Nguyễn Xuân Thu
Về lý thuyết, Ấp Chiến Lược (ACL) là một quốc sách được ra đời đúng lúc và có nhiều cơ may thành công. Nhưng trên thực tế, chương trình ACL này đã có nhiều sai lầm lúc áp dụng vào thực tế.
Một là, bắt dân chúng phải xa rời làng xóm và mồ mả tổ tiên để vào sống trong một khu chật hẹp, tù túng, ra vào phải có giờ giấc; hai là, ý đồ công giáo hóa người dân sinh sống trong các ACL của phần lớn các cấp chính quyền miền Nam lúc bấy giờ; ba là, bộ máy tuyên truyền tại miền Bắc cho rằng chính quyền Ngô Ðình Diệm đã lập các nhà tù gọi là ACL tại miền Nam để giam giữ dân chúng. Những sai lầm của chính quyền cùng với quyết tâm đánh chiếm miền Nam qua bộ máy tuyên truyền của Cộng Sản Bắc Việt là nguyên nhân đưa đến sự chống đối của người dân trong các ACL, và vì vậy, sau ngày Tổng Thống Ngô Ðình Diệm và cố vấn Ngô Ðình Nhu bị giết hại, với sự xúi giục của Việt Cộng nằm vùng, đa số ACL bị nhân dân nổi lên đốt phá và chương trình ACL xem như thất bại.
Trong thời gian khủng hoảng chính trị tại miền Nam từ cuối năm 1963 đến năm 1965, tình hình an ninh tại các vùng nông thôn miền Nam trở nên cực kỳ tồi tệ. Ðể cứu vãn miền Nam khỏi rơi vào tay Cộng Sản miền Bắc, ngày 7 tháng 2, 1966, Tổng Thống Lyndon B. Johnson của Hoa Kỳ có cuộc họp thượng đỉnh tại Honolulu với hai tướng Nguyễn Văn Thiệu và Nguyễn Cao Kỳ, chủ tịch Hội Ðồng Lãnh Ðạo Quốc Gia và chủ tịch Ủy Ban Hành Pháp Trung Ương của Miền Nam Việt Nam, để quyết định các phương sách bảo vệ miền Nam Việt Nam. Sau cuộc họp, một bản tuyên bố chung được ra đời. Theo đó, chính phủ Hoa Kỳ quyết tâm bảo vệ miền Nam bằng một quốc sách dựa trên hai chính sách lớn: xây dựng chế độ dân chủ tại miền Nam và tái lập an ninh tại các xã ấp.
Với chương trình chính trị, đến năm 1967, miền Nam đã xây dựng được Hiến Pháp Ðệ Nhị Cộng Hòa và tiến hành bầu cử được tổng thống và phó tổng thống. Thế là sau 4 năm từ ngày Tổng Thống Ngô Ðình Diệm bị lật đổ, miền Nam Việt Nam đã có được một chính phủ hợp hiến, hợp pháp.
Ðối với chương trình tái lập an ninh cho miền Nam, các lực lượng quân đội tinh nhuệ của Việt Nam Cộng Hòa và quân đội Hoa Kỳ tại miền Nam Việt Nam có nhiệm vụ phối hợp đương đầu với cuộc chiến tranh quy ước của các đơn vị quân đội chính quy của Cộng Sản Bắc Việt đưa vào. Ðể tái lập an ninh cho miền Nam, chính phủ Việt Nam Cộng hòa quyết tâm xây dựng cho được một lực lượng phi quy ước (chú trọng về chính trị, gồm các lực lượng dân quân có võ trang thuộc các đơn vị phi chính quy) để đối phó với cuộc chiến tranh du kích của các đơn vị Việt Cộng nằm vùng.
Thế là quốc sách Xây Dựng Nông Thôn được ra đời, tại trung ương, được lãnh đạo bởi Hội Ðồng XDNT trung ương do thủ tướng chính phủ làm chủ tịch và tổng trưởng tổng bộ xây dựng làm tổng thư ký và các thành viên là các bộ trưởng trong chính phủ. Tại các ấp, chương trình xây dựng các Ấp Ðời Mới (trước đây gọi là Ấp Chiến Lược) và các đoàn cán bộ Xây Dựng Nông Thôn (CB/XDNT) được thành lập và đây là lực lượng chủ lực trong công tác xây dựng nông thôn mới. Các đoàn CB/XDNT có sự hỗ trợ quân sự của các tiểu đoàn quân lực VNCH, địa phương quân và nghĩa quân khi đến tái chiếm các ấp do du kích Việt Cộng tạm chiếm.
Các đoàn CB/XDNT có hai nhiệm vụ chính: một là xây dựng một cộng đồng an ninh tại mỗi xã ấp bằng cách tận diệt Cộng Sản nằm vùng và cường hào ác bá, không để du kích Việt Cộng tung hoành, và hai là xây dựng một cộng đồng phát triển trong đó ưu tiên chú trọng đến việc tổ chức bầu cử chính quyền xã ấp; xây dựng lại cầu, cống, đường, trạm xá, trường học, đình làng, chùa, lăng, miếu; cải cách ruộng đất; khuyến khích phát triển nông nghiệp; lập quỹ hợp tác xã nông nghiệp.
Muốn đạt được các mục tiêu trên, tuyển dụng và đào tạo các đoàn cán bộ XDNT là chiến lược mang tính quyết định. Tổng Bộ Xây Dựng có nhiệm vụ lãnh đạo toàn diện các chương trình trên; trung tâm Huấn Luyện Cán Bộ XDNT Vũng Tàu (TTHL/VT) phụ trách huấn luyện các đoàn CB/XDNT; và các Tỉnh đoàn CB/XDNT tại mỗi tỉnh có nhiệm vụ tuyển dụng, điều hành, kiểm tra mọi hoạt động của các đoàn CB/XDNT và đánh giá tình hình an ninh trong mỗi xã ấp dựa trên hệ thống đánh giá HES20 do phía cố vấn Hoa Kỳ soạn ra. Bất cứ hoạt động nào, ở cấp từ trung ương đến cấp quận, huyện đều có sự cố vấn và yểm trợ đắc lực mọi mặt từ phía Hoa Kỳ.
