Bài này N viết ngắn thôi từ năm 2008, sau khi bố N mất (…). Năm 2010, N thêm thắt, viết dài thêm rồi gửi đi cho các bạn Trưng Vương và vài anh chị ở chỗ tập Tài Chi. Sáng sớm vào lớp Tài Chi, có một anh và một chị đến nói với N là họ được nghe bài viết này trên 2 đài radio ViệtNam. Các anh chị đều đã về hưu, rảnh rỗi nên thích nghe đài Việt Nam hằng ngày. N rất ít khi nghe radio nên không biết, ngạc nhiên lắm, thật không ngờ! Hỏi đi hỏi lại (cho chắc ăn,…), “Có phải là bài viết của N thật không? Anh, chị có chắc không?” để được nghe hai anh chị quả quyết nhiều lần. (N cũng hơi… khoái chí,… vì không ngờ bài viết của mình đã được chọn đọc trên đài phát thanh, nhân dịp lễ Father Day.
Gửi các anh chị, các bạn đọc nhân ngày lễ của cha năm nay nhé. HAPPY FATHER’S DAY đến các ông bố nhé. QNN: [email protected]
Bố tôi là 1 người đàn ông rất đỗi hiền lành. Hiền đến độ có nhiều người trong họ hàng thân tộc đều nói bố tôi hiền như Bụt. Hồi nhỏ tôi không hiểu rõ nghĩa của chữ Bụt là gì, chỉ biết “Bụt” đồng nghĩa với hiền lành, tử tế. Lớn lên, đọc sách của thầy Nhất Hạnh, tôi mới biết Bụt là Phật. Được ví hiền như Phật, quả thật là 1 vinh dự lớn lao cho bố của tôi.
Bao nhiêu năm làm con của bố, tôi chưa hề nghe ông chỉ trích, nói xấu 1 người nào. Ông không tham lam của ai dù 1 cắc. Làm công chức ở quan thuế nhưng ông rất thanh liêm. Mẹ của tôi buôn bán giỏi, làm nhiều tiền, bận rộn; ông không màng giúp đỡ mẹ việc nhà, support tinh thần, bàn bạc, giúp ý với mẹ tôi, phụ mẹ tôi săn sóc-dạy dỗ con cái. Đó là những điều mà tôi thấy đàn ông Việt Nam – thời bố tôi – ít chịu làm. Bố rất “ga lăng” và chìu chuộng mẹ. Tôi thấy ông hay âu yếm choàng vai, vuốt má hay nịnh đầm mẹ, lúc nào cũng nói chuyện thật nhẹ nhàng với mẹ. Mẹ tôi thì lo cho ông từng miếng ăn, giấc ngủ. Mẹ là người đàn bà khéo ngoại giao, ăn nói hay, tiếu lâm, vui vẻ. Mỗi lần mẹ tôi cười là có hai “đồng điếu” (hai dimples nhỏ xíu, giống Shirley Temple) nhìn rất có duyên, dáng người mẹ ngon lành, cao ráo, mẹ đảm đang, nấu ăn giỏi, đối đãi với bạn bè, hàng xóm láng giềng, họ hàng bên chồng không có chỗ nào chê. Thuở hai người mới quen nhau, bố tán mẹ bằng hai câu thơ: “Ai bảo em làm anh ngơ ngẩn. Buổi đầu tiên anh có mộng gì đâu” (của một thi sĩ nào đó chứ không phải của ông). Thuở đó, bố học hành khá, biết cỡi ngựa, đánh bốc (boxing), chơi ping pong, bắn cung tên, bơi lội (mẹ đã khoe với chúng tôi là bố bơi từ bờ sông bên nầy đến bờ bên kia mấy vòng, bố bơi rất giỏi, có hạng trong vùng). Bố cao ráo, khỏe mạnh, đô con lại tán tỉnh hay nên mẹ phải lòng. Mẹ tôi đẹp lắm, mẹ khoe mẹ là hoa… “hôi” trong tỉnh. Mẹ bảo mẹ và bà Mười là hai người đẹp nhất trong vùng, em gái tôi hay chọc mẹ, nó nói chắc ở tỉnh đó, con gái chỉ có… hai người! Ông ngoại không cho mẹ lấy bố vì lo lắng bố là con trai độc nhất (bà nội tôi chỉ có bố tôi và cô em của bố); ông ngoại thương mẹ tôi lắm vì ông cũng chỉ có mình mẹ tôi là con gái, bà ngoại tôi lại mất từ lúc mẹ tôi còn nhỏ xíu. Ông đã nghĩ mẹ mà về làm dâu nhà bố (Bắc kỳ thời đó mà!) chắc là không khá! Bị ngăn cấm, mẹ tôi đã… runaway, trốn ông ngoại đến nhà dì của mẹ để làm áp lực (thời xửa thời xưa mà mẹ tui dám làm như vậy thì thiệt quả là quá xá chời! Tui thấy bà rất can đảm, dám làm chuyện kinh thiên động địa như thế với ông ngoại, tất cả cũng chỉ vì… tình! Mẹ tui quả thiệt là chịu chơi, là một người có làm có chịu, ha các bạn?).
