HOA KỲ (NV) – Tổng Thống Obama trong buổi họp báo ngày 28 tháng 8 trình bày rõ quan điểm quân lực Mỹ chưa vội vã nhấn sâu vào cuộc chiến chống Nhà Nước Hồi Giáo IS và không can thiệp vào Ukraine. TT Obama kết thúc buổi họp báo hôm Thứ Năm, đề cập tới tình hình Ukraine và phiến quân IS. Điểm khác lạ, lần đầu tiên ông Obama mặc bộ đồ mùa hè màu lạt thay vì mầu sẫm thường lệ. (Hình: Alex Wong/Getty Images)
Tại Kiev, Tổng Thống Petro Poroshenko loan báo hủy bỏ chuyến công du đã định qua dự lễ nhiệm chức của Thổ Nhĩ Kỳ, Recep Tayyip Erdogan, với lý do quân Nga đang “xâm lăng” vào miền Đông Ukraine. Trước khi họp hội đồng an ninh quốc gia, ông nói với các phóng viên: “Tôi quyết định bỏ chuyến đi vì có sự leo thang trầm trọng trong tình hình ở vùng Donetsk và quân đội Nga đã vào Ukraine.”
Từ một tháng qua, quân đội Ukraine dần dần nắm được thế chủ động trong chiến dịch tấn công toàn diện vào trung tâm của những phần tử nổi dậy thân Nga, quân ly khai bị đẩy lùi và bị bao vây ở hai khu vực thành phố lớn Luhansk, Donetsk. Nhưng đầu tuần này, quân nổi dậy phản công mạnh, đánh chiếm được thành phố Novoazovsk duyên hải biển Azov trong Hắc Hải và đang tiến tới Mariupol, thành phố cảng lớn nhất miền Đông Nam cách xa 27 dặm. Vùng này có vị trí chiến lược rất quan trọng vì nối liền Nga với bán đảo Crimea mà Nga đã sát nhập từ hồi tháng Ba.
Đại Tá Konstantin Hivrenko, phát ngôn viên bộ quốc phòng Ukraine, nói rằng đây là môt chiến lược lâu dài mà Nga đã dự tính và Ukraine có “bằng cớ không thể chối cãi” về sự tham dự trực tiếp của quân đội Nga vào trận chiến. Theo lời ông: “Bây giờ Nga đang liên tục chuyền đến những khí tài quân sự, các đoàn xe thiết giáp, chiến xa, trọng pháo vượt qua biên giới suốt ngày đêm.”
Thủ Tướng Donald Tusk cũng nói với Quốc Hội Ba Lan rằng NATO có bằng chứng cụ thể về việc quân Nga hoạt động trên lãnh thổ Ukraine.
Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc triệu tập một phiên họp khẩn cấp để thảo luận về việc Nga công khai hỗ trợ quân nổi dậy, mặc dầu xác nhận chưa kiểm tra được đầy đủ các báo cáo về hành động này.
Bà Angela Merkel, Thủ Tướng Đức gọi điện thoại cho Tổng Thống Vladimir Putin yêu cầu Nga cho lời giải thích.
Tổng Thống Pháp Francois Hollande trong một buổi họp báo cũng cho rằng sự xâm nhập của Nga vào Ukraine là “không thể tha thứ được.”
Nhưng tất nhiên phản ứng quan trọng nhất là từ phía Hoa Kỳ. Tổng Thống Obama trong buổi họp báo hôm Thứ Năm nói rõ rằng sẽ tiếp tục áp lực với Nga nhưng ông không dự kiến “có một cuộc đương đầu quân sự giữa hai nước.” Quan niệm của ông là chiến tranh, ở Ukraine hay ở Trung Đông với phiến quân Nhà Nước Hồi Giáo, không phải là phương án để giải quyết tận gốc vấn đề.
Theo Tổng Thống Obama, Nga phải chịu trách nhiệm về tình hình bạo lực ở miền Đông Ukraine vì đây không phải cuộc nổi dậy tự phát mà là do sự can thiệp sâu rộng của Nga. Ông cho biết các hình ảnh mới nhất chụp từ vệ tinh xác nhận quân Nga đang chiến đấu tại Ukraine.
Sau buổi họp báo có cuộc thảo luận với các cố vấn an ninh tối cao tại Tòa Bạch Ốc. Nhưng theo giải thích của các giới chức thì cuộc họp này có lẽ chỉ nhằm bàn về những giải pháp, quyết định cuối cùng sẽ chưa có trước ngày Thứ Ba khi Tổng Thống đi Estonia, một nước cộng hòa vùng Baltic, và dự hội nghị thượng đỉnh NATO ở Wales, Anh Quốc.
Nữ phát ngôn viên bộ ngoại giao Hoa Kỳ Jen Psaki tuyên bố: “Rõ ràng Nga không chỉ gia tăng sự hiện diện ở miền Đông Ukraine mà còn can thiệp trực tiếp bằng quân lực với xe thiết giáp, trọng pháo và hỏa tiễn phòng không.” Bộ ngoại giao Hoa Kỳ tin rằng cuộc phản công của quân nổi dậy là chiến lược do Nga chỉ đạo. Tuy nhiên bà từ chối gọi các hành động của Nga là cuộc xâm lăng và nói rằng chưa có kế hoạch gia tăng các biện pháp trừng phạt mới, cho đến lúc này “Hoa Kỳ mới chỉ thảo luận về mọi phương cách để chọn giải pháp thích đáng.”
