Cuốn sổ sinh tử

Viên Linh/Người Việt

Bìa tạp chí Thời Tập số cuối cùng của văn học miền Nam Việt Nam ra ngày 15 Tháng Tư, 1975. (Hình: Viên Linh cung cấp)

WESTMINSTER, California (NV) – Mười lăm ngày trước 30 Tháng Tư tôi vẫn còn làm báo, và tờ báo cuối cùng tôi làm ở Sài Gòn giờ này vẫn còn trong tay tôi, là nguyệt san Thời Tập số 23.

1– Lâu nay người phụ trách trang Văn Học Nghệ Thuật ra ngày thứ năm của nhật báo này có một cuốn sổ bên ngoài đề “Cuốn Sổ Sinh Tử.” Mới đầu là một thứ sổ tay bỏ túi khổ nhỏ, sau này là một cuốn sổ để bàn, to dần, đúng ra là khuôn khổ thay đổi, có cả nhỏ đến lớn, vừa nhỏ vừa lớn, nhiều khuôn khổ khác nhau, song những cuốn đầu tiên có khổ nhỏ nhất, đúng nghĩa nhất là sổ tay.

Cuốn lâu nhất còn ở trên bàn viết bây giờ khuôn khổ như một cuốn tiểu thuyết loại bỏ túi (livre de poche) có tên là “Handy Daily Diary” (Nhật Ký Hằng Ngày Cầm Tay), 1976, do nhà in Metro ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn sản xuất (Metro Publishing Corporation, Washington, D.C. 20795).

Trên trang đầu tôi có ghi tên mình, và dòng chữ January 1, 1976, vẽ một cành hoa có ba nhánh, và chữ viết bên cạnh: Virginia. Sổ tay để trắng nhiều quá, may thay, trên trang ngày Thứ Tư, 28 Tháng Bảy, có ghi: “Ngày này… đến Mỹ được một năm ba tháng.”

Đếm ngược lại và làm tính trừ: Tháng Bảy, 1976, trừ đi ba tháng là Tháng Tư, 1976, và trừ đi một năm là năm 1975. Không chính xác, vì tính sai: ngày 28 Tháng Tư, 1975, người viết còn ở Phú Quốc, đêm 29 Tháng Tư mới đang bế cô con gái út 14 tháng leo thang dây lên boong tàu American Chalanger đậu ngoài khơi Phú Quốc; vài ngày sau, đâu ngày 3 Tháng Năm, tàu mới cập bến đảo Guam.

Như thế, những dòng tiếp theo đây tôi muốn lục tìm trí nhớ để viết về vài ngày cuối cùng của Tháng Tư, 1975, khi còn ở quê hương, một quê hương người viết đã rời bỏ từ Tháng Tư, 1975, cho tới nay chưa một lần trở về.

2– Có lẽ nên viết tiếp về những ngày kế tiếp nói ở đoạn trên, vì những gì trí nhớ vừa gợi ra vẫn còn mông lung trong tâm trí. Đó là những ngày Tháng Tư, Tháng Ba, Tháng Hai, Tháng Giêng, 1975.

Mười lăm ngày trước 30 Tháng Tư tôi vẫn còn làm báo, và tờ báo cuối cùng tôi làm ở Sài Gòn giờ này vẫn còn trong tay tôi, đó là “nguyệt san Thời Tập số 23, phát hành ngày 15 Tháng Tư, 1975.” Những dòng này có in trên tờ báo. Hẳn vì tình trạng dầu sôi lửa bỏng lúc ấy, tờ báo chỉ có 96 trang tuy bìa vẫn in offset nhiều màu.

Thời Tập số 23 có chủ đề Ban Mê Thuột thất thủ, tức là chuyện xảy ra vào tháng trước. Những năm tháng làm báo văn chương, những tờ báo ấy dù thơ văn là chính, song là thơ văn gắn liền với cuộc sống. Vì thế mà văn chương của Thời Tập gắn liền với thời đại và thời thế. Do vậy mà Tháng Ba, 1975, thị trấn Ban Mê Thuột lọt vào tay Cộng Sản, tờ Thời Tập mới làm chủ đề Ban Mê Thuột thất thủ, qua những dòng chữ trên bìa tờ báo số 15 Tháng Tư: “Văn chương trước tình thế mới: Tâm hồn và Đát nước tây nguyên Trung Việt.”

-Trang 3: Văn chương trước mỗi tình thế, bài của chủ nhiệm kiêm chủ bút Viên Linh.

-Trang 8: Vai trò của người cầm bút trước tình thế đất nước.

-Mặc Đỗ: Là dân một nước, tất nhiên phải sống với mọi biến cố và nhiều phen muốn làm một cái gì.