Khi mẹ tôi mất năm1994, bố lủi thủi một mình, bố nói với tôi bố nhớ mẹ lắm. Mẹ tôi hay ngao du bạn bè, thích đi du lịch, hay ra ngoài chơi; bố lại không thích đi chơi đâu cả, cứ quanh quẩn trong nhà. Bố tâm sự là bố rất buồn, bây giờ thì không còn mẹ tôi đi chơi về tâm sự, nói chuyện huyên thuyên cho bố nghe như trước nữa. Mẹ có duyên ghê lắm! Có máu tiếu lâm nữa, tính tình rộng rãi, khoáng đạt lại hiểu biết, dễ hòa đồng, rất “friendly” nên mẹ có rất nhiều bạn. Mẹ thường kể lể đủ mọi thứ chuyện, vui có, buồn có, những tin tức thật là sốt dẻo cho bố tôi nghe Sẽ chẳng có một ai thay thế nổi mẹ đối với bố! Mất đi một người bạn đời tháo vát, lo lắng thương yêu, hy sinh cả một đời, chắc bố tôi buồn và cảm thấy cô đơn ghê lắm! Tội nghiệp ông!
Đối với bà nội, bố là một người con chí hiếu. Lúc bà nội bệnh, khi gần mất, năm 1972, đàm rãi của bà đầy cổ họng, ông đã không ngần ngại dùng ống hút, lấy miệng hút đàm ra cho bà (…bạn có dám làm như thế không?). Thuở xa xưa lâu lắm rồi, làm gì mà có máy móc như bây giờ? Cô em tôi, nó có một trí nhớ siêu phàm, nó lại hay để ý nữa. Thỉnh thoảng nó vẫn nhắc lại gương hiếu đễ này của bố.
Ông nội của tôi mất sớm, hồi bố mới có 7 tuổi nên bố đã cáng đáng thay cha, săn sóc cho em gái mình từng chút. Tôi chưa thấy có người nào thương em gái như bố của tôi. Khi cô tôi đang tuổi mới lớn, chính ông là người chỉ dẫn cho cô từng ly từng tí, chính ông là người đã nhổ lông mày cho em, chỉ dẫn cô tôi cách đi cách đứng, ăn mặc sao cho mốt, dạy cho cô tôi biết về tâm lý của đàn ông. Chính bố tôi là người chọn chồng cho em mình, ông bảo chú là người hoạt động trong hướng đạo, tính tình tốt, tương lai tươi sáng. Mà đúng thật, cô chú tôi là một cặp vợ chồng hiếm thấy, cô không phải đi làm một ngày nào cho dù học rất giỏi. Tính tình chú rất dễ chịu, thoải mái, một lòng một dạ, hết mực chìu vợ thương con. Khi còn ở VN, cứ cách mỗi hai tuần là bố nói Hảo (cô em tôi) chở bố đến thăm cô. Đến lúc gia đình cô qua bên Mỹ cũng thế, không bao giờ bố tôi kỳ vọng (expect) em mình, phận làm em là phải đến thăm mình; ông bảo anh tôi chở ông đi thăm cô đều đặn. Lúc bệnh già của bố trở nặng, thời gian ông gần mất, đi đứng phải có người dìu, vậy mà khi cô tôi đến thăm, không biết có một động lực vô hình nào thúc đẩy ông, mà vừa nghe tiếng cô tôi ở ngoài phòng khách là ông vội vàng đi phon phon từ trong phòng ngủ ra để gặp cô! Ông đã chẳng cần chờ ai dìu cho ông đi cả, chúng tôi quá sức ngạc nhiên! Em tôi và tôi trố mắt ra nhìn, đúng là… miracle! Tình thương khiến cho người ta làm những chuyện phi thường không thể nào có thể giải thích, không thể nào tưởng tượng nổi, phải không các bạn?