Về phía Nga, trước sau vẫn phủ nhận việc võ trang hoặc tham chiến hỗ trợ ngầm cho quân nổi dậy. Denis Pushilin, một thủ lãnh lực lượng nổi dậy ở Donetsk nói trong cuộc họp báo: “Nếu Nga tham chiến thì có lẽ cuộc phản công đã tiến tới Kiev. Hiện nay chúng tôi không cần sự giúp đỡ từ bên ngoài.” Ông cho biết phe ly khai đang tiếp nhận thêm được quân tình nguyện từ nhiều nơi, bao gồm cả dân sự cũng như quân đội đã giải ngũ hay nghỉ phép. Phía Ukraine cũng thu nhận những dân quân tình nguyện vào cuộc nội chiến đẫm máu này.
Đầu tuần này hai Tổng Thống Poroshenko và Putin đã có cuộc gặp gỡ thảo luận về việc giải quyết chấm dứt cuộc xung đột. Tổng Thống Poroshenko hứa hẹn sẽ có một lộ trình hòa bình cho miền Đông Ukraine. Nhưng sau đó chiến tranh vẫn tiếp diễn dữ dội và người ta cho rằng đứng trước nguy cơ phe ly khai bị tiệu diệt, Tổng Thống Putin không thể có chọn lựa nào khác là phải tiếp tục trợ giúp.
Một nhà ngoại giao cao cấp của NATO nói Nga càng ngày càng trở nên công khai trong việc hậu thuẫn phe ly khai. Phát ngôn viên bộ ngoại giao Hoa Kỳ cũng tố cáo “chính phủ Nga không sẵn sàng nói ra sự thật ngay cả khi các binh sĩ của họ bị bắt trong lãnh thổ Ukraine.” Hồi đầu tuần, 10 lính dù Nga bị bắt ở Ukraine cách biên giới 20 km nhưng Nga nói đó là sự lầm lẫn sơ xuất của họ.
Ông Anders Fogh Rasmussen, Tổng Thư Ký NATO, nói rằng “mặc dù liên tục đưa ra những lời phủ nhận rỗng tuyếch,” rõ ràng đến nay quân đội Nga đã vượt biên giới trái phép qua Ukraine. NATO cho rằng ít nhất 1,000 binh sĩ Nga đang chiến đấu trong lực lượng ly khai, trong khi Ukraine nói từ 3,000 đến 4,000. Nga phủ nhận cáo buộc này. Ông Rasmussen nói rằng NATO sẽ tôn trong mọi quyết định an ninh của Ukraine sau khi Thủ Tướng Ukraine cho biết ý định muốn gia nhập NATO.
Những tin tức về sự hiện diện của quân đội Nga ở Ukraine đến nay không chỉ từ bên ngoài mà ngay từ trong dư luận quốc nội Nga. Mikhail Khodorkovsky, một nhân vật đối lập bị tù hàng chục năm và mùa Đông vừa qua bất ngờ được Tổng Thống Putin cho lệnh phóng thích, viết trên website của mình: Chúng ta gởi quân đội và trang bị sang chiến đấu ở Ukraine. Tại sao chúng ta chối? Đây đã là truyền thống của giới lãnh đạo từ lâu, ở Afghanistan thập niên 1980 hay Chechnya thập niên 1990.
Aleksandr Zakharchenko, một thủ lãnh ly khai đã xác nhận có hơn 3,000 lính Nga, hiện dịch và xuất ngũ, chiến đấu trong hàng ngũ quân nổi dậy. Hôm Thứ Sáu, Tổng Thống Putin kêu gọi chiến binh nổi dậy mở một hành lang nhân đạo cho các đơn vị Ukraine triệt thoái và Zakharchenko nói sẽ tuân hành đề nghị này nhưng họ phải bỏ lại vũ khí nặng và đạn dược.
Cuối cùng, điểm quan trọng nhất là trong mọi trường hợp Tổng Thống Putin không thể bỏ rơi quân nổi dậy ở miền Đông Ukraine. Làm như thế nghĩa là cá nhân ông sẽ không còn được sự hậu thuẫn của dân Nga, những người đã tin tưởng và tán thành đường lối hồi phục đất nước không chỉ về sinh hoạt kinh tế mà còn là niềm kiêu hãnh dân tộc của một đại cường quốc nay đã mất vị trí.
Những lời lẽ kích động quần chúng Tổng Thống Putin thường sử dụng có thể nhận thấy rõ khi ông đến một trại hè hàng năm của giới trẻ bên bờ hồ Seliger Tây Bắc Moscow hôm Thứ Sáu. Nói chuyện với họ, ông tuyên bố: “Việc nước Nga tham gia một cuộc xung đột rộng lớn nào bây giờ là một chuyện xa vời. Chúng ta không muốn và không có dự tính ấy. Tuy nhiên chúng ta sẵn sàng đẩy lui mọi cuộc xâm lăng vào nước Nga. Các quốc gia đối tác nên hiểu rằng đừng nên gây rối cho chúng tôi vì Nga vẫn là một trong những cường quốc nguyên tử hàng đầu.” (HC)
