Động đất gần trung tâm Phật giáo Tây Tạng, ít nhất 120 người chết

ĐỊNH NHẬT, Tây Tạng (NV) – Hôm Thứ Ba, 7 Tháng Giêng, một cơn địa chấn mạnh tấn công khu vực chân núi thuộc dãy Himalaya, gần một trong những thành phố linh thiêng nhất Tây Tạng, làm ít nhất 126 người thiệt mạng cùng hàng trăm căn nhà bị sập, các viên chức Trung Quốc cho biết.

Tâm chấn cách đỉnh Everest, ngọn núi cao nhất thế giới, khoảng 50 dặm (80 kilometer) về hướng Bắc. Các trận động đất cũng ảnh hưởng tới các tòa nhà ở các quốc gia láng giềng gồm có Nepal, Bhutan và Ấn Độ.

Trung Tâm Theo Dõi Địa Chấn Trung Quốc xác định tâm chấn xảy ra ở độ sâu 6.2 dặm (10 kilometer) tại huyện Tingri (Định Nhật), một khu vực dẫn vào phía Bắc Everest.

Động đất ở Tây Tạng, rung chuyển tới Kathmandu, Nepal, sớm ngày 7 Tháng Giêng, 2025. (Hình: SUNIL SHARMA/AFP/Getty Images)

Cơ Quan Địa Chất Hoa Kỳ USGS xác định trận động đất có cường độ 7.1 độ Richter và xảy ra lúc 9 giờ 5 phút sáng (1 giờ 5 phút nửa đêm giờ GMT).

Ít nhất 126 người thiệt mạng và 188 người bị thương tại khu vực Tây Tạng, đài truyền hình nhà nước Trung Quốc đưa tin, đồng thời không ghi nhận thêm trường hợp tử vong ở những nơi khác.

Cơn địa chấn ảnh hưởng khắp vùng Shigatse (Nhật Khách Tắc) tại Tây Tạng, chốn an cư của 800,000 người. Khu vực này được chính quyền thành phố Nhật Khách Tắc quản lý, nơi sinh hoạt truyền thống của Panchen Lama, một trong những nhân vật quan trọng nhất trong Phật Giáo Tây Tạng.

Lực Lượng Cứu Hỏa và Cứu Hộ Tây Tạng công bố một đoạn phim cho thấy hàng loạt căn nhà tại thành phố Nhật Khách Tắc bị san bằng thành đống đổ nát. Trong một căn nhà bị phá hủy tan tành, lính cứu hộ nỗ lực tìm kiếm và kéo ra một nạn nhân đang bị thương, đoạn phim cho thấy.

Biệt xứ từ năm 1959 tại thời điểm Tây Tạng bị Trung Quốc chiếm đóng, Đức Đạt Lai Lạt Ma, nhà lãnh đạo tinh thần tại Tây Tạng, cho biết ông vô cùng đau lòng.

“Tôi xin cầu nguyện cho những người đã khuất và cầu chúc tất cả các nạn nhân sớm bình phục,” nhân vật từng là khôi nguyên giải Nobel hòa bình cho biết trong một thông điệp.

Cao Nguyên Everest là địa điểm được cộng đồng leo núi và đi bộ đường dài ưa thích nhưng mùa Đông không phải là thời điểm thuận lợi nhất cho những người leo núi và đi bộ đường dài đến từ Nepal.

Một nhà leo núi người Đức là người duy nhất có giấy phép leo lên đỉnh Everest nhưng đã rời khỏi địa điểm cắm trại sau khi không leo lên tới đỉnh núi, viên chức Sở Du Lịch Nepal Lilathar Awasthi cho biết.

Trung Quốc ban hành lệnh phong tỏa khu vực Everest không cho khách du lịch lui tới sau trận động đất, hãng thông tấn Tân Hoa Xã đưa tin.

Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết nhà chức trách cần phải tiến hành các nỗ lực tìm kiếm và cứu hộ toàn diện nhằm giảm bớt thương vong và giúp các nạn nhân bị ảnh hưởng tiếp tục có nơi ăn chốn ở.

Tân Hoa Xã cho biết nhà chức trách điều động hơn 1,500 lính cứu hỏa và nhân viên cứu hộ tới các khu vực chịu ảnh hưởng, đồng thời cung ứng khoảng 22,000 nhu yếu phẩm gồm có lều, áo khoác, mền và giường ngủ có thể gấp gọn, Tân Hoa Xã cho biết.

Các ngôi làng tại huyện Định Nhật, nơi có độ cao trung bình khoảng 13,000-16,000 foot (4,000-5,000 mét) cũng ghi nhận tình trạng rung chuyển mạnh trong cơn địa chấn với hơn 150 cơn dư chấn có cường độ lên tới 4.4 Richter.

Trong phạm vi 12 dặm (20 kilometer) tính từ tâm chấn, có ba thị trấn và 27 ngôi làng với khoảng 6,900 dân bị ảnh hưởng cũng như hơn 1,000 căn nhà bị tàn phá, theo Tân Hoa Xã.

Các khu vực Tây Nam Trung Quốc, Nepal và miền Bắc Ấn Độ thường xuyên hứng chịu động đất do các mảng kiến ​​tạo Ấn Độ và Á-Âu hay va vào nhau.

Từ năm 1950, có 21 trận động đất có cường độ từ 6 Richter trở lên xảy ra tại “khối Lhasa,” trong đó trận động đất lớn nhất có cường độ 6.9 độ Richter đã tấn công thành phố Mainling (Mễ Lâm) vào năm 2017, theo CCTV.

Mễ Lâm tọa lạc ở hạ lưu sông Yarlung Zangbo (Nhã Lỗ Tạng Bố) thuộc Tây Tạng, nơi Trung Quốc đang lập kế hoạch xây cất đập thủy điện lớn nhất thế giới.

Năm 2015, khu vực gần thủ đô Kathmandu tại Nepal cũng hứng chịu một cơn địa chấn mạnh 7.8 độ Richter, làm khoảng 9,000 người thiệt mạng và hàng ngàn người bị thương, đó là trận động đất tồi tệ nhất từ ​​trước tới nay từng xới tung quốc gia Nam Á. Trong số những người thiệt mạng có ít nhất 18 người tử nạn tại căn cứ Cao Nguyên Everest do tuyết lở.

Hôm Thứ Ba, người dân cảm nhận được những cơn chấn động tại Kathmandu, cách tâm chấn khoảng 250 dặm (400 kilometer) sau đó lũ lượt chạy ra khỏi nhà.

Trận động đất cũng làm Thimphu, thủ đô Bhutan, rung chuyển, ngoài ra còn ảnh hưởng tới tỉnh bang Bihar thuộc miền bắc Ấn Độ, giáp Nepal. (TTHN)

Trump tìm cách ngăn chặn công bố báo cáo điều tra vụ hồ sơ mật và nỗ lực lật kết quả bầu cử

Trump tìm cách ngăn chặn công bố báo cáo điều tra vụ hồ sơ mật và nỗ lực lật kết quả bầu cử

Hàng trăm ngàn người Mỹ không có điện vì bão tuyết

Gió khô nóng ‘sấy’ California đe dọa cháy rừng

Hai xác người trong càng đáp máy bay ở Florida

TT Biden ban hành lệnh cấm công bố nợ y tế trong hồ sơ tín dụng

Những mẫu xe có doanh số tăng trưởng cao trong năm 2024

QUẬN CAM, California (NV)- Trong những ngày đầu năm 2025, giới chuyên gia xe hơi tiếp tục phân tích dữ liệu bán hàng của năm 2024, từ đó dự đoán khuynh hướng thị trường năm 2025.

Trang mạng xe hơi caranddriver.com có bài phân tích và chỉ ra một số mẫu xe được xem là người chiến thắng khi tính đến mức tăng trưởng doanh số trong năm 2024. Theo đó, những mẫu xe crossover SUV cỡ nhỏ, xe bán tải pickup cỡ trung và xe SUV điện đều có những con số bán hàng đáng chú ý.

Mẫu SUV điện Honda Prologue đạt được doanh số cao ngay trong năm đầu tiên tung ra thị trường. (Hình: Hung Doan/Người VIệt)
  • Xe SUV cỡ nhỏ gọn (subcompact):

Trong khi số lượng xe hatchback và xe sedan cỡ nhỏ ở Hoa Kỳ giảm, sự gia tăng của xe SUV cỡ nhỏ chứng minh rằng vẫn có nhu cầu về các mẫu xe nhỏ có giá cả phải chăng. Chevy Trax dẫn đầu vào năm 2024, vượt qua con số 200,000 xe bán ra. Với doanh số tăng 84%, Chevy Trax trở thành mẫu xe bán chạy thứ ba của Chevrolet sau Silverado và Equinox. Mẫu SUV cỡ nhỏ hạng sang Buick Envista đạt doanh số 51,316 xe, trở thành mẫu xe bán chạy thứ hai của Buick. Doanh số của Toyota Corolla Cross là 93,021 xe tăng 31%. Doanh số của Honda HR-V cũng tăng 24%, đạt 151,468 xe. Các mẫu SUV nhỏ gọn khác như Nissan Kicks, Subaru Crosstrek, Volkswagen Taos, Hyundai Kona cũng đều tăng doanh số.

  • Xe bán tải pickup cỡ trung:

Xe pickup cỡ lớn vẫn đứng đầu bảng xếp hạng xe bán chạy nhất, nhưng xe pickup cỡ trung đã có những bước tiến đáng kể vào năm 2024. Gần 100,000 chiếc Chevrolet Colorado được bán ra, tăng 38% so với năm 2023. Người anh em “sang trọng” của nó là GMC Canyon tăng 70%, với 38,215 xe được bán ra. Nissan Frontier ghi nhận 68,155 xe, tăng 17%.

Còn đối với hãng Ford, chiếc pickup cỡ trung Ranger đạt 46,205 xe bán ra, tăng 43%. Chiếc pickup cỡ nhỏ Maverick cho thấy người mua sẵn sàng mua xe pickup nhỏ hơn nữa, với mức tăng 39%, đạt 131,142 xe bán ra. Toyota Tacoma vẫn dẫn đầu phân khúc này, đạt 192,813 xe, nhưng doanh số lại giảm 18% so với năm ngoái. Jeep Gladiator cũng gặp khó khăn, chỉ bán được 42,000 xe, giảm 24%.

  • Xe SUV điện:

Một loạt xe SUV điện được ra mắt vào năm 2024; trong số đó có một số xe đã có khởi đầu gây ấn tượng. Trong năm đầu tiên bán ra, 2024 Chevy Blazer EV đã vượt qua con số 23,000 xe. Chiếc Equinox EV với giá rẻ hơn đã đạt được 28,874 xe bán ra sau khi đến các đại lý vào mùa xuân 2024.

