles-Amédée Kohler sáng tạo loại chocolate nhân hạt dẻ; và năm 1879, ông Rodolphe Lindt làm việc trong cơ sở của mình tại Bern đã tạo ra máy nhào trộn bột cacao cho ra chocolate mỏng mịn như phấn, tan chảy trong miệng!

Món thơm ngon đã có lại được dịp phát tỏa sức quyến rũ hơn khi xuất hiện công nghệ in tờ quảng cáo (nay chúng ta quen gọi là posters) vào cuối thế kỷ 19. Đám đông tiêu dùng hoàn toàn bị chinh phục. Kết quả là vào đầu thế kỷ 20, Thụy Sĩ nắm hơn 50% thị trường xuất khẩu chocolate thế giới – đạt 170,000 tấn vào năm 1914. Chocolate đã lên ngai vàng ở đất nước trên núi cao.

Ngày nào trong tương lai, khi du lịch Thụy Sĩ, xin nhớ các nhãn hiệu này mà tìm đến thăm quan và mua, bạn sẽ có những hộp quà chocolate không ai chê được: Chocolaterie Cailler (ở Broc, gần Gruyères); Sprungli (tại Zurich, khai trương từ năm 1859); Chocolatier Du Rhône (Genève, từ năm 1875); Max Chocolatier (Lucerne, còn non trẻ nhưng đã sáng danh); Chocolatier Auer (Genève); Laderach (nhiều nơi); Lindt (nhiều nơi);

Mẫu số chung của những thương hiệu chocolat thơm ngon lừng danh thế giới, từ Favargé, Lindt, Nestlé (tức nhãn Cailler trước đây) đến Suchard, Teuscher, Tobler… đều là Thụy Sĩ. Trong khi có nhiều nhãn chocolate Thụy Sĩ được bày bán ở nhiều nước thì cũng có vài nhãn bạn chỉ có thể mua được khi đi du lịch Thụy Sĩ. Tọa lạc trong khu phố cổ của thành phố Lucern là một cửa hàng rất ư là mini nhưng đó là một cửa hàng chocolate nổi tiếng: Max Chocolatier.

Tất cả những loại chocolat bày bán ở đây đều được làm ra bởi sáu bàn tay của ba nghệ nhân, gọi là chocolatier. Những hộp chocolate nằm gọn trong lòng bàn tay nhưng giá bán đến vài chục đồng Francs Thụy Sĩ trong cửa hàng này là chuyện bình thường.

Khi mùa Phục sinh đến gần, trong tủ kính của Max Chocolatier xuất hiện đủ kiểu chocolate hình trứng, thỏ… Đến mùa Giáng sinh thì ôi thôi lại đủ mọi hình hài ngôi sao, Ba vị Chiêm tinh, máng cỏ, đàn gia súc… Tha hồ mà ngắm và chọn mua. Nếu bạn là du khách hảo ngọt. Về đến phòng lại được nếm vị chocolate Thụy Sĩ, món quà của khách sạn Zurich Marriott!