Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 48
Tôi đi sâu vào trong khe núi nhiều cây cối, cảm thấy tâm hồn nặng trĩu như đã phạm phải một tội lỗi tầy đình. Tôi lang thang đây đó, trời lạnh, tôi run lên. Tôi tha hồ gạt ra khỏi tư tưởng sự đong đưa, nụ cười, bộ ngực của góa phụ, những hình ảnh ấy vẫn không ngừng trở lại và tôi ngộp thở.
Cây cối đã trút hết lá, nhưng những lộc non đã nhú, căng phồng, đầy nhựa. Trong mỗi lộc non, người ta đã cảm thấy sự hiện diện của những mầm mới, của hoa trái tương lai, nằm chờ đợi và sẵn sàng vươn ra ngoài ánh sáng. Dưới những lớp vỏ cây khô, cái phép lạ vĩ đại của mùa Xuân đang âm thầm sửa soạn đêm ngày giữa mùa Ðông giá.
Hốt nhiên tôi thốt lên một tiếng kêu mừng rỡ. Trước mặt tôi, trong một lũng khuất, một cây hạnh đào táo bạo đã trổ hoa giữa mùa Ðông mở đường cho ngàn cây và báo hiệu mùa Xuân tới.
Tôi cảm thấy vô cùng nhẹ nhõm. Tôi hít một hơi dài hương thơm hơi cay cay của nó. Tôi bỏ đường lớn và đến ngồi thu mình dưới những cành đơm hoa.
Tôi ngồi đó một lúc lâu, không suy nghĩ gì hết, vô tư lự và sung sướng. Tôi ngồi trong vĩnh cửu, dưới một gốc cây của Thiên Ðàng.
Thình lình một tiếng nói lớn thô lỗ xô tôi xuống đất.
– Ông làm gì trong cái hang đó, ông chủ? Tôi tìm ông mãi. Gần đến trưa rồi đó, chúng ta đi thôi.
– Ði đâu?
– Ði đâu? Ông hỏi tôi đi đâu ư? Tới nhà mụ Lợn Sữa, dĩ nhiên! Ông không đói sao? Con lợn sữa đã ra khỏi lò! Thơm quá sức… làm người ta chẩy cả nước miếng. Thôi đi!
Tôi đứng dậy, vuốt ve thân cây hạnh rắn chắc đầy bí ẩn đã tạo ra phép lạ trổ bông này. Zorba đi trước, nhẹ nhàng, khoái hoạt và đói meo. Những nhu cầu căn bản của con người – đồ ăn, thức uống, đàn bà, sự nhảy múa – không bao giờ cạn và cùn nhụt trong thân thể mạnh mẽ và khát khao của hắn.
Tay hắn cầm một cái gói bọc giấy hồng, buộc bằng một sợi dây vàng.
– Quà tặng năm mới? Tôi vừa hỏi vừa mỉm cười.
Zorba cất tiếng cười, cố gắng che giấu cảm xúc.
– Vâng, chiều mụ một chút, mụ đáng thương đó! Hắn nói không quay lại. Nó sẽ làm mụ nhớ tới dĩ vãng vàng son… Mụ là một người đàn bà, chúng ta chẳng thường nói thế là gì? – một sinh vật luôn luôn than thân trách phận.
– Một tấm ảnh?
– Rồi ông sẽ thấy… rồi ông sẽ thấy, đừng hấp tấp quá. Tự tôi làm lấy. Chúng ta đi nhanh lên nào!
Mặt trời bữa trưa làm người ta vui vẻ đến tận xương tủy. Biển cũng sung sướng sưởi ấm trong ánh mặt trời. Xa xa, một hòn đảo nhỏ hoang liêu, bị bao trùm trong một làn sương mỏng, trông như được nhấc lên khỏi mặt biển và đang trôi nổi.
Chúng tôi về gần đến làng, Zorba lại gần tôi, hạ thấp giọng nói:
– Ông biết không, ông chủ, đương sự đang ở nhà thờ. Tôi đứng đằng trước, gần ban hát, thình lình tôi thấy thánh tượng sáng rực. Ðức Chúa, Ðức Mẹ Ðồng Trinh, mười hai thánh tông đồ, tất cả chói sáng… “Cái gì đây? Tôi vừa tự hỏi vừa làm dấu thánh giá. Mặt trời chắc?” Tôi quay lại thì ra bà góa!
– Ðủ rồi Zorba, thế đủ rồi! Tôi vừa nói vừa rảo bước.
Nhưng Zorba chạy theo tôi:
– Tôi đã thấy mụ gần, ông chủ. Mụ có một nốt ruồi trên má đủ khiến ông điên đầu. Thêm một điều bí ẩn nữa: những nốt ruồi trên má những người đàn bà!
Hắn mở to mắt, có vẻ kinh ngạc.
– Ông có để ý điều đó không, ông chủ? Da rất mịn màng tự nhiên có một chấm đen. Thế đủ làm ông điên đầu rồi! Ông có hiểu gì không, ông chủ? Sách vở của ông nói sao về điều đó?
– Ma quỉ bắt chúng, sách với vở!
Zorba cất tiếng cười, hài lòng.
– Có thế chứ, hắn kêu lên. Có thế chứ, ông bắt đầu hiểu biết rồi đó.
Chúng tôi đi quanh qua quán café, không dừng lại.
Mụ già tử tế của chúng tôi đã làm cho chúng tôi một con lợn sữa và đang đứng chờ chúng tôi trên ngưỡng cửa.
Mụ lại quấn giải băng mầu hoàng yến quanh cổ, và trát bự phấn, môi bôi một lớp son đỏ chót như vậy mụ đủ khiến người ta mất vía. Vừa thấy chúng tôi, tất cả xác thịt mụ dường như run lên vì cảm xúc, cặp mắt nhỏ bé của mụ đảo lên một cách ranh mãnh và chăm chú nhìn vào bộ ria uốn cong của Zorba.
Cánh cửa trông phố ra vừa khép, Zorba ôm lấy eo mụ.
– Năm mới hạnh phúc! Bouboulina của tôi, lão nói. Nhìn xem tôi mang cho em cái gì đây! Và hắn hôn lên gáy mập ú và đầy vết nhăn của mụ.