Nhưng cả hai anh em nhà GM đều bị một đối thủ cạnh tranh sử dụng cùng nền tảng xe điện, Honda Prologue, vượt qua mặt, vói 33,000 xe được bán ra. Một số hãng xe khác cũng chứng kiến ​​sự tăng trưởng vào năm 2024. Hyundai Ioniq 5 bán được 44,400 xe, tăng 31%; Ford Mustang Mach E tăng trưởng 27% với 52,000 xe bán ra. Mẫu SUV điện ba hàng ghế Kia EV9 đã vượt qua mẫu SUV EV6 có giá thấp hơn ngay trong năm đầu tiên. Mẫu xe Cadillac Lyriq sang trọng cũng tạo được dấu ấn khi bán được tới 28,000 xe, so với con số khiêm tốn 9,000 xe vào năm 2023. (HD)

Ông Anaheim cầm dao ghì chặt mẹ trước nhà bị cảnh sát bắn hạ tại Santa Ana

SANTA ANA, California (NV) – Một người đàn ông thủ dao trong người bắt mẹ mình làm con tin bị cảnh sát bắn hạ vào tối Thứ Tư, 1 Tháng Giêng tại Santa Ana, nhà chức trách cho biết, theo nhật báo Orange County Register.

Cảnh sát có mặt lúc 8 giờ 42 tối tại dãy 1100 trên đường West Sharon Road, tọa lạc ở phía Đông đường Bristol Street và phía Nam đường Memory Lane, sau khi nhận được lời trình báo liên quan tới một người đàn ông đang giữ một người phụ nữ làm con tin ở lối đi dành cho xe hơi tại một căn nhà, theo Sở Cảnh Sát Santa Ana SAPD.

Cảnh sát lập tức bật đèn công vụ và hụ còi báo động để ứng cứu, khi tới nơi họ phát giác người đàn ông 55 tuổi đến từ Anaheim đang ghì chặt mẹ mình, 79 tuổi, từ đằng sau và nhất quyết không chịu buông bà ra. Trong lúc xảy ra rắc rối, nghi can cầm một dao, cảnh sát cho biết.

Xe cảnh sát Santa Ana. (Hình minh họa: Santa Ana Police Department)

Nghi can được nhận dạng là Henry Gonzalez Jr. bị một cảnh sát nổ súng bắn một phát đạn và được đưa đi bệnh viện nhưng tử vong vài giờ sau đó, theo Natalie Garcia, phát ngôn viên SAPD.

Đơn Vị Nội Vụ thuộc SAPD, các thám tử điều tra án mạng và các nhà điều tra tại Văn Phòng Biện Lý Quận Cam đang tiến hành điều tra hành vi nổ súng của viên cảnh sát.

Cảnh sát kêu gọi bất kỳ ai có tin tức liên quan xin gọi cho các thám tử điều tra án mạng theo số 714-245-8390 hoặc chỉ điểm ẩn danh theo số 1-855-TIP-OCCS. (TTHN)

Taxi Waymo không người lái chạy lòng vòng, khách hàng suýt trễ chuyến bay

SCOTTSDALE, Arizona (NV) – Một người đàn ông tại Los Angeles suýt chốc bỏ lỡ chuyến bay về nhà vào tuần trước, tất cả chỉ vì chiếc taxi Waymo không người lái chở ông tới phi trường cứ chạy tới chạy lui quanh bãi đậu xe và không dừng lại.

Vào tuần trước, Mike Johns gọi một chiếc taxi Waymo chở ông tới một phi trường gần Scottsdale, Arizona để chuẩn bị bay về nhà. Những tình tiết tiếp theo thật giống với một trò chơi trontrong Disneyland, theo CBS.

“Sao chiếc xe này cứ chạy vòng vòng hoài vậy cà? Chóng mặt quá,” Johns nói trong một đoạn phim lan truyền trên mạng xã hội, thu hút hơn hai triệu lượt xem và bình luận.

Chiếc taxi không người lái chạy lòng vòng trong bãi đậu xe không chịu dừng cho khách hàng xuống phi trường hồi giữa Tháng Mười Hai, 2024, ở Arizona. (Hình: Mike Johns/LinkedIn)

Johns cho biết ông bị kẹt bên trong chiếc xe khi nó cứ chạy vòng quanh bãi đậu xe. Không những Johns không cách nào cho chiếc xe dừng lại mà cả đơn vị dịch vụ khách hàng cũng không làm gì được khi nói chuyện với ông qua điện thoại và chiếc xe cứ thế mà tiếp tụchạy lòng vòng.

“Nãy giờ nó cứ chạy lòng vòng quanh bãi đậu xe. Tôi đã cài dây an toàn rồi và không thể ra khỏi xe. Có phải chiếc xe đã bị hack không? Bây giờ tôi phải làm sao?” Johns nói trong đoạn phim.

Cuối cùng một nhân viên đại diện Waymo cũng kiểm soát được chiếc xe sau vài phút, giúp ông tới phi trường sát giờ lên phi cơ quay về Los Angeles.

Johns nói rằng nhân viên đại diện không giúp đỡ ông không mấy nhiệt tình, cũng như việc ông không chắc là lúc đó ông đang nói chuyện với con người hay trí tuệ nhân tạo AI (Artificial Intelligence), tất cả đều là những mối lo ngại cần được lưu tâm.

“Tôi cảm thấy họ thật hời hợt. Có đúng là con người vẫn còn liên hệ với nhau hay không?” Johns cho biết khi nói chuyện với CBS News. “Chẳng qua đây chỉ là một rắc rối khác trong thế giới kỹ thuật số của thời buổi hiện đại. Câu chuyện xoay quanh một dịch vụ không trọn vẹn và không ai đứng ra giúp đỡ khách hàng và người tiêu thụ.”

Oái oăm ở chỗ Johns là làm việc trong lãnh vực kỹ nghệ, cho biết ông rất muốn thấy các dịch vụ như Waymo thành công, nhưng ông không nghĩ tới chuyện dùng thêm một chuyến xe taxi như vậy cho tới chừng nào công ty sửa đổi những vấn đề vừa xảy ra.

Trong thời gian này Johns vẫn đang chờ Waymo giải quyết những vấn đề vừa gặp phải nhưng vẫn chưa có nhân viên nào liên lạc mặc dù đoạn phim do ông đăng tải được công chúng chú ý rất nhiều từ tuần trước.

Khi được yêu cầu bình luận về vụ rắc rối, Waymo đã cung cấp thêm chi tiết về chuyến xe. Họ nói rằng cớ sự xảy ra vào giữa Tháng Mười Hai, kéo dài hơn năm phút, và tại thời điểm đó, chiếc taxi đã kịp thời chở Johns tới phi trường. Waymo nói rằng họ không thu tiền cho chuyến taxi còn vụ “xe chạy lòng vòng” thì được giải quyết bằng một bản cập nhật nhu liệu.

Waymo cũng cố gắng liên lạc với Johns và gửi cho ông một tin nhắn ghi âm để giải quyết vụ rắc rối.

Chỉ vài ngày sau khi gần đây Waymo trở thành tâm điểm tại Los Angeles khi có người tìm cách cướp một trong những chiếc Jaguar không người lái, hoàn toàn chạy bằng điện tại khu vực trung tâm thành phố, thì nay lại có tin công ty tiếp tục vấp phải rắc rối. (TTHN)

Chủ siêu thị Việt Mỹ ở New Orleans bị cướp hạ sát ngày đầu năm mới

NEW ORLEANS, Louisiana (NV) – Maria Vũ Thị Thanh, chủ nhân siêu thị Việt Mỹ, một nơi chốn thân thuộc gầy dựng được tên tuổi tại khu dân cư Village de l’Est trong hơn 30 năm qua, bị bắn chết vào ngày Đầu Năm Mới, con gái bà, Mai Vũ, đã xác nhận tin tức này.

Vào lúc 6 giờ 7 phút tối Thứ Tư, 1 Tháng Giêng, cảnh sát nhận được lời cầu cứu và khi tới nơi thì tìm thấy thi thể của bà Thanh trong cửa hàng. Bà được tuyên bố chết tại chỗ. Con gái bà cho biết vụ sát nhân xảy ra vào lúc 6 giờ tối, theo tờ The New Orleans Advocate.

Hai người đàn ông xông vào ngôi chợ, giật mấy hộp thuốc lá, bắn vào đầu bà Thanh, rồi bỏ chạy, cảnh sát cho biết, WDSU đưa tin. 

Mai Vũ và mẹ, bà Maria Vũ Thị Thanh (phải). (Hình tài liệu gia đình)

Bà được đưa đi bệnh viện cấp cứu ngay lập tức nhưng không qua khỏi.

Đây là một “vụ cướp phi nhân tính,” nghị viên hội đồng thành phố Oliver Thomas đăng trên Facebook về vụ sát hại bà Thanh. 

“Xin hãy hiệp lời cầu nguyện cho gia đình bà Thanh,” Thomas viết. “Bà là một người mẹ đáng kính và là chủ ngôi chợ Việt Mỹ vừa bị bắn chết tàn nhẫn trong một vụ cướp có súng ống. Xin quý vị hãy luôn luôn yêu thương và quan tâm lẫn nhau.”

Mặc dù bà Mai, con gái nạn nhân, từ chối bình luận thêm, nhưng gợi ý rằng bài báo từng được tạp chí Gambit đăng tải năm 2011 phần nào phản ảnh tính chất nhân bản trong con người bà Thanh.

Là một người mẹ có sáu người con, bà Thanh được mô tả là “trụ cột của gia đình người Mỹ gốc Việt sở hữu siêu thị Việt Mỹ,” Gambit từng đưa tin. Vào thời điểm đó tờ báo cũng kể về mối quan hệ giữa bà Thanh và một nhân viên có tên Eddie Benitez, khi đó 21 tuổi, và là một di dân nhập cư từ Honduras.

Benitez từng làm việc tại siêu thị Việt Mỹ được một năm trước khi từ biệt để theo đuổi công việc trong lãnh vực xây cất. Khi nhận ra công việc mới không đủ để chu cấp cho gia đình ở quê nhà, Benitez xin bà Thanh cho quay lại siêu thị Việt Mỹ. Lúc đó bà không ngần ngại thu nhận ông một lần nữa.

Bà Thanh mong muốn tạo công ăn việc làm cho dân nhập cư dời tới khu dân cư Village de l’Est sau khi chịu thiệt hại trong cơn bão Katrina, bà nói với Gambit vào thời điểm đó.

Nhà chức trách chưa công bố chi tiết về nghi can vụ cướp và vẫn đang tiếp tục điều tra. (TTHN)

Thẩm phán bác thỉnh cầu dời phiên tòa tuyên án vụ Trump chi tiền bịt miệng

NEW YORK (NV) – Hôm Thứ Hai, 6 Tháng Giêng, Thẩm Phán Juan Merchan đã từ chối yêu cầu của ông Donald Trump xin hoãn cuộc tuyên án vào hôm Thứ Sáu này về vụ án tiền bịt miệng của ông, nguồn tin Đài CNN cho hay.

