Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 43
Hình như tôi thét lớn, nhưng sau đó tôi hiểu rằng tiếng thét không thoát ra khỏi cổ họng. Sự sợ hãi đã bóp nghẹt giọng tôi.
Tôi xấu hổ cùng mình. Tôi lao về phía hắn hai cánh tay mở rộng, Zorba đã chống chắc cây trụ đỡ trượt trong bùn, và đang chạy về phía lối ra. Trong bóng tối theo đà lôi cuốn, hắn đâm sầm vào tôi và chúng tôi ngã vào tay nhau ngoài ý muốn.
– Chạy mau! Hắn la bằng giọng tắc nghẹn. Chạy mau lên!
Chúng tôi chạy và ra tới ngoài ánh sáng. Bọn thợ bị một phen sợ mất mật, đang tụm lại tại cửa hầm và nhìn vào trong, mặt xanh như chàm đổ.
Chúng tôi nghe thấy một tiếng gẫy thứ ba, lớn hơn, như cây bị đánh gẫy trong một trận bão. Rồi thình lình, một tiếng gầm kinh khủng nổi lên như một tiếng sấm, rung chuyển cả triền núi và hầm sụp xuống.
– Lạy Chúa! Họ vừa lẩm bẩm vừa làm dấu.
– Các người đã để cả cuốc ở trong đó rồi phải không? Zorba tức giận hỏi.
Bọn thợ nín khe.
– Tại sao không mang nó theo? Hắn lại giận dữ quát lên! Can đảm thật, các người đã vãi đái cả ra quần rồi, ta biết! Thế là đi đời dụng cụ!
– Bây giờ không phải là lúc lo lắng cho mấy cái cuốc, Zorba, tôi can thiệp. Chúng ta hãy sung sướng vì tất cả đều bình yên vô sự! Xin cảm tạ bác, Zorba nhờ bác tất cả mới còn sống sót.
– Tôi đói! Zorba nói. Nó nạo ruột tôi.
Hắn lấy cái túi dết đựng đồ ăn sáng hắn đã đặt trên một tảng đá, mở ra, lấy ra bánh, ô-liu, hành, một củ khoai tây luộc và một bầu rượu nhỏ.
– Ăn thôi! Hắn nói miệng đầy đồ ăn.
Hắn ngốn rất nhanh, như thể hắn đột nhiên bị mất rất nhiều sức mạnh và bây giờ muốn bồi bổ lại.
Hắn lặng lẽ cúi xuống ăn. Hắn lấy bầu rượu, ngửa cổ ra và để rượu òng ọc chảy xuống cổ họng khô khát.
Thợ thuyền cũng lấy lại can đảm, mở túi dết của họ và bắt đầu ăn. Họ ngồi xếp bằng xung quanh Zorba, và vừa ăn vừa nhìn hắn. Họ muốn quì xuống chân hắn và hôn tay hắn, nhưng họ biết hắn cộc cằn và kỳ cục, nên không ai dám làm trước.
Cuối cùng Michelis, người trọng tuổi nhất, có bộ ria rậm, xám, quyết định, nói:
– Nếu không có thầy ở đấy, thầy Alexis, con cái chúng tôi giờ đây đã là những trẻ mồ côi.
– Câm đi! Zorba nói, miệng đầy đồ ăn và không một người nào dám hó hé một lời nào nữa.
10
“Vậy thì ai đã tạo ra cái mê lộ của do dự này, cái đền của kiêu mạn này, cái bình tội lỗi này, cái cánh đồng gieo rắc muôn ngàn giả trá này, cái cánh cửa Ðịa Ngục này, cái lẵng hoa đầy xảo quyệt này, cái thuốc độc giống như mật ngọt này, cái dây xích trói buộc vào chúng sinh trần gian này: đàn bà?”
Ngồi trên mặt đất gần lò than hồng tôi lặng lẽ, chậm rãi chép ca khúc Phật giáo này. Tôi cố gắng chồng chất thần chú này lên thần chú khác để xua đuổi khỏi tâm trí hình ảnh một tấm thân đàn bà đẫm nước mưa mà trong suốt những đêm đông lạnh ẩm đã đi đi lại lại trước mắt tôi với hông háng đong đưa. Tôi không biết tại sao ngay sau khi hầm mỏ bị sụp đổ, khi đời tôi gần như bị chặn đứng lại, tôi cảm thấy góa phụ nổi lên trong máu tôi; nàng kêu gọi tôi như một con dã thú, khẩn khoản và trách móc.
– Hãy đến, hãy đến mau! Nàng kêu. Ðời qua như một tia chớp. Mau lên chứ, vội vàng lên mấy chứ, trước khi quá muộn màng!
Tôi biết rõ rằng đó là Mara, Ma vương trong hình thể một người đàn bà đùi và hông mạnh mẽ. Tôi chiến đấu chống lại. Tôi chuyên chú viết “Ðức Phật” như những người man rợ trong hang động khắc với một miếng đá nhọn hay vẽ bằng mầu đỏ và trắng những mãnh thú đói khát rình mò quanh họ. Họ cũng cố gắng, bằng cách khắc vẽ những con thú này, đóng chặt chúng trên vách đá. Nếu họ không làm vậy, chúng sẽ lao vào.
Từ ngày tôi thiếu chút nữa bị đè bẹp, góa phụ không ngừng lởn vởn trong bầu không khí cô đơn thiêu đốt của tôi, mời mọc tôi và đong đưa hông háng một cách khêu gợi. Ban ngày, tôi khỏe, tâm trí tôi tỉnh thức, nào Ma Vương hiện ra trước Ðức Phật, nó mặc hình thức đàn bà ra sao, nó tỳ bộ ngực rắn chắc lên đầu gối khổ hạnh sư như thế nào, cuối cùng, Ðức Phật thấy nỗi hiểm nguy, huy động tất cả sức mạnh và đuổi Ma Vương chạy tán loạn ra sao. Và tôi cũng đuổi được nó chạy tán loạn nữa.
Mỗi dòng chữ viết mang lại cho tôi tin tưởng mới, tôi lấy can đảm, tôi cảm thấy Ma Vương rút lui, bị diệt trừ bởi phép mầu phù thủy của ngôn ngữ. Ban ngày tôi chiến đấu với tất cả sức mạnh, nhưng ban đêm, tâm trí tôi buông rơi khí giới, cửa lòng mở ngỏ và sương phụ bước vào.
Buổi sáng, tôi thức dậy, mệt lả vì chiến bại và cuộc chiến lại bắt đầu. Khi tôi ngẩng đầu lên thì đã xế chiều; ánh sáng bị rượt đuổi, đã chạy trốn, bóng tối thình lình chụp xuống tôi. Ngày thâu ngắn dần, lễ Giáng Sinh sắp tới. Tôi lao mình vào cuộc chiến. Tôi tự nhủ: “Ta không đơn độc. Một sức mạnh vĩ đại, ánh sáng, cũng chiến đấu. Nó cũng khi thất bại, khi chiến thắng. Nhưng nó không tuyệt vọng. Ta chiến đấu và hy vọng với ánh sáng!”
