Giao Thừa, đó là khoảng thời gian tích tắc của tấm lịch cũ chấm hết, và của tấm lịch mới bắt đầu, đó là phút “không giờ” của đêm 30 Tháng Chạp năm nay bước sang ngày Nguyên Đán hay mồng Một Tháng Giêng năm tới. Nhà văn Vũ Khắc Khoan ngay khi ở Hà Nội trước 1954 đã cho diễn vở kịch nhan đề Giao Thừa của ông, trong đó một người thợ loay hoay đóng một cái bàn có 5 chân và một nhân vật chính nói qua bàn tới về hai chữ giao thừa.
Kịch Giao Thừa của Vũ Khắc Khoan
Có một đoạn như sau:
Thơm: Gớm nhà anh bừa bãi quá, anh chẳng chịu dọn dẹp gì cả… sắp Giao Thừa rồi đấy… à anh Linh này, (chỉ một quyển vở) Giao Thừa là gì hở anh ?
Người chồng: Ờ, Giao Thừa là gì? Cô Thơm có biết bảo giùm tôi với…
Thơm: Giao Thừa là…
Người chồng: (nhạo lại)… Giao thừa là…
(Yên lặng, Không khí chợt nghiêm nghiêm. Cả hai cùng suy nghĩ… Giữa lúc ấy, có tiếng gọi: Thơm ơi… Thơm có bên ông Giáo không? Có về mà sửa soạn đồ lễ cho me không ?
Thơm: (giật mình) Em về, anh nhé!
Người chồng: Thế còn chữ Giao Thừa?
Thơm: Em chịu!
Thơm chạy vụt về. Người chồng theo ra, nhìn ngược lên phía đầu đường, đóng cửa rồi thẫn thờ quay vào đứng cạnh bàn.
Người chồng giở nhanh vài quyển vở rồi ngồi xuống cạnh bàn, yên lặng một lát.
“Trong đời mình, kể có đến hơn ba mươi lần Giao Thừa rồi mà đến bây giờ vẫn chưa… hiểu Giao Thừa là cái gì! Mà hiểu hay không hiểu, có định nghĩa hay không định nghĩa thì Giao Thừa vẫn là… Giao Thừa, năm cũ vẫn hết, năm mới vẫn đến. Năm mới vẫn đến mà… (chợt nhìn đồng hồ). Chết chửa! Tám giờ rưỡi rồi mà An vẫn chưa về! Không hiểu mua bán những gì mà lâu thế? Đi từ chiều bụng mang dạ chửa… Không hiểu mua những gì? Hơn ba trăm bạc sắm Tết cơ mà! Mình dặn thế nào cũng mua lấy một hai chai ruợu, rồi lạp xưởng, rồi một ít kẹo mứt, rồi thủy tiên nữa, cho nó có vẻ Tết! (nhìn quanh) Còn có mấy giờ nữa thì Giao Thừa mà nhà mình…
(Yên lặng, Người chồng trầm ngâm một lát).
Giao thừa! Giao, giao đi, giao lại, giao thông, ngoại giao, giao tranh…
Giao là qua lại với nhau. Thừa! thừa thiên hưng vận… Thừa mệnh tổ mẫu.. Thừa dịp… Thừa cơ… Giao thừa là… mười hai giờ đêm hôm ba mươi Tháng Chạp âm lịch, là lúc hết năm cũ, bước sang năm mới. Hừ! mười hai giờ đêm hôm 30 Tết thì có gì lạ nhỉ? Có cái quái gì? Quả đất vẫn quay. Chả có lẽ đến lúc đó thì quả đất ngừng lại một chút để… Hay quả đất quay nhanh lên một chút?…Giao Thừa, đang ba mươi tuổi, chợt thấy già hơn một tuổi, chợt thấy mình những 31 tuổi!…” (Vũ Khắc Khoan, Giao Thừa, kịch, Hà Nội, 1949)
Trên nửa thế kỷ trước nhà văn ta viết như thế, so với thơ, thì thơ bền hơn. Những bài thơ tiền chiến còn nồng thắm hơn hậu chiến hay hiên đại khi lấy đề tài Xuân Tết, vì nhiều người còn cảm được.
Các nhà thơ Nguyễn Bính và Thanh Nam có những bài thơ Xuân đặc sắc.
Thơ Xuân Đất Khách của Thanh Nam
Tờ lịch đầu năm rớt hững hờ
Mới hay năm tháng đã thay mùa
Ra đi từ thuở làm ly khách
Sầu xứ hai xuân chẳng đợi chờ
Trôi giạt từ đông sang cõi bắc
Hành trình trơ một gánh ưu tư
Quê người nghĩ xót thân lưu lạc
Đất lạ đâu ngờ buổi viễn du
Thức ngủ một mình trong tủi nhục
Dặm dài chân mỏi bước bơ vơ
Giống như người lính vừa thua trận
Nằm giữ sa trường nát gió mưa
Khép mắt cố quên đời chiến sĩ
Làm thân cây cỏ gục ven bời
Chợt nghe từ đáy hồn thương tích
Vẳng tiếng kèn truy điệu mộng xưa.
Ơi hỡi quê hương, bè bạn cũ
Những ai còn mất giữa sa mù
Mất nhau từ buổi tàn xuân đó
Không một tin nhà, một cánh thư
Biền biệt thời gian mòn mỏi đợi
Rối bời tâm sự tuyết đan tơ
Một năm người có mười hai tháng
Ta trọn năm dài Một Tháng Tư!
Chấp nhận hai đời trong một kiếp
Đành cho giông bão phũ phàng đưa
Đầu thai lần nữa trên trần thế
Kéo nốt trăm năm kiếp sống nhờ
Đổi ngược họ tên cha mẹ đặt
Học làm con trẻ nói ngu ngơ
Vùi sâu dĩ vãng vào tro bụi
Thân phận không bằng đứa mãng phu
Canh bạc chưa chơi mà hết vốn
Cờ còn nước đánh phải đành thua
Muốn rơi nước mắt khi tàn mộng
Nghĩ đắt vô cùng giá tự do!
Bằng hữu qua đây dăm bẩy kẻ
Đứa nuôi cừu hận, đứa phong ba
Đứa nằm yên phận vui êm ấm
Đứa nhục nhằn lê kiếp sống thừa.
Mây nước có phen còn hội ngộ
Thâm tình viễn xứ lại như xa
Xuân này đón tuổi gần năm chục
Đối bóng mình ta say với ta.
(Seattle, mùa Xuân 1977)