Sáng sớm hôm Thứ Hai, các luật sư của ông Trump đã đệ đơn kháng cáo, kêu gọi tòa phúc thẩm New York lật ngược hai phán quyết gần đây của Thẩm Phán Merchan muốn giữ nguyên bản án của ông Trump trong vụ án tiền bịt miệng, đồng thời thúc giục vị thẩm phán hãy đình hoãn bản án của ông Trump giữa lúc đang có tiến trình kháng cáo.

Các hành động pháp lý của ông Trump diễn ra cùng ngày ông được Quốc Hội chứng nhận là người chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, bốn năm sau khi ông cố gắng lật ngược thất bại trong cuộc tranh cử tổng thống với ông Joe Biden, dẫn đến cuộc bạo loạn của những người ủng hộ ông tại Điện Capitol Hoa Kỳ.

Bàn của Thẩm Phán Juan Manuel Merchan trong phòng xử án tại tòa hình sự Manhattan Criminal Court ở New York City ngày 12 Tháng Ba, 2024. (Hình: ANGELA WEISS/AFP/Getty Images)

Tuần trước, Thẩm Phán Merchan đã bác bỏ nỗ lực của ông Trump đòi hủy bỏ bản án của mình vì ông đã được bầu làm tổng thống, và vị thẩm phán đã ấn định ngày tuyên án trong vụ tiền bịt miệng vào Thứ Sáu — mặc dù vị thẩm phán có nói rõ rằng ông sẽ không kết án ông Trump phải ở tù ngày nào cả.

Các luật sư của ông Trump lập luận rằng bản án phải được hoãn lại trong khi tiến trình kháng cáo diễn ra.

“Tòa án nên hủy bỏ phiên tòa tuyên án dự định vào ngày 10 Tháng Giêng năm 2025 và đình chỉ mọi thời biểu tiếp theo trong vụ án cho đến khi các kháng cáo miễn trừ của Tổng Thống Trump được giải quyết đầy đủ trong lần cuối cùng, điều này sẽ dẫn đến việc bãi bỏ vụ án này, một vụ án mà lẽ ra không bao giờ được đưa ra ngay từ lúc đầu,” hồ sơ vụ án của ông Trump nêu rõ.

Vào chiều hôm Thứ Hai, các luật sư của ông Trump đã đệ đơn kháng cáo lên tòa phúc thẩm New York để tìm cách lật ngược các phán quyết của Thẩm Phán Merchan, theo đó bản án của ông Trump phải được giữ nguyên. Các luật sư của ông Trump đã không yêu cầu tòa phúc thẩm can thiệp vào bản án — mặc dù họ có thể thực hiện sách lược đó nếu Thẩm Phán Merchan tiếp tục kế hoạch kết án ông Trump vào Thứ Sáu.

“Các quyết định sai lầm của Thẩm Phán Merchan đe dọa định chế của chức vụ tổng thống và đi ngược lại tiền lệ đã được thiết lập, theo đó không cho phép bất kỳ thủ tục hình sự nào chống lại vi tổng thống đắc cử, cũng như cấm chỉ việc sử dụng bằng chứng về các hành vi chính thức của tổng thống để chống lại ông ta qua thủ tục tố tụng hình sự,” các luật sư của ông Trump viết trong hồ sơ được gởi lên tòa phúc thẩm vào hôm Thứ Hai.

Ông Trump đã bị kết án vào hồi Tháng Năm với 34 tội danh sửa đổi hồ sơ kinh doanh liên quan đến các khoản thanh toán cho luật sư Michael Cohen trong vụ chi trả $130,000 cho minh tinh phim người lớn Stormy Daniels nhằm ngăn chặn cô lên tiếng về một vụ ngoại tình trước cuộc bầu cử năm 2016. Ông Trump đã chối bỏ sự việc này. (TTHN)

Người Mỹ đầu tiên chết vì cúm gia cầm H5N1 ở Louisiana

BATON ROUGE, Louisiana (NV) – Trong thời gian qua, Hoa Kỳ ghi nhận ít nhất 67 trường hợp nhiễm cúm gia cầm và nay đã có trường hợp tử vong đầu tiên, một dấu hiệu đáng lo ngại.

Bệnh nhân tử vong là người trên 65 tuổi, đã sẵn có một số căn bệnh và nằm viện tại Louisiana vào Tháng Mười Hai; đây được coi là trường hợp nhiễm H5N1 nghiêm trọng đầu tiên xảy ra ở người tại Hoa Kỳ, theo NBC.

Sở Y Tế Louisiana LDH cho biết bệnh nhân tiếp xúc với đàn gia cầm ở sân sau trong nhà cũng như chim hoang dã.

Gà vịt nuôi có thể là mầm lây cúm gia cầm. (Hình minh họa: Oleksandr P/Pexels)

“LDH xin được đồng hành cùng gia đình và bạn bè của bệnh nhân trong những giờ phút đau buồn này,” sở y tế cho biết trong một tuyên bố. “Nhằm bảo mật danh tánh bệnh nhân cũng như tôn trọng gia đình, đây sẽ là tin tức cập nhật cuối cùng liên quan tới bệnh nhân.”

Cho tới nay, tất cả các trường hợp nhiễm cúm gia cầm ở người được xác nhận tại Hoa Kỳ đều được chẩn đoán trong 10 tháng qua, theo Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh CDC. Phần lớn các trường hợp đều tiến triển tương đối nhẹ, với các triệu chứng gồm có đau mắt đỏ, ho hoặc hắt xì.

Phần lớn đều bị nhiễm bệnh sau khi tiếp xúc với gia súc hoặc gia cầm mắc bệnh sẵn. Bệnh nhân Louisiana là trường hợp đầu tiên liên quan tới việc tiếp xúc với đàn gia cầm ở sân sau trong nhà.

Chỉ có hai trường hợp trong đó các bệnh nhân không biết rằng họ đã từng ở gần động vật. Đầu tiên là một người ở Missouri nằm viện vào Tháng Chín vì cúm gia cầm nhưng bình phục sau khi được điều trị bằng thuốc kháng virus. Còn lại là một đứa trẻ ở California có các triệu chứng nhẹ vào Tháng Mười Một.

CDC vẫn khẳng định rằng hiện thời cộng đồng vẫn tương đối ít gặp rủi ro ảnh hưởng tới sức khỏe. Các viên chức y tế công chưa tìm ra bất kỳ bằng chứng nào cho thấy virus đã lây từ người qua người, vì nếu điều này xảy ra thì virus cúm gia cầm đã tiến hóa khôn lường.

“Mặc dù đáng lo ngại, nhưng trường hợp tử vong do cúm gia cầm H5N1 tại Hoa Kỳ không phải là chuyện kinh hãi vì ai cũng biết rằng một khi đã nhiễm loại virus này, bệnh tình có thể tiến triển nghiêm trọng dẫn tới tử vong,” CDC cho biết trong một tuyên bố hôm Thứ Hai, 6 Tháng Giêng.

Dẫu tình hình chưa quá phức tạp, nhưng các mẫu virus trong người bệnh nhân tại Louisiana cho thấy một số dấu hiệu đột biến có thể làm H5N1 dễ dàng lây lan qua người hơn, theo CDC.

Từ 2020, chủng cúm gia cầm đang gây ra đợt bùng dịch tại Hoa Kỳ đã bắt đầu dậy lên trên toàn cầu khi xuất hiện trong các loài chim hoang dã và gia cầm. Và từ lúc hiện diện tại Hoa Kỳ vào năm 2022, cúm gia cầm đã làm hơn 130 triệu con chim nhiễm bệnh hoặc phải an tử để đề phòng. H5N1 cũng lây lan cho bò sữa và các loài động vật có vú khác. Từ Tháng Ba, Hoa Kỳ đã ghi nhận hơn 900 trường hợp gia súc nhiễm cúm gia cầm.

CDC khuyến cáo rằng để phòng ngừa nguy cơ nhiễm cúm gia cầm, người dân không nên uống sữa thô chưa tiệt trùng cũng như tránh tới gần động vật bị bệnh hoặc đã chết. Công nhân làm việc tại các trang trại gia cầm hoặc bò sữa có mầm mống H5N1 nên đeo dụng cụ bảo vệ đồng thời theo dõi các triệu chứng.

Chính phủ liên bang cũng phản ứng tức thì trước tình trạng lây nhiễm cúm gia cầm từ một tháng trước. Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ ra lệnh xét nghiệm nguồn cung ứng sữa trên toàn nước Mỹ, bắt đầu từ sáu tiểu bang. Chính quyền Tổng Thống Joe Biden cũng dành ra nguồn ngân sách $306 triệu vào tuần trước nhằm tăng cường hoạt động theo dõi, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm và thực hiện những nghiên cứu y tế về cúm gia cầm.

Nhưng một số chuyên gia cũng chỉ trích rằng Hoa Kỳ phản ứng quá chậm hoặc không triệt để.

“Trong nhiều tháng qua, chính quyền Tổng Thống Biden đã phản ứng không đúng cách trước đợt bùng dịch ở gia súc, làm tình trạng lây nhiễm diễn ra ngày càng tràn lan và nguy hiểm hơn,” hai cựu viên chức thuộc Cơ Quan Quản Lý Thực Phẩm và Dược Phẩm FDA viết trong một bài xã luận đăng trên tờ Washington Post hôm Thứ Sáu. (TTHN)

Bao giờ California mới cải tổ hệ thống tiền thất nghiệp của EDD?

SACRAMENTO, California (NV) – Người thất nghiệp ở California gặp phải nạn trộm cắp mới, một hệ thống ăn trộm tiền ngân hàng của EDD (Sở Thất Nghiệp). Và một cuộc đại tu công nghệ trị giá $1 tỷ bắt đầu, báo mạng CallMantters viết ngày 4 Tháng Mười Hai.

Khi xin tiền nghỉ bệnh tại EDD, bà Kim Tanner không ngờ mình trở thành thám tử điều tra trộm cắp.

Cơ quan EDD tại Sacramento. (Hình: Miguel Gutierrez Jr./CalMatters)

Đột nhiên, giữa Tháng Bảy, $3,161 biến mất khỏi tài khoản trực tuyến của bà tại Money Network (ngân hàng của nhà thầu), theo đơn khiếu nại của bà Tanner.

Bà Tanner cho biết Money Network nói rằng có thể mất 90 ngày để điều tra và bà có thể được hoặc không được hoàn lại toàn bộ tiền. Bà lên mạng xã hội và thấy những câu chuyện kinh dị tương tự trên “Reddit” và “Facebook.”

Thế là bà nộp đơn khiếu nại Money Network, công ty con của Fiserv và EDD. Sau đó, bà khiếu nại với một thượng nghị sĩ tiểu bang và sáu cơ quan quản lý tài chính.

Sau cùng, bà Tanner được trả lại tiền bằng chi phiếu khoảng một tháng rưỡi sau đó, khi một cơ quan liên bang can thiệp.

