Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 78
Hắn suy nghĩ một lát, hình như thấy rằng thời hạn đó có vẻ cấp bách quá, hắn chữa:
– Tám mươi. Ðiều đó làm ông tức cười, ông chủ, nhưng ông cứ cười đi! Con người tự giải thoát cách đó!
Chú ý nghe điều tôi nói; con người tự giải thoát bằng cách đó: bằng cách nhồi nhét cho đến khi chán mứa đến tận cổ họng chứ không phải bằng cách tuyệt dục khổ hạnh. Bạn ơi, làm cách nào bạn hy vọng diệt trừ được con quỉ nếu chính bạn không trở thành một con quỉ?
Demetrios hổn hển đi vào trong sân, theo sau là tiểu tu sĩ tóc vàng.
– Người ta có thể nói đó là một thiên thần trong cơn thịnh nộ, Zorba lẩm bẩm, thán phục vẻ bẽn lẽn và duyên dáng thanh xuân của gã.
Họ hướng về cầu thang đá dẫn lên tầng trên. Demetrios quay lại, nhìn chú tiểu và nói điều gì với gã. Gã thầy tu nhỏ lắc đầu như từ chối. Nhưng gã ngoan ngoãn gật đầu ngay. Gã vòng tay ôm ngang lưng lão thầy tu già và họ cùng chậm rãi bước lên thang.
Zorba hỏi tôi:
– Ông hiểu không? Ông hiểu không? Sodom và Momorrah!
Hai gã thầy tu thò mặt ra. Họ nháy nhau, thì thầm điều gì và cười.
– Thật là độc ác! Zorba càu nhàu. Lang sói không bao giờ ăn thịt lẫn nhau, nhưng thầy tu ăn thịt nhau! Hãy nhìn chúng cắn xé lẫn nhau.
– Lẫn nhau, tôi vừa nói vừa cười.
– Bạn ơi, ở đây cũng thế chứ có khác chi đâu, đừng choáng váng! Những con la, tôi xin nói với ông, ông chủ! Ông có thể nói theo tính tình ông, Gavrillis hay Gavrila, Demetrios hay Demetria. Chúng ta đi thôi, ông chủ, cấp tốc ký giấy tờ và đi ngay. Nói thực với ông, ở đây, thế nào rồi cuối cùng cũng sẽ ghê tởm cả đàn ông lẫn đàn bà.
Hắn hạ thấp giọng:
– Tôi cũng có một kế hoạch…
– Lại một chuyện điên cuồng gì nữa, Zorba. Bác chưa thấy chán hay sao? Nào, nói kế hoạch của bác đi coi nào.
Zorba nhún vai:
– Làm sao nói với ông điều đó, ông chủ! Ông thứ lỗi cho, ông là một người trung hậu, ông ân cần với bất kỳ một người nào. Mùa Ðông, giá ông thấy một con bọ chét cạnh chăn bông của ông, chắc thế nào ông cũng đặt nó dưới chăn để nó đừng cảm lạnh. Làm sao ông có thể hiểu nỗi một tên cướp lão luyện như tôi! Tôi, nếu tôi mà thấy một con bọ chét! Sát! Tôi dí nó chết bẹp liền. Nếu tôi thấy một con cừu, hấp! Tôi cắt tiết nó, xâu nướng và mời bồ bịch ăn liền. Ông sẽ bảo tôi: con cừu này không phải của bác! Tôi biết điều đó. Nhưng cứ để đó, ông bạn, ăn trước hết, rồi sau đó sẽ nói chuyện hay bàn cãi một cách hết sức bình tĩnh về cái “của anh” và cái “của tôi”. Ông tha hồ nói sướng miệng trong khi tôi chà xát răng bằng cây quẹt.
Có tiếng cười ồn ào trong sân. Zaharia sợ hãi hiện ra. Gã đặt một ngón tay lên môi và nhón chân bước lại gần:
Suỵt! Ðừng cười! Trông kìa, đằng sau cửa sổ nhỏ kia, đức giám mục đang làm việc. Ðó là thư viện. Ông ấy viết. Ông ấy viết suốt ngày, con người thánh thiện, đừng cười!
– Kìa, tôi đang muốn gặp bạn, cha Joseph! Zorba vừa nói vừa nắm lấy cánh tay gã thầy tu. Vào phòng bạn, chúng ta nói chuyện một chút.
Và, quay sang tôi, hắn nói:
– Trong khi đó, ông đi thăm viếng nhà thờ và ngắm những thánh tượng cổ kính đi. Tôi chờ tu viện trưởng, không nên để chậm trễ. Nhất là đừng xen vào bất cứ việc gì hết, ông sẽ làm rối beng hết! Cứ để tôi, tôi có kế hoạch.
Hắn cúi xuống nói rỉ tai tôi:
– Chúng ta sẽ mua cánh rừng với nửa giá tiền… Ðừng nói gì cả!
Hắn vội vã chạy đi, đưa tay khoác tay gã thầy tu điên.
18
Tôi bước qua ngưỡng cửa nhà thờ và đi sâu vào bóng tối mát và thơm ngát bên trong.
Giáo đường vắng lặng. Giá đèn đồng sáng một cách yếu ớt, bức bình phong có thánh tượng làm một cách tỉ mỉ chiếm hết phần cuối giáo đường, trên có hình vẽ một cây nho bằng vàng trĩu trái. Bốn bên tường, từ trên xuống dưới, phủ đầy bích họa đã bị xóa đi một nửa: những tu sĩ khổ hạnh sợ hãi gầy trơ xương, những giáo phụ, hình khổ lâu dài của Chúa; những thiên thần khỏe mạnh và dữ tợn, tóc buộc bằng những giải băng đã bạc màu vì ẩm thấp.
Trên vòm cao, Ðức Mẹ Ðồng Trinh tay mở rộng, khẩn cầu. Ánh sáng lung linh từ một ngọn đèn chầu bằng bạc nặng nề thắp trước ngài, chập chờn và vuốt ve khuôn mặt gầy gò của ngài. Tôi sẽ không bao giờ quên được cặp mắt đau khổ, cái miệng tròn mím lại và cái cằm mạnh mẽ và cương quyết. Tôi nghĩ: “Ðây là bà mẹ hoàn toàn sung sướng và mãn nguyện, dẫu trong cơn đau đớn dày vò nhất, bởi bà cảm thấy từ trong bụng dạ không bền của mình đã phát sinh ra một cái gì bất tử.”
