Kỳ 207
III
Tân quan sát thấy cách làm việc của Khóa bao giờ cũng nhẹ nhàng và sáng suốt. Trước khi bắt tay vào việc Khóa đã tính toán kỹ mà sự tính toán đó dường như được hướng dẫn bởi một linh tính huyền bí và vô cùng bén nhạy nào.
Sau một buổi thảo luận với ông tỉnh trưởng Hưng Yên, Khóa sang văn phòng lấy đủ các giấy tờ cần thiết, giao thiệp vừa đủ thân mật và rất thẳng thắn với những người có phận vụ vào việc cho xây ngôi trường. Hôm sau Khóa và Tân về Hà Nội từ sớm. Sau hai lần thầu xây cất trường tại Hải Dương, Khóa đã có được một số thợ nề, thợ mộc tin cẩn để có thể giao khoán cho từng người số công việc thích hợp với từng khả năng công tác và tài chính. Họ biến thành những chủ nhân ông của từng tiểu bộ phận. Họ không bị bóc lột và còn hoàn toàn được dịp phát triển sáng kiến.
Khóa dự định khi công việc xây cất bắt đầu thì Tân phải ở lại Hưng Yên ít nhất hai tuần liền, vạn sự khởi đầu nan. Tân đồng ý. Khóa nói vanh vách những việc Tân sẽ làm theo thứ tự hợp lý. Tân ghi vội vào cuốn sổ tay. Nhà cuối cùng hai người tới là nhà một kiến trúc sư mà Khóa cần hỏi lại một vài chi tiết chuyên môn. Khi mọi công việc thu xếp đã đâu vào đấy, ngày khởi công quyết định vào tuần sau. Ra xe Khóa chưa cho xe chạy vội, thở phào nói với Tân:
– Công việc thế là tạm ổn. Quê anh ở đâu nhỉ?
– Quê tôi ở làng Lại Vũ, Bắc Ninh – Tân đáp.
– Ủa, thế anh biết Ðạo người cùng làng anh?
– Có biết chứ anh, Ðạo con cụ huyện Từ.
– Ðúng, hiện Ðạo làm bí thư cho ông tỉnh trưởng Hải Dương. Năm ngoái tôi thầu xây cất trường trung học, rồi trường mẫu giáo ở đấy do Ðạo giới thiệu. Tôi cũng gặp Chủy ở đấy, chắc anh biết Chủy con ông đồ Thinh?
– Có chứ! Anh gặp Chủy ở nhà Ðạo?
Khóa gật đầu:
– Phải, ngày đó Chủy vừa ở trạm giam Hải Dương ra, bị sốt rét nằm lại ở nhà Ðạo, Chủy nói hết sốt sẽ ra hậu phương ngay.
– Anh biết Chủy lấy Vân em anh Hãng?
– Có. Tôi đã nói chuyện này với Hãng. Hãng vui vẻ nói với Kha: “Thế thì Chủy không bị Tây thủ tiêu, như vậy không sớm thì muộn Vân sẽ gặp chồng nó.”
Ðôi mắt Tân đăm chiêu, chàng nghĩ đến hình ảnh Chủy tức Mạnh, chủ tịch huyện Thanh Ba ngày nào, chợt chàng hỏi:
– Sao anh quen Ðạo và Chủy người làng tôi?
– Tôi biết Chủy thì đúng hơn mà cũng chỉ là biết mang máng thôi, chả là bà đồ Thinh cùng quê làng Liên Phú với tôi, có liên hệ bác thúc chút ít, hình như tôi phải gọi bằng “dì” thì phải. Thuở sinh thời thầy tôi và ông đồ Thinh hai người thân nhau lắm, bạn tri kỷ về tử vi.
Khóa đã cho xe nổ máy và nói tiếp:
– Nào bây giờ tôi đưa anh về qua nhà lấy bộ quần áo sạch, anh lại đằng tôi, chúng ta tắm rửa nghỉ ngơi một chút rồi cùng đi dự tiệc là vừa.
Tân cười:
– Hình như anh giải quyết mọi công việc đều bằng linh tính, lời anh đề nghị đúng hệt như ý tôi định nói.
– Nếu đấy là một lời khen thì công đó là công của mẹ tôi, tôi luôn luôn suy tưởng và hành động theo ảnh hưởng của người. Ngày nay ôn lại thái độ khi tôi còn là cậu trò nhỏ ở Lào, khi là người công chức ở Văn Lý, khi là người dân tản cư ngoài hậu phương, tôi tự khám phá thấy rằng nhất nhất mọi hành động đều do tình mẹ chỉ huy, dù mẹ tôi khi đó còn ở Nam Kinh. Tôi đi đến kết luận: phải sống nhiệt thành! Có Thành mà không Nhiệt, không có sức gì đun đẩy; có Nhiệt mà không Thành, chỉ là một sự phung phí không đưa đến kết quả nào. Vì hoàn cảnh bắt xa quê hương đất nước mà mẹ tôi càng nhiệt thành với quê hương đất nước, vì hoàn cảnh bắt mẹ con xa cách, tôi càng xa nhiệt thành hướng về tình từ mẫu. Tôi nghĩ con người ta ai cũng lầm lẫn, nhưng nếu nuôi được một điều nhiệt thành hướng thiện trong ta, lương tri sẽ luôn luôn thức tỉnh mà giúp ta có nhiều công hơn tội với tất cả mọi người. Cũng tỉ như trong năm điều nhân, nghĩa, lễ, trí, tín của đạo Khổng kẻ nào nhiệt thành với một trong năm điều, vô hình chung thực hiện được cả năm điều.