Một cuộc điều tra của CalMatters một năm trước cho thấy hệ thống của EDD bị sụp đổ trong đại dịch, do tình trạng mất việc làm một cách lịch sử, nhiều năm lơ là dấu hiệu cảnh báo và hoạt động kém của nhà thầu. Kết quả là hệ thống không thể ngăn chặn gian lận, đến nỗi cắt quyền truy cập của hàng triệu người thực sự cần giúp đỡ.

“Flyer” với thông tin vế các vụ đánh cắp danh tánh như của bà Tanner và bao nhiêu người khác. (Hình: Adriana Heldiz/CalMatters)

Giờ đây, lo ngại gian lận vẫn tồn tại đối với những người cần trợ cấp thất nghiệp và tiền bệnh. Nhiều vụ kiện và 74 khiếu nại của người tiêu dùng liên bang về thẻ “debit” của chính phủ đã được người dân California đệ trình chống lại Money Network chỉ trong năm nay.

Ngoài các khiếu nại về gian lận, một báo cáo do Văn Phòng Phân Tích Lập Pháp (LAO) cảnh báo rằng các nhà lập pháp không giải quyết được một vấn đề lớn hơn: Một mô hình tài chính “bị hỏng,” đe dọa toàn bộ hệ thống.

Quỹ thất nghiệp của California vẫn nợ chính phủ liên bang $20 tỷ sau khi trang trải các khoản trợ cấp đại dịch, khiến người nộp thuế phải trả $1 tỷ tiền lời hàng năm – nhiều hơn số tiền tiểu bang chi cho phúc lợi trẻ em.

Theo báo cáo, giờ đây, sau nhiều năm phớt lờ việc hiện đại hóa luật thuế thất nghiệp từ những năm 1980, hệ thống này đang mất đi $2 tỷ mỗi năm vì không mang lại đủ doanh thu để trang trải chi phí thất nghiệp.

LAO, nơi cung cấp lời khuyên về chính sách và tài chính cho các nhà lập pháp tiểu bang, cho biết tiểu bang cần đưa thuế thất nghiệp ngang với các tiểu bang khác để bù đắp thâm hụt.

Chính quyền của Thống Đốc Gavin Newsom từ chối các yêu cầu của CalMatters về hồ sơ nội bộ từ thời kỳ này, với lý do luật miễn trừ cho phép thống đốc giữ bí mật thông tin liên lạc của mình nếu ông muốn.

Yếu tố gian lận

Trong thời kỳ đại dịch, một loạt âm mưu lừa đảo đã tấn công hệ thống thất nghiệp cùng một lúc. Tin tặc toàn cầu đã đánh cắp danh tính ở quy mô lớn. Bọn lừa đảo trên mạng xã hội cấp thấp và các tù nhân đã sử dụng tên giả để nộp đơn xin trợ cấp theo các chương trình liên bang khẩn cấp, không kiểm tra danh tính như thông thường.

California và các tiểu bang khác đã phần nào thoát khỏi khó khăn khi chính phủ liên bang đồng ý nhận hàng tỷ đô la bị gian lận trong các chương trình khẩn cấp. Sau khi Bank of America rút khỏi lĩnh vực kinh doanh thất nghiệp vào năm ngoái, EDD đã cố gắng lật ngược tình thế gian lận thẻ “debit” bằng cách thuê công ty tài chính Georgia Money Network tiếp quản.

Bà Kim Tanner, một nhà tư vấn tiếp thị, ngồi trước máy tính tại nhà ở Carlsbad vào ngày 11 Tháng Mười, 2024. Bà Tanner lưu giữ hồ sơ chi tiết sau khi số tiền bà nhận được từ Bộ EDD California bị chuyển ra khỏi tài khoản của bà đến một ngân hàng không xác định tài khoản vào cuối Tháng Bảy. (Hình: Adriana Heldiz/CalMatters)

Cục Bảo Vệ Tài Chính Người Tiêu Dùng từng phạt Bank of America $100 triệu vì cái mà họ gọi là các khoản thanh toán thất nghiệp do đại dịch “không thành công,” đã từ chối trả lời các câu hỏi về các khiếu nại mới.

Hồ sơ công khai của văn phòng cho thấy người dân California nộp 149 đơn khiếu nại chống lại Money Network kể từ năm 2022, khi công ty này lần đầu tiên bắt đầu chạy một chương trình thẻ “debit” khác của tiểu bang, với 101 đơn khiếu nại đề cập đến thẻ chính phủ.

Money Network cho biết rằng “chỉ một tỉ lệ nhỏ người nhận EDD báo cáo nghi ngờ có gian lận” và bất kỳ ai có liên quan nên “gọi số ở mặt sau thẻ.”

EDD và Money Network hiện cũng cho phép gửi tiền trực tiếp, cho mọi người tùy chọn bỏ qua thẻ “debit” hoàn toàn.

EDD tuyên bố: “Bất kỳ ai nghĩ mình là nạn nhân của lừa đảo nên báo cáo ngay.”

Vách đá tài chính

Nếu tiểu bang cứ không làm gì thì California sẽ không có dự trữ thất nghiệp và thậm chí còn phải phụ thuộc nhiều hơn vào các khoản vay liên bang để vượt qua các cuộc suy thoái trong tương lai, có thể khiến người nộp thuế phải trả thêm hàng tỷ tiền lời, theo dự kiến của LAO.

Lần cuối cùng các nhà lập pháp tiểu bang sửa đổi thuế thất nghiệp là vào năm 1984. Và các doanh nghiệp đã lên tiếng phản đối việc tăng thuế tạm thời để trả khoản nợ liên bang của California. Một dự luật nhằm điều chỉnh lại cách thanh toán của hệ thống – tăng thuế thất nghiệp để cuối cùng tăng trợ cấp hàng tuần – bị chết tại ủy ban năm nay.

Ông Robert Moutrie, người ủng hộ chính sách của Phòng Thương Mại California, cho biết nhóm doanh nghiệp vẫn đang xem xét đề nghị của LAO. Trước đây, phòng ủng hộ việc thắt chặt điều kiện thất nghiệp để giảm các khoản thanh toán phúc lợi, coi bất kỳ hình thức tăng thuế nào và các đề nghị mở rộng hệ thống thất nghiệp là “kẻ giết việc làm.”

Bà Daniela Urban, giám đốc điều hành Trung Tâm Quyền Người Lao Động Sacramento, cho biết có sự đồng thuận rộng rãi về mức độ bất ổn của tình hình nhưng lại bất đồng về việc phải làm gì. Bà và những người ủng hộ lao động khác nói rằng thất nghiệp là một lĩnh vực mà các doanh nghiệp California từ lâu đã đóng thấp hơn so với các tiểu bang khác và hệ thống này không theo kịp các công việc phi truyền thống và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

“Chúng ta đang ở dưới một cái hố lớn và điều này không thể chấp nhận được về mặt tài chính,” bà Urban nói. “Nhưng tôi nghĩ làm thế nào và làm khi nào để thay đổi mới là nội dung gây tranh cãi.”

Ngoài lỗ hổng tài trợ, đại dịch còn cho thấy những vấn đề khác tại EDD. Hệ thống gặp khó khăn, các trung tâm cuộc gọi bị kẹt, các tài khoản trực tuyến không ổn định và quy trình hậu trường chắp vá để theo dõi các đơn xin trợ cấp thất nghiệp. Cơ quan hiện đang đại tu các hệ thống này bằng EDDNext.

Năm ngoái, cơ quan này đã thuê Salesforce làm lại hệ thống trực tuyến MyEDD mà nhân viên sử dụng để quản lý tài khoản. Cơ quan đưa Amazon Web Services vào để cập nhật và tích hợp các hệ thống điện thoại EDD vốn có tới 40 triệu cuộc gọi mỗi tháng không được trả lời trong thời kỳ đại dịch.

Đầu năm tới, tiểu bang sẽ trao hợp đồng cho phần lớn nhất của dự án – một hệ thống trung tâm mới dành cho nhân viên EDD để quản lý các yêu cầu bồi thường, bao gồm hơn 600 trang thông số kỹ thuật.

“Chúng tôi đang đầu tư rất lớn vào việc hiện đại hóa EDD và công việc đang diễn ra tốt đẹp,” cơ quan này tuyên bố. (ĐG) [đ.d]

Vườn hoa cổ tích thời trang tại thảm đỏ Golden Globe Awards 2025

BEVERLY HILLS, California (NV) – Sự kiện thảm đỏ đầu năm 2025 là lễ trao giải Golden Globe Awards (Quả Cầu Vàng) lần thứ 82, diễn ra vào Chủ Nhật, 6 Tháng Giêng, tại The Beverly Hilton ở Beverly Hills, California, thu hút sự chú ý lớn từ giới mộ điệu điện ảnh trên toàn thế giới.

Thảm đỏ của Quả Cầu Vàng năm nay như một vườn hoa cổ tích, nơi các mỹ nhân xuất hiện như những bông hoa nhẹ nhàng tươi thắm khoe sắc trong những bộ cánh đầy thanh lịch và lộng lẫy, theo tạp chí Cosmopolitan.

Zendaya quyến rũ như một quý cô sang chảnh trong chiếc đầm cam đồng đậm “high fashion.” (Hình: Etienne Laurent/Getty Images)

Zendaya

Trong những năm gần đây, Zendaya là cái tên không chỉ nổi bật ở lĩnh vực điện ảnh mà còn lan rộng sự ảnh hưởng đến thời trang.

Tại sự kiện Golden Globe Awards, nữ diễn viên gen Z tiếp tục đem đến một diện mạo cuốn hút và sang chảnh trong chiếc đầm satin màu cam đồng của nhà mốt Louis Vuitton, phối cùng với chiếc vòng cổ đá opal đắt tiền của thương hiệu Bvlgari.

“Thiên nga nước Úc” khoe lưng trần không chút tì vết trong chiếc đầm của Balenciaga Haute Couture. (Hình: Amy Sussman/Getty Images)

Nicole Kidman

Minh tinh người Úc Nicole Kidman không chỉ có một năm bận rộn đầy thành công với tận bốn vai diễn khác nhau mà còn ngày “nhuận sắc” hơn trước.

Sải bước trên thảm đỏ Quả Cầu Vàng năm nay, mỹ nhân được mệnh danh là “Thiên nga nước Úc” khoe chiếc lưng trần gợi cảm không chút tì vết trong chiếc đầm bạc sequin của thương hiệu Balenciaga Haute Couture, bên cạnh mái tóc đuôi ngựa búi cao.

Để hoàn thiện bề ngoài của mình, cô chọn đôi bông tai bằng vàng trắng của hãng Pierre de Paris High Jewelry, đi kèm với chiếc nhẫn kim cương 4.10 carat.

Elle Fanning chọn chiếc đầm của Balmain được ra mắt lần đầu tiên vào năm 1953. (Hình: Amy Sussman/Getty Images)

Elle Fanning

Nữ diễn viên được mệnh danh là “Nàng công chúa thảm đỏ,” Elle Fanning, tiếp tục giữ phong độ là một fashionista chính hiệu khi xuất hiện trong chiếc váy màu champagne của hãng Balmain.

