Cuốn sổ sinh tử

Viên Linh/Người Việt

Bìa tạp chí Thời Tập số cuối cùng của văn học miền Nam Việt Nam ra ngày 15 Tháng Tư, 1975. (Hình: Viên Linh cung cấp)

WESTMINSTER, California (NV) – Mười lăm ngày trước 30 Tháng Tư tôi vẫn còn làm báo, và tờ báo cuối cùng tôi làm ở Sài Gòn giờ này vẫn còn trong tay tôi, là nguyệt san Thời Tập số 23.

1– Lâu nay người phụ trách trang Văn Học Nghệ Thuật ra ngày thứ năm của nhật báo này có một cuốn sổ bên ngoài đề “Cuốn Sổ Sinh Tử.” Mới đầu là một thứ sổ tay bỏ túi khổ nhỏ, sau này là một cuốn sổ để bàn, to dần, đúng ra là khuôn khổ thay đổi, có cả nhỏ đến lớn, vừa nhỏ vừa lớn, nhiều khuôn khổ khác nhau, song những cuốn đầu tiên có khổ nhỏ nhất, đúng nghĩa nhất là sổ tay.

Cuốn lâu nhất còn ở trên bàn viết bây giờ khuôn khổ như một cuốn tiểu thuyết loại bỏ túi (livre de poche) có tên là “Handy Daily Diary” (Nhật Ký Hằng Ngày Cầm Tay), 1976, do nhà in Metro ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn sản xuất (Metro Publishing Corporation, Washington, D.C. 20795).

Trên trang đầu tôi có ghi tên mình, và dòng chữ January 1, 1976, vẽ một cành hoa có ba nhánh, và chữ viết bên cạnh: Virginia. Sổ tay để trắng nhiều quá, may thay, trên trang ngày Thứ Tư, 28 Tháng Bảy, có ghi: “Ngày này… đến Mỹ được một năm ba tháng.”

Đếm ngược lại và làm tính trừ: Tháng Bảy, 1976, trừ đi ba tháng là Tháng Tư, 1976, và trừ đi một năm là năm 1975. Không chính xác, vì tính sai: ngày 28 Tháng Tư, 1975, người viết còn ở Phú Quốc, đêm 29 Tháng Tư mới đang bế cô con gái út 14 tháng leo thang dây lên boong tàu American Chalanger đậu ngoài khơi Phú Quốc; vài ngày sau, đâu ngày 3 Tháng Năm, tàu mới cập bến đảo Guam.

Như thế, những dòng tiếp theo đây tôi muốn lục tìm trí nhớ để viết về vài ngày cuối cùng của Tháng Tư, 1975, khi còn ở quê hương, một quê hương người viết đã rời bỏ từ Tháng Tư, 1975, cho tới nay chưa một lần trở về.

2– Có lẽ nên viết tiếp về những ngày kế tiếp nói ở đoạn trên, vì những gì trí nhớ vừa gợi ra vẫn còn mông lung trong tâm trí. Đó là những ngày Tháng Tư, Tháng Ba, Tháng Hai, Tháng Giêng, 1975.

Mười lăm ngày trước 30 Tháng Tư tôi vẫn còn làm báo, và tờ báo cuối cùng tôi làm ở Sài Gòn giờ này vẫn còn trong tay tôi, đó là “nguyệt san Thời Tập số 23, phát hành ngày 15 Tháng Tư, 1975.” Những dòng này có in trên tờ báo. Hẳn vì tình trạng dầu sôi lửa bỏng lúc ấy, tờ báo chỉ có 96 trang tuy bìa vẫn in offset nhiều màu.

Thời Tập số 23 có chủ đề Ban Mê Thuột thất thủ, tức là chuyện xảy ra vào tháng trước. Những năm tháng làm báo văn chương, những tờ báo ấy dù thơ văn là chính, song là thơ văn gắn liền với cuộc sống. Vì thế mà văn chương của Thời Tập gắn liền với thời đại và thời thế. Do vậy mà Tháng Ba, 1975, thị trấn Ban Mê Thuột lọt vào tay Cộng Sản, tờ Thời Tập mới làm chủ đề Ban Mê Thuột thất thủ, qua những dòng chữ trên bìa tờ báo số 15 Tháng Tư: “Văn chương trước tình thế mới: Tâm hồn và Đát nước tây nguyên Trung Việt.”

-Trang 3: Văn chương trước mỗi tình thế, bài của chủ nhiệm kiêm chủ bút Viên Linh.

-Trang 8: Vai trò của người cầm bút trước tình thế đất nước.

