Uy khẽ gõ cửa hit dài một hơi thở vừa toan cất lời khẽ gọi lần nữa, thì bên trong, tít bên trong, tận phía cuối nhà, bỗng bật ra một tiếng khóc nức.
Rõ ràng Ðồng đã phải bậm môi kìm giữ tiếng đó từ lâu lắm. Ðôi mắt Uy sáng lên, nụ cười nở rộng tràn ngập hy vọng. Ðôi môi Uy tròn lại, yết hầu hơi đẩy lên… nhưng tiếng “Ðồng” sau cùng Uy vừa thốt ra chính Uy cũng không nghe thấy vì nó lẫn vào tiếng nổ, một tiếng nổ rùng rợn trong đêm khuya mà tiếng vang từ ba bề đáp lại như để chứng tỏ rằng rừng núi cũng vừa choàng thức dậy kinh hoàng cùng ánh đuốc lao đao. Cánh cửa mở toang dưới sức xô của Uy, đồng thời Uy mất thăng bằng ngã chúi vào. Những bước chân dồn dập lên thang. Một bó đuốc qua cửa soi cho bốn người dẹp vội những bồ thuốc (đã thái) và những đống lá thuốc (chưa thái) sang một bên để lấy lối đi. Ánh đuốc tiến vội về cuối nhà. Uy đã quỳ xuống ôm lấy xác Ðồng. Ðồng chết dựa lưng vào tường, chân trái duỗi thẳng, chân phải hơi co, ngón cái còn lồng vào cò súng, mặc dầu, vì sức giật, chiếc mút-cơ-tông đã lật nghiêng sang bên. Một mảng mặt vỡ toang nhưng vì Ðồng vừa chết nên sự kiện đó chưa đến nỗi ghê rợn, thoạt trông chỉ như một người bị thương ngồi chờ băng bó. Dưới ánh đuốc, Uy chú ý thấy môi dưới Ðồng còn vết răng bậm sâu trước khi bật thành tiếng khóc nức hai phút trước đây, chân tay còn nóng.
IX
Ðó là vụ tự sát mở màn cho cả một chiến dịch tự sát sau này. Vì là vụ đầu tiên nên ban chỉ huy học tập nương nhẹ tay. Học tập ngừng lại một ngày – ngày chôn Ðồng.
Buổi tối câm lặng và âm thầm, Uy ngồi trước bàn viết dưới ánh đèn leo lét, những trang phản tỉnh thư kín đặc. Có tiếng hát từ trại xa vọng lại bài “Mẹ nuôi chiến sĩ” lời ca mang máng như sau:
Bà… bà mẹ ơi,
Bà đến cho đời thêm tươi
Bà… bà mẹ ơi,
Lòng chúng tôi luôn nhớ người.
Nhìn về miền xa,
Nụ cười nở hoa…
Thoáng nghe câu đầu của bài hát, đôi mắt Uy đương thẫn thờ bỗng nhìn vào bóng tối để tìm một cái gì. Một kỷ niệm âm thanh đã gợi lên những kỷ niệm hình bóng Uy nói khẽ: “Bài hát của Ðồng,” rồi gục xuống mặt bàn.
Ðồng không bao giờ thuộc hết một bài hát nào. Trong những buổi sinh hoạt, mỗi khi đồng ca, Uy thường mỉm cười nhìn miệng Ðồng “a… a…” một cách ngượng ngập để nương theo giọng của các bạn. Nhưng đặc biệt bài “Bà mẹ nuôi chiến sĩ” thì Ðồng thuộc cả điệu lẫn lời từ đầu đến cuối và hát luôn miệng nghe thật nhẹ nhàng thanh thoát, lột được hết cả sự rung động thành kính. Nếu ai chưa biết Ðồng, lần đầu tiên nghe Ðồng hát bài này, chắc chắn người đó sẽ không nghi ngờ gì mà liệt Ðồng vào hạng danh ca quân đội. Uy hiểu rằng âm điệu bài đó buồn buồn, ý nghĩa bài đó gợi lên mối tình mẫu tử xa xôi, chính là những điều mà Ðồng hằng khao khát trong tiềm thức.
Uy vẫn gục mặt trên bàn, hai bàn tay để sau gáy tự vít cổ xuống cho tê dại khoảng mũi và trán. Như thế lâu lắm! Bỗng Uy cảm thấy bàn tay ai đặt tên vai mình. Ngửng lên, Uy nhận thấy một người lạ mặt bằng tuổi anh trưởng mình (mặc dầu Uy không có anh trưởng), người đó quắc thước đôi mắt nhin thẳng khỏe mạnh và chân thật. Uy thấy yên lòng. Ðã cúi xuống nhìn trang giấy, (vì lúc đó Uy luống cuống không biết làm gì hơn) Uy lại chợt ngửng lên chăm chú nhìn người “anh trưởng” một lần nữa:
– Hình như em đã gặp anh ở đâu.
– Ở đèo Bông Lau!
– A, em nhớ ra rồi, anh ở ban địch vận.
“Người anh trưởng” mỉm cười. Uy hỏi:
– Anh ở đại đội nào? Sao anh lại đến đây, trái quy tắc học tập?
“Người anh trưởng thong thả ngồi xuống bên Uy đáp:
-Ban chỉ huy học tập ưng tôi đến thăm đồng chí. Tôi ở đại đội ba bên kia đồi. Tôi là Hãng, đồng chí gọi tôi là Hãng.
Câu chuyện đầm ấm ngay từ đầu. Hãng và Uy ôn lại cái chết của Ðồng. Uy kể lại cho Hãng nghe tình bạn của Uy với Ðồng từ ngày gặp gỡ. Câu chuyện kéo dài đến một tiếng đồng hồ.
Cả hai cùng không tự đặt câu hỏi xem vì sao trong hoàn cảnh “sa mạc” của học tập tam phản ấy, ủy ban lãnh đạo lại làm ngơ cho phép hai người dừng chân khá lâu ở “ốc đảo tình cảm” để được hưởng những phút giây mát rượi của bóng cây, của dòng nước tâm tình như vậy?
Thấy Hãng đứng dậy Uy nói:
– Ðồng chí hãy ngồi với em.