-Tuệ Mai: Có trách nhiệm ghi nhận và phản ảnh mọi khát vọng thâm sâu của đời sống (trang 10).

-Nguyễn Mộng Giác: Tôi chọn vai trò người ghi nhận (trang 11).

-Thạch Trung Giả: Những ai còn đó?

-Phạm Thiên Thư: Khi người là con sâu, tất cả là chiếc kén.

-Bình Nguyên Lộc: Tôi nghĩ đến những điều ấy ngay cả trong thời bình (trang 13).

-Trúc Sĩ: Tôi viết, lấy căn bản lương tri làm hướng đi cho mình.

-Võ Phiến: Chúng ta còn quá ít thì giờ để làm nghệ thuật (trang 15).

-Lê Tràng Kiều: Nhà văn phải cảm thông với vận mệnh dân tộc (trang 16).

-Lệ Hằng: Tôi lết theo định mệnh của dân tộc.

-Xuân Vũ: Là người viết văn tôi phải đặt cho mình một cái gì.

Một tạp chí tại hải ngoại, tờ Thư Quán Bản Thảo của nhà văn Trần Hoài Thu, đã ra số chủ đề đặc biệt, bài viết của ông nhan đề “Trần Hoài Thư: Thời Tập: Hành trình của một tạp chí đi vào lịch sử văn học miền Nam,” cùng bài vở của các nhà văn tên tuổi như Trần Phong Giao, Hoài Khanh, Nguyễn Kim Phượng… (Viên Linh)

Lưu ý: Để mở âm thanh, xin bấm vào nút muted icon imagephía góc phải bên dưới của khung video.

Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Vĩnh Quyền, nhà văn vượt trên chính mình

Có người hỏi tôi, đâu là lý do đưa tôi tới cụm từ (thậm xưng): Vĩnh Quyền một “tín đồ sẵn sàng ‘tử đạo’ chữ nghĩa?”

Tháng Hai-Ba và Thiếu Tá Phạm Văn Hồng

Là kẻ rất muộn màng, tôi thấy hiện lên hình ảnh của anh Phạm Văn Hồng qua nhiều phóng sự đã được rất nhiều người xem... Và hôm nay thì bao nhiêu hình ảnh cũ liên quan tới anh lại hiện về...

Cả mùa xuân hương – thơ Mặc Phương Tử

Bốn mùa như thế... chuyện đầy vơi./ Non xanh mây nổi hình vân cẩu/ Ráng đỏ chiều nghiêng giấc mộng đời

Nắng Mùa Xuân – Thơ Trần Vấn Lệ

Hôm qua nắng/ và hôm nay cũng nắng!/ Nắng mùa Xuân/ Mồng Bốn Mồng Năm!

Tản mạn về ngày Tết Nguyên Đán

Chẳng biết tự bao giờ người ta chia ra một năm gồm có bốn mùa và bao giờ mùa Xuân cũng là mùa mở đầu và là mùa đẹp nhất. Mùa Xuân được đánh dấu và bắt đầu bằng Tết Nguyên Đán.

Lời của mùa Xuân – thơ Nguyễn Minh Phúc

nghe tiếng ai cười ngoài ngõ/ tưởng mùa xuân ngập ngừng sang/ cành mai thẹn thùng đón gió/ mây trôi đầy giấc mơ màng

Trần Tuấn Kiệt và bộ Thi Ca Việt Nam Hiện Đại

Năm 1973, nhà văn Nguyễn Đông Ngạc thực hiện một cuốn sách “lịch sử” “Hai Mươi Năm Văn Học Việt Nam, 1954-1973,” sách vừa xuất bản thì Miền Nam cũng rơi vào chương kết thúc.

Về quê ăn Tết với cái bụng đói

Nhớ cái thời “ăn độn” thập niên 80, có những cái Tết đầy khó khăn, thiếu thốn đã để lại trong tâm khảm tôi dư vị thật chua chát, nay ngồi chợt nhớ lại mà không khỏi chạnh lòng áy náy, sượng sùng, tội nghiệp cho chính mình...

Hoài niệm Tết xưa trên miền quê Lục Tỉnh

Không gì thú vị trong dịp Tết bằng những ngày trước Tết, nhất là ở miền quê xưa, nơi lưu giữ đậm nét phong vị của văn hóa cổ truyền.

Tuyển tập thơ Tô Thùy Yên

Nhà thơ Tô Thùy Yên vừa cho phát hành tập thơ mới nhất của ông: Tô Thùy Yên - Tuyển Tập Thơ vào cuối năm 2018. Đây là một tập thơ bìa cứng, trang nhã và đơn giản.