Đây là thiết kế được xem là mang tính biểu tượng của bộ sưu tập Pierre Balmain Haute Couture hồi năm 1953, chứng tỏ sự lựa chọn táo của cô nàng diễn viên gen Z, vừa mang lại sự quyến rũ và mang tính nghệ thuật của lịch sử thời trang cao cấp.

Emma Stone gây bất ngờ với mái tóc tém cá tính. (Hình: Etienne Laurrent/Getty Images)

Emma Stone

Xuất hiện tại thảm đỏ của lễ trao giải Quả Cầu Vàng năm nay, minh tinh Emma Stone gây bất ngờ lớn với mái tóc tém đầy cá tính, trái ngược với hình ảnh nhu mì trước đây. Kiểu tóc này là kết quả của việc Emma Stone đã cạo trọc đầu để đóng phim mới của đạo diễn người Hy Lạp Yorgos Lanthimos có tên “Bugonia.”

Chiếc đầm màu đỏ rượu vang của nhà mốt Louis Vuitton với thân áo bó sát, được nhấn nhá bằng thắt lưng satin đỏ ở eo. Trong khi đó, phần váy được may với những nếp gấp tinh tế, mang đến một vẻ ngoài gọn gàng và đầy thanh lịch.

Demi Moore vẫn giữ được sự trẻ trung trong chiếc đầm vàng đồng của Armani Privé. (Hình: Etienne Laurent/Getty Images)

Demi Moore

Minh tinh Demi Moore có màn trở lại với điện ảnh một cách rực rỡ nhất với bộ phim “The Substance” và giành được giải thưởng “Nữ Diễn Viên Chính Xuất Sắc Nhất” tại Quả Cầu Vàng lần thứ 82.

Ở tuổi 62, Demi Moore vẫn giữ được sự trẻ trung và quyến rũ của mình qua chiếc đầm màu đồng của hãng Armani Privé, đi kèm với mái tóc dài đen đặc trưng.

Dakota Fanning ngày càng quyến rũ và “nhuận sắc.” (Hình: Etienne Laurent/Getty Images)

Dakota Fanning

Ngôi sao nhí đầy tài năng của Hollywood ngày nào nay đã trở thành một quý cô quyến rũ và điều này được thể hiện rõ nhất qua cách mà Dakota Fanning xuất hiện trên thảm đỏ của Quả Cầu Vàng năm nay.

Chiếc đầm màu đỏ của thương hiệu Louis Vuitton giúp tôn lên nước da trắng ngần của cô, được cô phối với đôi môi son đỏ và mái tóc dài óng ánh tự nhiên.

Ariana Grande như một nàng tiểu thư quý tộc trong chiếc đầm kiểu dáng xưa của Hubert de Givenchy. (Hình: Amy Sussman/Getty Images)

Ariana Grande

“Wicked” là bộ phim mà Ariana Grande tham gia với vai trò là diễn viên và cô đã chứng tỏ tài năng của mình qua vai diễn Glinda, giúp cho nữ ca sĩ có dịp được mời tham gia tại nhiều sự kiện điện ảnh, trong đó có Golden Globe Award.

Tại sự kiện năm nay, Ariana Grande chọn chiếc đầm của thương hiệu Hubert de Givenchy, nằm trong bộ sưu tập Xuân-Hè năm 1996, được chế tác bằng lụa vàng nhạt với thân áo đính hạt thủ công.

Anna Sawai duyên dáng và tươi tắn trong chiếc đầm trắng thanh lịch của Dior. (Hình: Amy Sussman/Getty Images)

Anna Sawai

Nữ diễn viên người Nhật, Anna Sawai, tỏa sáng tại lễ trao giải năm nay không chỉ là nữ diễn viên người Nhật đầu tiên chiến thắng ở hạng mục “Oustadning Lead Actress in a Drama Series” cho vai diễn Toda Mariko trong phim truyền hình “Shogun” mà còn thu hút ánh nhìn với vẻ ngoài thanh lịch của mình.

Cô chọn phong cách tối giản với chiếc đầm trắng đơn giản nhưng đầy thanh lịch của nhà mốt Dior và tạo điểm nhấn với trang sức của hãng Cartier.

Anya Taylor-Joy chọn tông màu hồng phấn nhã nhặn tại Golden Globe Awards 2025. (Hình: Amy Sussman/Getty Images)

Anya Taylor-Joy

Là gương mặt đại sứ thương hiệu Dior nên cái tên của Anya Taylor-Joy luôn gắn liền với thương hiệu đến từ nước Pháp và lần xuất hiện tại lễ trao giải Quả Cầu Vàng năm nay cũng không ngoại lệ.

Chiếc đầm màu hồng phấn với chất liệu silk quyến rũ của Dior đem lại một diện mạo mỏng manh, thanh thoát của Anya Taylor-Joy, được cô phối cùng với chiếc vòng cổ nằm trong bộ sưu tập Tiffany Blue Book Collection của thương hiệu Tiffany & Co. (YY) [qd]

1975 – Khi Xuân về Phước Long khởi đầu hoàng hôn của VNCH

Tiến Sĩ Nguyễn Tiến Hưng

Miền Nam Việt Nam là miền đồng bằng, ít có địa điểm cao, cho nên Phước Long với địa hình nhiều đồi núi, rừng dày là một địa điểm chiến lược. Tháng Ba, 1965, Thủy Quân Lục Chiến Mỹ đổ bộ Đà Nẵng thì chỉ ba tháng sau, toán Công Binh Mỹ Seabee Team 1104 và bốn đại đội VNCH đã mau chóng xây dựng một căn cứ quân sự gần Đồng Xoài (Đôn Luân, một trong bốn quận lỵ của tỉnh Phước Long). Lập tức một trận chiến đã xảy ra vào nửa đêm ngày 9 Tháng Sáu, 1965.

Giao tranh ác liệt kéo dài ba ngày, nhưng phía quân đội VNCH đã là bên thắng cuộc: “Anh trở lại có thể bằng chiến thắng Pleime, hay Đức Cơ, Đồng Xoài Bình Giã…”

Gần 10 năm sau, một trận chiến ác liệt nữa lại đến với Phước Long, cũng bắt đầu từ Đồng Xoài. Pháo binh VNCH ở lợi thế trên cao cùng với những đơn vị Địa Phương Quân chống trả mãnh liệt trước lực lượng áp đảo của quân đội Bắc Việt. Nhưng trung ương đã hết đạn, cạn xăng, và cũng chẳng còn quân trừ bị để tiếp viện. Phước Long thất thủ ngày 6 Tháng Giêng, 1975 sau gần bốn tuần lễ giao tranh, khởi đầu buổi hoàng hôn của nền Cộng Hòa.

Phước Long là trận chiến định mệnh, vì Washington không những không có hành động nào để yểm trợ đồng minh, mà còn phát đi những tín hiệu phủi tay. Thấy vậy, Hà Nội, với sự yểm trợ dồi dào của Liên Xô, đã lấy quyết định cuối cùng là tổng tấn công miền Nam

Bài này trả lời câu hỏi tại sao lại có cuộc tổng tấn công vào mùa Xuân năm 1975 chứ không phải Xuân năm 1974 hay 1976, và diễn tiến ở hậu trường, cùng những hệ lụy của trận Phước Long.

                                                               ***

Đã vào mùa thu…mùa thu năm 1974.

“Tháng Mười, 1974, trời cuối Thu đã bắt đầu lạnh, gợi cho cán bộ quân sự chúng tôi nhớ đến mùa chiến dịch sắp tới,” Tướng Văn Tiến Dũng, nguyên tổng tham mưu Trưởng quân đội Bắc Việt, viết trong hồi ký “Đại Thắng Mùa Xuân” (1976). Ông tiết lộ động cơ nào đã thúc đẩy Hà Nội quyết định tiến hành cuộc tấn công miền Nam vào mùa Xuân 1975.

Tháng Tám, 1974 tại Washington xảy ra hai sự kiện quan trọng:

-Tổng Thống Richard Nixon phải từ chức ngày 8 Tháng Tám, 1974.

-Quốc Hội Mỹ cắt viện trợ quân sự cho VNCH từ trên $1.614 tỷ (tài khóa 1972-1973) xuống  $1.026 tỷ, (tài khóa 1973-1974), rồi xuống $700 triệu (tài khóa 1974-1975).

Bộ Chính Trị ‘thẩm định’ tình hình miền Nam

Như đã đề cập trong cuốn “Bức Tử VNCH – Kissinger và 9 Thủ Đoạn Nham Hiểm” (viết tắt là BTVNCH), Tướng Dũng đã ghi lại về những phiên họp kéo dài vào mùa Thu 1974 khi Bộ Chính Trị và Quân Ủy Trung Ương họp để bàn về việc gấp rút thay đổi chiến lược và nghe Bộ Tổng Tham Mưu trình bày kế hoạch tác chiến.

[Lưu ý độc giả: Khi trích dẫn cuốn sách của Tướng Dũng chúng tôi đã thay đổi một số từ ngữ có tính cách mạ lỵ, thí dụ như những chữ “của hắn,” “của chúng,” “ngụy,” v.v… Ngoài ra, chữ “ta” và “địch” ở đây là trích dẫn thẳng từ cuốn sách đó chứ không phải nhìn từ phía VNCH]

Trong những buổi họp này, Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Lao Động Việt Nam (từ 1976 đổi thành Đảng CSVN) đã bàn về việc khẩn cấp thay đổi chiến lược: “Bộ Chính Trị và Quân Ủy Trung Ương họp nghe Bộ Tổng Tham Mưu trình bày kế hoạch tác chiến chiến lược…với những bản đồ, biểu đồ, bảng so sánh các số liệu treo khắp bốn bức tường trong phòng họp. Qua nghe báo cáo và thảo luận, hội nghị nhất trí đánh giá tình hình miền Nam gọn trong năm điểm (tác giả thay đổi một vài chữ cho dễ hiểu hơn):

–Một là miền Nam ngày một suy yếu cả về quân sự, chính trị, lẫn kinh tế. Lực lượng ta đã mạnh hơn địch ở miền Nam.

–Hai là Mỹ càng ngày càng gặp nhiều khó khăn trong nước và trên thế giới, khả năng viện trợ cho miền Nam ngày càng giảm bớt cả về chính trị và kinh tế…chẳng những phải giảm bớt viện trợ mà còn khó có thể nhảy lại vào miền Nam…

–Ba là ta đã tạo được một thế chiến lược liên hoàn từ Bắc vào Nam, đã tăng cường được lực lượng và dự trữ vật chất, đã hoàn chỉnh được hệ thống đường giao thông chiến lược và chiến dịch (đường mòn Hồ Chí Minh).

–Bốn là ở đô thị đã có phong trào đòi hòa bình, dân sinh, dân chủ, độc lập dân tộc, đòi lật đổ Thiệu.

–Năm là nhân dân thế giới đồng tình và ủng hộ mạnh mẽ cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta.