Đối với con cái, ông chăm sóc chúng tôi kỹ lưỡng, thông cảm và hiểu các con. Lúc còn nhỏ, chúng tôi xếp hàng chờ ông đánh răng cho từng đứa. Ngày nào ông cũng phát cho chúng tôi một viên sinh tố (vitamine). Bố tôi rất… Tây, không thiên vị, như bà nội tôi và mẹ: Đứa nào ngoan, học giỏi, mang bảng danh dự về… là đều được thưởng tiền. Ông khuyến khích các con để dành tiền. Bốn đứa con gái có 4 hộp đựng tiền, bố viết tên từng đứa. (Chúng tôi có 4 ông anh trai nhưng mấy ổng xài dữ lắm, chẳng ông nào biết để dành!). Cuối tháng, chúng tôi gửi tiền là bố tính thêm lời rồi bỏ vào mỗi hộp. Bố dạy chúng tôi nên làm những việc thiện lành, theo bố “không phải để mong cầu mình gặp được nhiều điều may mắn, hạnh phúc ở đời mà chỉ mong rằng những việc xấu, nếu có, may ra sẽ được giảm đi.”
Ai cũng bảo tôi nhìn giống bố nhất nhà. Tôi nhớ hồi còn bé, bố hay ôm tôi vào lòng, hôn vào má tôi; râu của ông cạ vào má tôi nhột nhột, ngưa ngứa và tôi ngửi thấy mùi kem đánh răng, mùi aftershave từ bố, thoang thoảng phảng phất thơm. Vào dịp Giáng Sinh, tôi mong bố đi làm về, còn hơn trẻ mong mẹ về chợ vì bố hay mang cho em tôi và tôi những món đồ chơi nho nhỏ.
Sau bữa cơm tối, bố thường dẫn tôi đi bộ đến công viên. Cứ hai hoặc ba tuần, chúng tôi lại được đi xem xi nê với bố (nhà tôi người nào cũng mê movie là vì vậy). Bố luôn khuyến khích: “Muốn con thành một bậc vĩ nhân thì cho con được ru ngủ bằng âm nhạc, được đánh thức bằng âm nhạc,” nên các con của bố đều mê âm nhạc. Thuở mới lớn, tôi nghe nhạc cả ngày, đi đến đâu cũng xách theo cái radio cầm tay. Khi tôi tỏ ý muốn đi học đàn guitar, bố đồng ý ngay và vui vẻ cho tiền tôi mua đàn, trả học phí. Bố tôi còn khuyến khích chúng tôi học nhẩy đầm, bảo rằng con nhà giới thượng lưu đều biết nhẩy đầm, nếu các con thích thì cứ việc. Ông nghe ở đâu nói ăn đậu đen tốt, thế là hằng ngày chính tay ông nấu chè đậu đen (bỏ rất ít đường), chỉ có mình tôi với ông ăn (thảo nào ông thương tôi nhất nhà,…), vì “ngon” quá nên không có người nào khác trong nhà chịu thưởng thức món ăn này!
Đến giờ, ngồi nghĩ lại, tôi thấy “appreciate” bố tôi ghê lắm. Thuở tôi mới lớn, ông đã cho tôi tự do (không như tôi đối với thằng con của mình bây giờ!). Khi gia đình tôi từ trại tị nạn dọn đến New Hampshire, mỗi ngày tôi “sống nhờ thư” của bạn bè từ xa gửi đến và cũng viết rất nhiều thư gửi đi. Ông đã không cấm đoán tôi mà còn lặng lẽ đi mua thật nhiều tem, để sẵn đó cho tôi tha hồ viết, tha hồ gửi thư đi. Mấy anh chàng trồng cây si gọi điện thoại đến, tôi nói chuyện hàng giờ, bố cũng không la. Khi tôi quyết định lấy chồng năm gần 18 tuổi, thấy tôi còn trẻ, bố không muốn nhưng cũng chỉ ôn tồn khuyên nhủ nhẹ nhàng chứ không cấm cản. Chồng tôi nghèo, không giỏi bằng người anh rể (bác sĩ), bố vẫn quí và thương bằng hoặc hơn nữa: Bố hiểu và cảm kích những tính tốt của chồng tôi, cứ khen hoài. Lúc đó, anh C. đang phải đi học lại, ông an ủi tôi: “Học xong trung học là đủ rồi, học lên đại học là học thêm ngành chuyên môn thôi, kiến thức và đức độ thì chỉ xong bậc trung học là đủ rồi, ngang ngửa với những người khác rồi, anh C. tư cách, tính tình còn hay hơn rất nhiều người, tư cách là bậc tiến sĩ, thạc sĩ; bố thấy có những người tài giỏi thật đấy, bằng cấp cao nhưng kiêu ngạo ta đây, ích kỷ, tính tình nhỏ mọn, chẳng bao giờ nghĩ đến người khác, tư cách chỉ đáng bậc tiểu học, thế cho nên con không cần phải mặc cảm mà phải biết quí chồng của con. Bố thấy anh ấy là một người rất tốt!”
