Tiểu thuyết lịch sử
Ngỏ
Quốc gia nào cũng có lịch sử. Chỉ kể ra những biến động và sự cố, loại chính sử biên niên đơn thuần ghi lại lịch sử chết. Ngoài dòng chính sử, còn có phần lịch sử hình thành qua khả năng tưởng tượng, óc phán đoán, và sự cảm nhận từ quá khứ những vấn đề của con người và xã hội hiện vẫn tồn tại. Ở đây, biến cố lịch sử trở thành đối tượng đem soi dưới lăng kính chủ quan, nhào nặn lại để rồi, qua ngòi bút người viết, thành tiểu thuyết. Soi rọi vào những vấn đề nhân quần xã hội và thân phận con người trong quá khứ là truy lùng sự sống tàng ẩn trong lịch sử. Lịch sử đó là lịch sử sống. Nó tạo được khả năng nhìn vào tương lai dưới một góc độ có ý thức.
Toàn bộ tiểu thuyết lịch sử sau đây, sắp xếp theo trình tự thời gian, gồm:
Ðất Trời: thời gian dân ta giành độc lập từ tay nhà Minh vào thế kỷ 15.
Gió Lửa: giai đoạn Trịnh tàn-Lê mạt, rồi cuộc khởi nghĩa Tây Sơn cho đến đầu đời nhà Nguyễn cuối thế kỷ 18.
Bể Dâu: 2 tập, kể lại một số biến động đã tạo ra những bước ngoặt trong thế kỷ 20, đã và đang còn là những vấn nạn của lịch sử cận đại.
Trong bộ tiểu thuyết lịch sử này, mọi nhân vật, kể cả những nhân vật có thật trong chính sử, đều là những nhân vật tiểu thuyết, thế cách tác giả đối thoại với lịch sử. Thậm chí tác giả không câu nệ bất cứ điều gì, kể cả đôi khi cưỡng bức lịch sử để thai nghén ra tiểu thuyết.
Tiểu thuyết lịch sử chẳng chỉ nhằm mua vui mà còn chuyên chở hoài bão đào sâu một số suy tư về quá khứ. Những trang sử được tái tạo trong tiểu thuyết này là chiến tranh ròng rã, thứ ác nghiệp đang còn rình rập ẩn náu chỉ đợi cơ hội là lại làm cho lệ rơi máu đổ. Tại sao? Dĩ nhiên, yếu tố tình cờ có, yếu tố khách quan có. Nhưng lịch sử vẫn là, nói cho cùng, sản phẩm của những con người cảm nhận, suy tư và hành động trong một hệ hình văn hóa nhất định. Ðó là, ta thường gọi gọn, văn hóa. Tránh một xã hội ruỗng rã trong bạo lực, ta không thể không đặt cả cái hệ hình văn hóa đó lên bàn giải phẫu để suy ngẫm, hội chẩn và rồi cắt bỏ những phần nhiễm độc trong tâm thức. Chỉ có như vậy, tương lai mới phần nào rõ nét ngõ hầu hiện tại cưu mang được hy vọng tiếp tục sống còn.
Quebec, 29 tháng 3, 2014
Chỉnh sửa cho ấn hành Người Việt
Nam Dao
Ðất Trời
Tiểu thuyết lịch sử
Dẫn
Ðất Cao
1. Tiếng Hú
2. Ðêm Ðông Quan
3. Ðò Ngang
4. Ngậm Lời, Một Thuở…
5. Ðất Cao
6. Bình Ngô
Trời Thấp
7. Ngai Vua
8. Con Mắt Xanh
9. Ðịnh Nghiệp
10. Cung Ðình
11. Trời Thấp
Ngoại truyện
Dẫn
Ðất Trời dựng lại thời Minh thuộc vào thế kỷ XV. Mọi nhân vật, có hay không có thật trong chính sử, đều là nhân vật tiểu thuyết. Phần I, Ðất Cao, trải theo chiều dài hai mươi năm xương máu của con dân Ðại Việt giành lại độc lập. Phần II, Trời Thấp, là mười năm đầu của nhà Hậu Lê, kết thúc với Vụ Án Vườn Vải và cái chết bi thảm của Nguyễn Trãi, một con người mang kích thước lớn nhất của thời đại bấy giờ.
Như một nghệ sĩ, Nguyễn Trãi đã để lại Quốc Âm thi tập, sử dụng linh động cái vốn phong phú dân gian là ca dao, tục ngữ trong thi ca. Với sách lược Tâm công, Nguyễn Trãi có lẽ là nhà quân sự nhân đạo nhất trong lịch sử chiến tranh của nhân loại. Ông là người kết hợp được cây bút và thanh gươm để chiến thắng đoàn quân viễn chinh nhà Minh. Chiến thắng nhưng vẫn giữ được sức dân là điểm chói lọi của cuộc chiến giành độc lập gần sáu thế kỷ trước, một kinh nghiệm lịch sử mà cho đến nay người Ðại Việt không thực sự rút tỉa được.
Thời Nguyễn Trãi, dẫu có giữ được sức dân, nhưng rút cục nhà Hậu Lê phải dựa dẫm vào mô hình phong kiến Tống Nho. Ðám công thần, số đông là võ tướng gốc Mường, chỉ biết cấu xé tranh giành lợi lộc. Ðám nho sĩ, phần lớn theo đuôi quyền lực, nhắm mắt bắt chước mô hình tổ chức chính trị Trung Hoa. Nhưng thế là thua trên bình diện văn hóa. Vì nếu cuộc chiến giành độc lập chỉ tạo lại một guồng máy quan nha bản địa rập khuôn ngoại bang thì độc lập để làm gì? Ta thắng hay bại? Và tại sao? Sáu trăm năm sau Nguyễn Trãi, thêm một cuộc chiến tranh giành độc lập. Xã hội chúng ta cho đến nay chỉ thuần đi bắt chước rập khuôn, mang mô hình ngoại lai áp đặt lên tình tự dân tộc, ngụy trang thực tế một xã hội lạc hậu phong kiến.
Hiện nay, vấn đề lớn nhất đối với chúng ta là sự sống còn của một nền văn hóa Việt Nam có những đặc thù và đã can qua cả ngàn năm lịch sử. Nếu văn hóa này tiêu vong, chúng ta sẽ là những đứa con rơi của tình cờ trong quá khứ. Và là những kẻ vất vưởng trên con đường vào tương lai.
Nam Dao
Iles de la Madeleine, 10 tháng 8, 2001
Québec, 5 tháng 1, 2002