Điểm 2 là quan trọng nhất. Ông Dũng viết:

“Mỹ giảm viện trợ làm cho kế hoạch tác chiến và xây dựng lực lượng của Sài Gòn không thể thực hiện được theo ý muốn. Trong tài khóa 1972-1973, Mỹ viện trợ $1.614 tỷ về quân sự. Tài khóa 1973-1974 chỉ còn $1.026 tỷ và tài khóa 1974-1975 giảm xuống còn $700 triệu.”

Viết như vậy là Tướng Dũng đã dùng đúng những con số về tình hình viện trợ mà chính cá nhân tác giả – sau chuyến đi Washington mùa Hè 1974 – đã trình với Tổng Thống Thiệu, và còn thêm rằng “trên thực tế thì VNCH cũng chẳng có $700 triệu, vì con số thật thì chỉ là $500 triệu (sau khi trừ đi các chi tiêu của cơ quan DAO ở Sài Gòn).” Với mức lạm phát là 37% vảo năm 1974 thì con số này hầu như vô nghĩa.

Tướng Dũng còn dùng luôn cả những từ ngữ “đặc biệt” trong bản báo cáo. Thí dụ như hai chữ “tài khóa” là để chỉ “năm tài chính” của Mỹ (Fiscal Year). Đó là một khái niệm kế toán không mấy quen thuộc, ngay cả đối với miền Nam và chắc chắn là rất xa lạ đối với miền Bắc. Tướng Dũng dùng luôn cả cách viết. Thí dụ như “1974-1975,” thông thường thì chỉ dùng “Fiscal Year 1974” (Tài Khóa 1974). Nhưng để cho giới hữu trách miền Nam hiểu rõ hơn, thì thay vì viết “Tài khóa 1974,” chúng tôi đã viết thành “Tài Khóa 1974-1975” (vì nó bắt đầu từ ngày 1 Tháng Bảy, 1974 tới 30 Tháng Sáu, 1975). Như vậy là ông Dũng đã “sao y chính bản!”

Ông viết thêm: “Nguyễn Văn Thiệu phải kêu gọi quân đội chuyển sang cung cách tác chiến theo ‘kiểu con nhà nghèo.’  Lý do là vì hỏa lực đã sút giảm gần 60% vì thiếu bom, đạn, khả năng di động cũng giảm đi 50% vì thiếu máy bay, xe cộ, và nhiên liệu.”

Hai con số 60% và 50% mà ông Dũng nói đến cũng chính là những con số mà chúng tôi, và sau đó, Bộ Tổng Tham Mưu VNCH đã trình Tổng Thống Thiệu.

Chiến đấu theo “kiểu con nhà nghèo”

Tháng Hai, 1975 trong buổi họp với một dân biểu Mỹ và Phó Đại sứ Wolfgang Lehmann, Tổng Thống Thiệu đã đặt vấn đề là Mỹ nên  hỗ trợ miền Nam để sớm chuyển sang “chiến đấu kiểu con nhà nghèo.”

Tại sao phải thay đổi ? Ông cắt nghĩa là vì trong chương trình Việt Nam Hóa Chiến Tranh, Mỹ đã giúp đào tạo quân đội và chiến đấu theo mô hình của Mỹ, mô hình của con nhà giàu. Đó là dựa vào hai yếu tố nòng cốt: Di động tính (dùng trực thăng và máy bay không vận C-130) và hỏa lực (đại pháo). Bây giờ thì cả hai yếu tố này không còn nữa. Vậy cần phải chuyển gấp sang “chiến đấu kiểu con nhà nghèo.” Ông Dũng đã lập lại nguyên văn “khái niệm” đó.

Hà Nội thay đổi chiến lược

Trong bối cảnh ấy (và nhờ những tin tức nhận được qua liên hệ Kissinger và Dobrynin – xem Chương 17 Nối Dài trong cuốn “Bức Tử VNCH,” Hà Nội đã thay đổi chiến lược, từ tập trung vào “tái thiết kinh tế” miền Bắc chuyển sang “tổng tấn công miền Nam.”

Sau Hiệp Định Paris, một Kế Hoạch Ngũ Niên 1976 – 1980 đã được Hà Nội soạn thảo với mục tiêu “tập trung toàn lực quốc gia, mọi ngành, mọi cấp, tiến tới phát triển đột phá về nông nghiệp’ giúp giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm thiếu hụt trầm trọng, và để tái thiết hạ tầng cơ sở bị phá hủy vì chiến tranh.” (Xem: Nguyễn Tiến Hưng, Economic Development of Socialist Viet Nam, 1955-1980, Chương 10 – Preager Publishers, 1977).

Bây giờ, sau cuộc họp của Bộ Chính Trị như đề cập ở trên, Hà Nội đi đến quyết định tổng tấn công miền Nam. Trong cuốn sách Việt Nam, Những Sự Kiện Lịch Sử 1945-1975 (Hà Nội – Giáo Dục xuất bản) trang 527 ghi lại “Nghị quyết lịch sử” về kế hoạch hai năm 1975-1976 giải phóng hoàn toàn miền Nam, và chuẩn bị “chớp thời cơ để giải phóng miền Nam trong năm 1975.”

Nhận được đầy đủ thông tin tình báo, Đại Sứ Graham Martin đã báo cáo về Washington. Ngày 26 Tháng Tư, 1975, tức là chỉ còn bốn ngày trước khi sụp đổ, ông Martin gởi công điện cho Ngoại Trưởng Henry Kissinger – như để ghi lại cho lịch sử, vì ông là chứng nhân cuối cùng ở tại chỗ.

Ông viết: “Thế rồi, bỗng nhiên cái đáy thùng rơi xuống, Quốc Hội bỏ phiếu chuẩn chi chỉ có một nửa số tiền quân viện và kinh viện. Thấy vậy, Hà Nội thẩm định lại và quyết định tăng áp lực quân sự. Trước một cơ hội tốt, Liên Xô liền tăng ngay viện trợ quân sự – tăng lên gấp bốn lần trong tam cá nguyệt đầu năm nay – và đã khích lệ Hà Nội thật chính xác rằng chiến dịch tuyên truyền đang được tung ra sẽ tiếp tục làm xói mòn ý chí và quyết tâm của Hoa Kỳ đến mức giúp Hà Nội có thể thu lượm được những thành công đáng ngạc nhiên.”

Thực ra thì cũng không cần ông Martin báo cáo, vì qua mối liên hệ “mật thiết” Kissinger-Dobrynin (Đại sứ Liên Xô ở Washington) và đường giây điện thoại 24/24 giữa hai người thì Kissinger đã biết rõ Hà Nội thay đổi chiến lược và việc Liên Xô gấp rút tăng viện gấp bốn lần cho miền Bắc. Ngược lại, Hà Nội cũng biết hết về ý chí xói mòn của Hoa Kỳ qua liên hệ Dobrynin-Kissinger (như đề cập trong cuốn BTVNCH).

Tuy nhiên, khi quyết định tấn công, Hà Nội vẫn e ngại về việc Mỹ có thể trở lại. Tướng Dũng viết:  “Hội nghị lần này có một vấn đề được đặt ra và thảo luận sôi nổi: Liệu Mỹ có khả năng đưa quân trở lại miền Nam khi ta đánh lớn dẫn đến nguy cơ sụp đổ của quân đội miền Nam không?”

Bộ Chính Trị kết luận: “Ta vẫn đề phòng khả năng Mỹ có thể can thiệp bằng không quân, hải quân…”

Để cho chắc ăn, Hà Nội quyết định đi tìm câu trả lời ngay trên chiến trường: Tấn công Phước Long.

***

Trong cuốn hồi ký “Những Ngày Cuối Của VNCH,” Đại Tướng Cao Văn Viên, tổng tham mưu trưởng VNCH,  ghi rõ nhiều chi tiết về trận này như sau: “Trong hai năm 1973-1974, CSBV không chiếm được một tỉnh hay phần đất nào của VNCH. Có lúc họ đã nghĩ đến chuyện đánh Tây Ninh hay Kontum, nhưng phòng thủ của hai tỉnh đó nằm ngoài khả năng quân sự của cộng sản. Không còn mục tiêu nào, cộng sản chuyển hướng về Phước Long.”

“Đầu Tháng Mười, 1974, qua tin tức thâu thập từ tình báo, phản gián, hồi chánh viên và tù binh, Bộ Tổng Tham Mưu đã biết được kế hoạch CSBV chuẩn bị đánh chiếm Phước Long, cho nên đã không phải là một bất ngờ, ngoài ước đoán của chúng ta. Nhưng cái khó nó bó cái khôn, trung ương hết còn khả năng tiếp viện.”

Đêm ngày 13 Tháng Mười Hai, 1974, quân đội Bắc Việt khai hỏa ở Phước Long (tỉnh lỵ là Sông Bé), nằm khoảng 100 cây số ở Đông Bắc Sàigòn. Tỉnh này gồm bốn quận: Đôn Luân, Đức Phong, Bố Đức, và Phước Bình với dân số khoảng 40,000 gồm một số lớn đồng bào Thượng sống ở các buôn, rẫy hẻo lánh. Đây là một khu vực ở vị trí cô lập, luôn cần tiếp tế từ Sài Gòn bằng những chuyến công-voa định kỳ.

Lực lượng của VNCH ở Phước Long rất khiêm nhượng, chỉ gồm Địa Phương Quân, Nghĩa Quân, và bốn trung đội Pháo Binh lãnh thổ, tổng cộng khoảng 4,000 người.

Lực lượng của CSBV ở thế thượng phong vì gồm hai sư đoàn bộ binh, và các trung đoàn xe tăng, pháo binh, phòng không, và các đơn vị đặc công. Họ lại có những vũ khí và phương tiện truyền tin tối tân dược Liên Xô cung cấp.

Khởi đầu, Sư Đoàn 7 Bắc Việt đánh vòng ngoài, tấn công quận lỵ Đôn Luân ở phía Nam thị xã Phước Long do một tiểu đoàn Địa Phương Quân trấn giữ. Với yểm trợ của Không Quân, lực lượng trú phòng đã đẩy lui được nhiều đợt tấn công. Đêm hôm sau, quân đội BV ngừng, không đánh Đôn Luân nhưng tập trung tấn công quận lỵ Đức Phong và Bố Đức. Cả hai đã thất thủ nhanh chóng.

Được trực thăng vận chuyển, Tiểu Đoàn 2/7 (thuộc Sư Đoàn 5) và 10 khẩu pháo tới tiếp viện, Ngày 16 Tháng Mười Hai, lực lượng Phước Long phản kích, chiếm lại quận lỵ Bố Đức. Nhưng đêm ngày 23 Tháng Mười Hai, Sư Đoàn 7 Bắc Việt tràn ngập Bố Đức lần thứ hai, và đêm 25 Tháng Mười Hai, sau khi đã nã hơn 1,000 trái pháo, tấn công thành công Đôn Luân.