-Mặc Đỗ: Là dân một nước, tất nhiên phải sống với mọi biến cố và nhiều phen muốn làm một cái gì.

-Tuệ Mai: Có trách nhiệm ghi nhận và phản ảnh mọi khát vọng thâm sâu của đời sống (trang 10).

-Nguyễn Mộng Giác: Tôi chọn vai trò người ghi nhận (trang 11).

-Thạch Trung Giả: Những ai còn đó?

-Phạm Thiên Thư: Khi người là con sâu, tất cả là chiếc kén.

-Bình Nguyên Lộc: Tôi nghĩ đến những điều ấy ngay cả trong thời bình (trang 13).

-Trúc Sĩ: Tôi viết, lấy căn bản lương tri làm hướng đi cho mình.

-Võ Phiến: Chúng ta còn quá ít thì giờ để làm nghệ thuật (trang 15).

-Lê Tràng Kiều: Nhà văn phải cảm thông với vận mệnh dân tộc (trang 16).

-Lệ Hằng: Tôi lết theo định mệnh của dân tộc.

-Xuân Vũ: Là người viết văn tôi phải đặt cho mình một cái gì.

Một tạp chí tại hải ngoại, tờ Thư Quán Bản Thảo của nhà văn Trần Hoài Thu, đã ra số chủ đề đặc biệt, bài viết của ông nhan đề “Trần Hoài Thư: Thời Tập: Hành trình của một tạp chí đi vào lịch sử văn học miền Nam,” cùng bài vở của các nhà văn tên tuổi như Trần Phong Giao, Hoài Khanh, Nguyễn Kim Phượng… (Viên Linh)

Lưu ý: Để mở âm thanh, xin bấm vào nút muted icon imagephía góc phải bên dưới của khung video.

Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Dự thi Người Việt 40 năm: Lần đầu được đến Mỹ

Tạm biệt nước Mỹ, tạm biệt những người hiếu khách, cả người Mỹ lẫn Việt Kiều tôi đã gặp trong chuyến đi, các bạn để lại ấn tượng đẹp mãi mãi

‘Bóng Đời’ nắm bắt một cõi hư vô

“Bóng Đời” của họa sĩ Cao Bá Minh tại Việt Báo lúc 11 giờ Thứ Bảy, 17 Tháng Mười Một đã lôi cuốn người thích thưởng lãm hội họa cao cấp.

Tiếng thơ được nhiều người chờ đợi: Trần Dạ Từ

Nhà thơ Trần Dạ Từ sinh năm 1940, tên thật là Lê Hạ Vĩnh, sinh tại Hải Dương. Ông theo gia đình di cư vào Nam năm 1954, định cư ở Sài Gòn...

Bước vào cõi giới ‘Mê Hồn Ca’ Đinh Hùng

Nói đến Đinh Hùng, người ta thường nghĩ ngay tới “Mê Hồn Ca,” tác phẩm đầu tay của thi sĩ do nhà xuất bản Tiếng Phương Đông của Hồ Dzếnh.

Dự thi Người Việt 40 năm: Báo Người Việt và người Sài Gòn

Ước mong của tôi là báo Người Việt sẽ tồn tại thêm vài chục năm nữa để độc giả trong nước có được một tờ nhật báo với những tin tức sốt dẻo

Dự thi Người Việt 40 năm: Từ ‘Thư Cho Người’ đến ‘Tiếng Việt Mến Yêu’

Tuy chưa ngồi làm việc trong tòa soạn Người Việt nhưng với hai trang báo cũng là kỷ niệm với thời gian lâu dài.

Tự Do, tờ báo chia sẻ suy tư cảm xúc

Không hiểu vì sao ngay từ những ngày đầu tiên đọc tờ nhật báo Tự Do, tôi đã nhớ ngay tên năm người chủ trương tờ báo...

Vở tuồng ‘Hai Chiều Ly Biệt’ có phải của soạn giả Thu An?

Gia đình Phong Anh lâm vào cảnh túng thiếu, nên vợ của Phong Anh đành bán đứt bản thảo soạn phẩm “Bên Bờ Đá Trắng” cho Thu An...

Nhớ về thu trước – Thơ Thọ Khương

Đâu phải mùa thu lá mới rơi/ Gió buồn hát khúc nhạc chơi vơi/ Đong đưa hờ hững mây giăng xám/ Dốc đứng chiều tan chợt nhớ người

Tứ Tuyệt – thơ Trần Vấn Lệ

Một giây một phút mà thương nhớ/ Hồ huống trăm năm, đã một đời!/ Núi cách sông ngăn đành chịu vậy/ Nợ không duyên cũng nợ duyên thôi!