Sáng ngày 1 Tháng Giêng, 1975 quân đội Bắc Việt dốc toàn lực tấn công thị xã Phước Long. Dù mọi loại pháo đã bị tê liệt và số quân chẳng còn bao nhiêu, lực lượng miền Nam chống trả quyết liệt.

Ngày cuối cùng của Phước Long

Ngày 5 Tháng Giêng, Liên Đoàn 81 Biết Kích Dù (hai đại đội, chừng 250 người) được thả xuống tiếp viện, nhưng vừa tới nơi đã bị xe tăng của Bắc Việt áp đảo, bị thương vong khoảng một nửa.

Ngày 6 Tháng Giêng, quân Bắc Việt pháo trên 1,000 quả đạn, dọn đường cho trận cuối cùng vào Phước Long. Lực lượng trú phòng tiếp tục chống cự, nhưng nửa đêm hôm đó Phước Long đã thất thủ sau khi cầm cự được gần bốn tuần – từ 13 Tháng Mười Hai, 1974 tới 6 Tháng Giêng, 1975.

Trong cuộc chiến kéo dài 20 năm, Phước Long là tỉnh lỵ đầu tiên bị mất.

Tại sao không tiếp viện cho Phước Long?

Ngày 2 Tháng Giêng, 1975 tại Dinh Độc Lập, Tổng Thống Thiệu triệu tập khẩn cấp Hội Đồng An Ninh Quốc Gia để họp với Trung Tướng Dư Quốc Đống, tư lệnh Quân Đoàn III và Quân Khu III. Tướng Đống trình bày kế hoạch tăng viện cho Phước Long. Nhưng sau cùng – như ông Viên viết lại:  “Trung ương không thể thỏa mãn nhu cầu vì nhiều lý do, đặc biệt là vì không còn lực lượng trừ bị nào và cũng không thể rút đơn vị nào khác đang trấn giữ các vị trí quan trọng.”

Nơi đây chúng tôi xin mở ngoặc để ghi thêm về việc hết quân. Đầu năm 1975 chúng tôi nghe Thiếu Tướng Nguyễn Khắc Bình (tư lệnh Cảnh Sát Quốc Gia và tổng giám đốc Trung Ương Tình Báo VNCH, hiện sống ở San Jose, California) nói: “Tôi phải đưa Cảnh Sát Dã Chiến đến đóng ở Vườn Tao Đàn để bảo vệ Dinh Độc Lập vì những đơn vị bảo vệ Dinh đã được di chuyển ra chiến trường rồi!”

Nghe vậy chúng tôi thật ngỡ ngàng vì cứ tưởng là quân đội VNCH gồm trên một triệu quân nhân – một sự kiện mà cho tới bây giờ nhiều người – nhất là truyền thông Mỹ – vẫn nói như vậy. Thực ra thì số quân tác chiến chính quy chỉ có 13 sư đoàn hay khoảng 130,000 quân nhân. Còn lại là Địa Phương Quân, Nghĩa Quân. Đã từ mấy năm, VNCH yêu cầu Mỹ giúp trang bị thêm hai sư đoàn để làm lực lượng trừ bị. Năm 1974 chúng tôi cũng đã nối tay với ĐT Cao Văn Viên để vận động thêm, nhưng không thành công vì các nghị sĩ, dân biểu Mỹ luôn nói rằng: “Các ông đã có hòa bình rồi, vậy nên giải ngũ chứ không phải tăng thêm quân.”

Về chuyển vận, khả năng không vận bị thu hẹp tối đa. Theo Tướng Viên thì tất cả có 32 máy bay chuyển vận C-130, nhưng vì hư hỏng, thiếu phụ tùng, giới hạn về số giờ bay (thiếu xăng) nên mỗi ngày chỉ sử dụng được từ bốn đến tám chiếc trên toàn lãnh thổ. Ông thêm: “Chưa bao giờ miền Nam lại cảm thấy bất lực như lúc này: Không có quân tăng viện mà nếu có thì cũng không còn phương tiện chở quân tăng viện và chở đến cho kịp thời.”

Về tiếp tế, Không Quân tiếp tục thả xuống tới 10 lần nhưng phạm vi kiểm soát của lực lượng trú phòng đã co lại, đồ tiếp tế lọt vào tay đối phương rất nhiều. Sau cùng vì hết quân bắt buộc phải bỏ Phước Long để tập trung lực lượng giữ Tây Ninh.

Ngày 6 Tháng Giêng, Phước Long thất thủ.

Ngày 8 Tháng Giêng, Bộ Chính Trị hạ lệnh cho quân đội vượt qua ranh giới Bến Hải để tấn công.

Hà Nội đánh giá chiến thắng

Tướng Dũng viết tiếp trong hồi ký: “Chiến thắng này còn cho thấy rõ hơn về đế quốc Mỹ trong ý đồ và khả năng can thiệp của họ vào miền Nam Việt Nam…Ngày nay Mỹ đã yếu thế đến mức không thể muốn làm gì thì làm.”

“Chiến dịch đường số 14 – Phước Long thắng lớn có ý nghĩa hết sức quan trọng…Quân chủ lực của miền Nam không còn đủ sức hành quân giải tỏa quy mô lớn để lấy lại các vùng, các căn cứ và thị xã quan trọng mà ta đã chiếm trên các vùng rừng núi và giáp ranh. Bọn hiếu chiến ở Lầu Năm Góc dọa ném bom trở lại miền Bắc… Nhưng rồi cuối cùng Bộ Trưởng Quốc Phòng Mỹ James Schlesinger bắt buộc phải bỏ qua “sự kiện Phước Long” và tuyên bố: “Đây chưa phải là một cuộc tiến công của miền Bắc Việt Nam.”

Như vậy, câu hỏi “liệu Mỹ có can thiệp trở lại hay không” đã có được câu trả lời dứt khoát trên chiến trường.

Sau Phước Long, ngày 24 và 25 Tháng Giêng, 1975 Tổng Thống Thiệu cay đắng gửi hai lá thư liên tục cho Tổng Thống Gerald Ford yêu cầu gấp rút tăng viện.

Ông viết:  “Khi chúng ta đang tiến gần đến kỷ niệm hai năm ngày ký Hiệp Định Paris 27 Tháng Giêng, 1973, tôi muốn lưu ý ngài đến tình hình vô cùng nghiêm trọng mà đất nước chúng tôi đang phải đối mặt… Vì miền Bắc tiếp tục nhận được một lượng lớn thiết bị và đạn dược từ các nước Cộng Sản để theo đuổi cuộc tấn công tại miền Nam Việt Nam, chúng tôi phải dựa vào sự hỗ trợ của Hoa Kỳ để cung cấp thiết bị và đạn dược cần thiết cho việc phòng thủ của chúng tôi. Trong hầu hết các trường hợp, chúng tôi đã phải chấp nhận những thất bại chỉ vì hỏa lực và thiết giáp áp đảo của Cộng Sản.

Về phía VNCH, quân đội chúng tôi đã phải đếm từng viên đạn để chiến đấu dược lâu hơn… Tôi hy vọng rằng ngài sẽ có thể thuyết phục Quốc Hội và nhân dân Hoa Kỳ rằng việc cắt giảm và hạn chế viện trợ cho VNCH sẽ ảnh hưởng trầm trọng đến sự tồn tại của đất nước này, và còn làm cho những cam kết của Hoa Kỳ trong việc bảo vệ hòa bình tại Việt Nam mất hết ý nghĩa…”

Tổng Thống Thiệu nóng lòng chờ đợi từng giờ, nhưng một tháng sau, ngày 26 Tháng Hai, 1975 Tổng Thống Ford mới trả lời! Văn thư lại do Ngoại Trưởng Henry Kissinger soạn thảo. Ông là  người đã quyết tâm “bức tử VNCH.” Chỉ cần sắp xếp làm sao để quốc gia này tồn tại thêm vài năm sau Hiệp Định Paris. Hiệp định này ký Tháng Giêng, 1973 thì đến Tháng Giêng, 1975 là đúng hai năm. Cho nên Phước Long chính là “ga cuối đường tàu” của Kissinger.

Dù trong giờ phút cực kỳ nguy nan, thay vì nói đến tăng thêm quân viện, văn thư lại kết luận:“Chúng tôi tiếp tục tin tưởng rằng việc thực thi Hiệp Định Paris, cùng các cuộc điều đình trực tiếp giữa các phe phái Việt Nam, là con đường nhanh nhất, hữu hiệu nhất để chấm dứt cuộc đổ máu tại Việt Nam.”

***

Nhìn sang Âu Châu ngày nay, tuy cuộc chiến Ukraine và cuộc chiến Việt Nam khác hẳn nhau – cả về bản chất lẫn hoàn cảnh lịch sử –  ta vẫn có thể đặt ra câu hỏi rằng liệu sự “cắt giảm quân viện cho Ukraine” và lập trường “điều đình trực tiếp giữa các phe phái” có phải là con đường nhanh nhất, hữu hiệu nhất để chấm dứt cuộc đổ máu tại  quốc gia này hay không? Sau thỏa thuận hòa bình, nếu có, do tân Tổng Thống Donald Trump làm trung gian vào mùa Xuân 2025, liệu Ukraine có sớm hết đạn dược để bảo vệ hòa bình? [đ.d.]

Trump lại xin ‘buông’ vụ ‘ăn phở; nhưng bị tòa bác, ngay trong ngày chính thức thắng cử

Trump lại xin ‘buông’ vụ ‘ăn phở; nhưng bị tòa bác, ngay trong ngày chính thức thắng cử
Chánh Án Juan Merchan lại một lần nữa bác bỏ lời khẩn cầu của ông Donald Trump xin hoãn ngày tuyên án qua sau ngày lễ đăng quang.

Ông Trần Kim Khôi

Cụ Ông Hồ Văn Quyền

Bà Đinh Thi Nại

Bà Đinh Thi Nại

Bà Huỳnh Thị Dự

Ông Vương Sanh

Ông Trần Phú Trắc

Làm ăn kinh doanh trong nỗi bất an địa chính trị

Trúc Phương/Người Việt

Dân kinh doanh và đầu tư quốc tế ngày càng lo ngại trước những hỗn loạn địa chính trị, đặc biệt trong năm 2025, khi Washington áp đặt chính sách thuế quan mới. Hàng loạt doanh nghiệp lớn đang chuẩn bị đương đầu một năm bất ổn địa chính trị, với những dấu hỏi lớn chỉ mới lờ mờ chân trời…

Nvidia, có trụ sở chính tại Santa Clara, California, không phải là công ty duy nhất mà Bắc Kinh nhắm đến trong cuộc chiến thương mại với Washington. (Hình minh họa: Justin Sullivan/Getty Images)

Địa chính trị và địa kinh tế

Những năm gần đây, các doanh nghiệp đã bị bất ngờ bởi loạt sự kiện – đại dịch, xung đột ở Châu Âu và Trung Đông, sự bùng nổ chủ nghĩa dân túy, sự cạnh tranh gay gắt trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ leo thang… Tất cả khiến các tập đoàn lớn phải thiết lập rồi tái thiết lập các chiến lược truyền thống. Quy trình cũ, tập trung vào quy mô thị trường, chi phí và hiệu quả, đã bị đảo lộn. Bây giờ, địa chính trị là động lực quan trọng nhất, như nhận xét của Reema Bhattacharya, giám đốc đặc trách Châu Á của hãng tư vấn doanh nghiệp Verisk Maplecroft, dẫn lại từ Wall Street Journal.

Nếu Washington nhắm vào TikTok, Shein và Temu,… thì Bắc Kinh gia tăng áp lực lên các công ty kiểm toán của Mỹ lẫn những đại công ty như nhà sản xuất chip khổng lồ Nvidia. Tổng quát, gần 2/3 trong khoảng 900 giám đốc điều hành được công ty tư vấn McKinsey & Co. khảo sát (cho một báo cáo được công bố vào Tháng Mười Hai, 2024) đã nói rằng sự bất ổn địa chính trị là rủi ro hàng đầu đối với tăng trưởng toàn cầu. 49% cho biết những thay đổi trong chính sách thương mại là những rủi ro lớn.

Nhìn chung, địa chính trị và tác động của nó đến việc ra quyết định kinh doanh là điều ngày càng rõ ràng. Trong một thế giới kết nối, tác động của địa chính trị (Geopolitics) và địa kinh tế (Geoeconomics) đối với các doanh nghiệp không thể đánh giá thấp. Các công ty đa quốc gia đều phải điều hướng sự đan xen phức tạp của các yếu tố chính trị, kinh tế và xã hội để đưa ra quyết định chiến lược đúng đắn. Việc hiểu được những tác động của các cuộc xung đột đang diễn ra, các nhóm lợi ích kinh tế và các tuyến thương mại mới nổi là điều cần thiết đối với những doanh nghiệp muốn phát triển và thành công trên thị trường toàn cầu.

Một cách lý thuyết, địa chính trị và địa kinh tế là hai khái niệm gắn liền nhau và định hình môi trường kinh doanh toàn cầu. Địa chính trị đề cập đến việc nghiên cứu tác động của các yếu tố địa lý ảnh hưởng đến những quyết định chính trị và mối quan hệ giữa các quốc gia; trong khi địa kinh tế tập trung vào việc sử dụng các công cụ kinh tế để thúc đẩy và bảo vệ lợi ích quốc gia và tạo ra những kết quả địa chính trị hiệu quả.

Sự khác biệt giữa hai cách tiếp cận này không phải lúc nào cũng rõ ràng, vì trên thực tế, chúng thường chồng chéo lên nhau. Các yếu tố địa chính trị như xung đột lãnh thổ hoặc liên minh quân sự có thể tác động đến chính sách thương mại và quyết định đầu tư, trong khi những yếu tố địa kinh tế như hiệp định thương mại hoặc lệnh trừng phạt kinh tế có thể tác động đến động lực địa chính trị giữa các quốc gia. Điều quan trọng là các doanh nghiệp hoạt động trên trường quốc tế phải nhận thức được cả các yếu tố địa chính trị lẫn địa kinh tế, vì chúng định hình những quy tắc và rủi ro của thương mại và đầu tư.

Cần nói thêm, những cường quốc kinh tế như Mỹ, Trung Quốc, Liên Minh Châu Âu và Nhật có vai trò quan trọng trong việc định hình thương mại và vận tải thế giới bằng cách tạo ra các nhóm lợi ích và liên minh. Những thế lực hùng mạnh này thường tận dụng ảnh hưởng kinh tế của họ để thúc đẩy chương trình nghị sự địa chính trị, đồng thời sử dụng chính sách thương mại, các thỏa thuận đầu tư và các dự án cơ sở hạ tầng để củng cố vị thế của mình trong nền kinh tế toàn cầu và nhấn mạnh quyền kiểm soát của họ đối với các tuyến đường thương mại và thị trường chiến lược.

Một cách tổng quát, rủi ro địa chính trị luôn là yếu tố được các đại công ty xem xét, đặc biệt kể từ vụ đại dịch COVID-19 (khi nhiều doanh nghiệp nhận ra sự mong manh của chuỗi cung ứng) và cuộc xâm lược Ukraine năm 2022 của Nga (khiến nhiều công ty đa quốc gia lớn phải thoái vốn). Phân tích tình huống xung quanh các vấn đề địa chính trị đã trở thành điều bắt buộc đối với nhiều doanh nghiệp. Theo một cuộc khảo sát của công ty kiểm toán Ernst & Young, khoảng 3/4 giám đốc điều hành cho biết họ luôn ý thức những rủi ro địa chính trị mà họ đối mặt.

Những tổ chức tư vấn như Chatham House và Eurasia Group ngày càng gặp khó khăn trong phân tích và dự báo khi sự kết nối toàn cầu trở nên phức tạp và bất ổn bởi những sự kiện khó lường. Không ví dụ nào rõ rệt bằng khu vực Trung Đông, đặc biệt Iran, nơi từ lâu luôn cạnh tranh với các quốc gia Vùng Vịnh để giành ảnh hưởng khu vực.

Giới làm ăn Iran lâu nay qua mặt phương Tây bằng một hệ thống kinh tế phức tạp, được xây dựng chủ yếu với các quốc gia thân thiện, móc nối với các “nhà nước tài phiệt” như Nga và Trung Quốc. Tuy nhiên, sự kiện 7 Tháng Mười, 2023 (khi Hamas tấn công Israel) đã khiến toàn bộ Trung Đông hỗn loạn và từ đó tạo ra lỗ hổng trong các mạng lưới kinh tế của Iran. Bây giờ, kinh tế Iran rơi vào tình trạng thảm hại. Nguồn tài chính Iran cũng bị ảnh hưởng đáng kể khi họ mất hàng tỷ đôla mà trước đó họ cho (cựu) Tổng Thống Bashar al-Assad (Syria) vay.

“Đao kiếm vô tình”

Việc ăn miếng trả miếng giữa Mỹ và Trung Quốc luôn khiến giới làm ăn hai nước phải nín thở “dò đá qua sông” và xoay sở cách thức phản ứng thích hợp. Trong khi đó, như nhận định của Eric Sandberg-Zakian, chủ tịch nhóm thực thi kiểm soát thương mại tại công ty luật Covington & Burling (Washington DC), mức độ đan xen giữa nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc khiến các công ty ngày càng khó đối phó với các biện pháp kiểm soát và hạn chế thương mại.

Thượng tuần Tháng Mười Hai, 2024, Trung Quốc mở cuộc điều tra chống độc quyền nhằm vào công ty sản xuất chip Nvidia, trong hành động được cho là trả đũa mới nhất của Bắc Kinh đối với lệnh trừng phạt của Washington nhắm vào các công ty công nghệ Trung Quốc. Nvidia, công ty thiết kế chip tiên tiến được sử dụng để cung cấp năng lượng cho công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI), là một trong những công ty có giá trị nhất thế giới, với vốn hóa thị trường hơn $3.4 ngàn tỷ.

Cuộc điều tra chống độc quyền của Trung Quốc nhắm vào Nvidia diễn ra một tuần sau khi Bộ Thương Mại Hoa Kỳ công bố vòng kiểm soát xuất cảng thứ ba nhằm mục đích giữ công nghệ tiên tiến tránh xa khỏi tay ngành công nghiệp chip của Trung Quốc. Các hạn chế này đã đưa thêm 140 công ty Trung Quốc vào “danh sách đen.” Phản đòn, Bắc Kinh cấm xuất cảng gali, germani và antimon – được sử dụng trong sản xuất chip, pin mặt trời và pin xe điện, cùng nhiều công nghệ khác – sang thị trường Mỹ.

Nvidia từng lách luật kiểm soát xuất cảng của Mỹ bằng cách thiết kế chip riêng cho Trung Quốc, nơi công ty kiếm được 15% doanh thu. Theo Reuters, Nvidia có kế hoạch hợp tác với công ty Inspur (tên địa phương: Lãng Triều tập đoàn) của Trung Quốc để phân phối chip AI mới dành riêng cho Trung Quốc vào quý 2 năm 2025. Nvidia không phải là công ty duy nhất mà Bắc Kinh nhắm đến trong cuộc chiến thương mại với Washington.

Tháng Mười, 2024, Hiệp Hội An Ninh Mạng Trung Quốc đã khuyến nghị xem xét lại vấn đề bảo mật đối với các sản phẩm của Intel và cáo buộc công ty này cài đặt các tính năng “giám sát cửa sau.” Trước đó, các cơ quan quản lý Trung Quốc đã cấm những sản phẩm chip Micron của Mỹ sau khi công ty này không vượt qua được đợt “đánh giá an ninh.” Sự việc diễn ra sau các cuộc điều tra của Mỹ và các quốc gia khác nhằm vào những công ty công nghệ Trung Quốc là Huawei và ZTE.

Không chỉ Nvidia, TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) cũng đang bị “dính chưởng.”

TSMC, nhà cung cấp chip AI duy nhất cho Nvidia, đang làm ăn ngon lành, với ​​doanh số tăng gấp đôi kể từ đầu năm 2020. Cho đến gần đây, TSMC vẫn hưởng lợi ngay cả trong bối cảnh cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Các công ty Trung Quốc, bị “Chú Sam” cấm sử dụng chip Nvidia, đã chuyển sang TSMC. Tuy nhiên, các sự kiện gần đây cho thấy những hạn chế về địa chính trị đang bắt đầu ảnh hưởng TSMC.

Chưa hết, Wingtech Technology (Văn Thái khoa kỹ cổ phần hữu hạn công ty), một trong những nhà cung cấp lớn nhất cho Apple tại Trung Quốc, đang có kế hoạch thoái vốn khỏi mảng kinh doanh sản xuất theo hợp đồng điện tử tiêu dùng, do “những thay đổi trong môi trường địa chính trị,” vài tuần sau khi công ty này bị Washington đưa vào “danh sách đen.”

Báo South China Morning Post cho biết, công ty niêm yết tại Thượng Hải này đã đồng ý bán chín công ty con do họ sở hữu – bao gồm sản xuất điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính xách tay và các thiết bị điện tử khác – cho công ty mẹ của Luxshare Precision Industry, một nhà cung cấp khác của Apple tại Trung Quốc.

Wingtech là nhà sản xuất thiết kế nguyên bản điện thoại thông minh (smartphone original design) lớn thứ ba thế giới vào năm 2023, chiếm 20.6% tổng khối lượng điện thoại gia công từ bên ngoài (outsourced handset volume), nhờ các đơn đặt hàng từ Xiaomi, Samsung Electronics và Honor, công ty con tách ra từ Huawei Technologies. Tháng Mười Hai, 2024, Wingtech xuất hiện trong danh sách 140 tổ chức Trung Quốc mà Văn Phòng Công Nghiệp và An Ninh (Bureau of Industry and Security) thuộc Bộ Thương Mại Hoa Kỳ trừng phạt. [kn]

1...936937938...10,629Page 937 of 10,629

Tin mới cập nhật