Khi tôi muốn ly dị chồng, bố cũng chẳng nói năng gì, mặc dù ông rất buồn nhưng ông tôn trọng quyết định của tôi. Ông chỉ nhắc nhở là tôi nhớ đối xử tốt, công bình với anh C. và cho dù có chia tay, chúng tôi cũng nên giữ gìn những tình cảm đẹp đẽ cho nhau. Anh C. thương bố mẹ tôi như bố mẹ ruột của anh. Mặc dù anh và tôi đã ly dị, anh thỉnh thoảng vẫn đến thăm bố của tôi. Mười năm sau, bố tôi qua đời, anh vẫn đến phụ giúp, chịu tang bố tôi.
Bố hay khuyến khích các con đọc sách, nhất là loại sách học làm người. Quyển sách bố thích nhất là cuốn “Đắc nhân tâm”của Dale Carnegie, ông Nguyễn Hiến Lê dịch. Bố đọc đi đọc lại. Mỗi lần tôi thật thà, nói câu nào khéo léo, biết khen người khác đúng lúc, là bố khen: “Nguyệt biết Carnegie. Giỏi lắm!” hay “Carnegie giỏi quá!” “Carnegie khá lắm!hay quá!” Em tôi thì mỗi lần thấy tôi “hắc ám,” nó nhắc nhở: “Sao chị không biết Carnegie gì hết! Carnegie của chị đâu rồi?” hoặc chị tôi: “Nguyệt quên Carnegie rồi à?” Tên của ông Carnegie (bố đọc theo âm tiếng Pháp, các nê ji) trở thành động từ của gia đình họ Quách chúng tôi tự lúc nào…
Bố thương và quý con dâu, con rể, đối xử với người làm rất tử tế. Vì chúng tôi lười biếng, mỗi lần chị người làm về quê là cả một cực hình cho cả nhà nên ông rất quí trọng chị người làm. Ông sợ chị Hai mà xin nghỉ việc là cả nhà rất chật vật và vất vả. Bữa ăn nào chúng tôi cũng đều có đét se (dessert) một quả chuối, trái cam, táo, xoài… Bố lựa theo thứ tự, ngon lành nhất dành cho bà nội, kế đến là mẹ tôi rồi đến… chị người làm, sau cùng chúng tôi mới có phần! Chị Hai mà méc chúng tôi làm gì cho chị phiền lòng là kể như… tiêu tùng, sẽ bị mắng ngay.
Bố của tôi sống giản dị, chẳng xa hoa cầu kỳ; bao nhiêu tiền có được, sau khi để dành một ít, là bỏ vào – ông rất thích – làm việc thiện. Hồi còn ở Việt Nam, lúc nào bố tôi cũng để sẵn 1 túi tiền, ăn mày hễ đến nhà là bố bảo chúng tôi cứ tự động mang ra cho họ. Cho nên có nhiều ông bà ăn mày cứ đi thẳng một mạch đến nhà tôi mỗi ngày mà không mất công xin ở mấy nhà hàng xóm khác. Con nít nghèo ở những xóm kế bên cũng thế, bố tôi hay mua sách vở, bút mực hoặc đưa tiền, bảo tôi mang cho họ. Qua đến Mỹ, mỗi năm ông đều dành dụm gởi tiền về Việt Nam giúp đỡ những ai mà ông biết là còn nghèo khó.
Về tình cảm của con cái, thấy em tôi đánh tennis giỏi, lúc nào cũng đánh thắng mấy anh, ông khuyên em tôi thỉnh thoảng nên giả vờ thua, cho mấy anh khỏi ghen ghét em tôi (về chuyện này, tui thấy bố hổng đúng cho lắm,… thể thao mờ, tinh thần thể thao đâu nhỉ, làm sao có chuyện nhường nhịn chớ). Chị tôi đào huê quá, không biết ông bồ nào nên lấy ông nào không; chỉ cứ chần chừ hoài. Chắc bố hơi lo nên khi chị 34 tuổi, bố khuyên chị cứ lấy chồng cho biết, rồi sau đó nếu không thích thì… ly dị (ông chịu chơi quá, phải không?).
Đối với các cháu nội, cháu ngoại, ông thương đồng đều. Khi tôi gửi thằng con lớn cho mẹ tôi để đi học, bố đã phụ trông giúp mẹ tôi. Lúc nào ông cũng mua sẵn một lô kẹo chewing gum, đứa nào đến, cũng phát cho vài cái. Khi lũ cháu chào hỏi, ông cũng vui vẻ đáp: “Chào cháu.” Ông rất chịu khó tập thể dục, và cũng vui vẻ, yêu đời. Ông hay nhắc chúng tôi: “Vui lên, thiên hạ đồng tình, khóc than bạn chỉ một mình khóc than” hoặc: “Chỉ có tôi cho phép tôi buồn, ngoài ra không có ai có thể làm cho tôi buồn được!”
Bố của chúng tôi rất mê đọc sách. Mặc dù theo đạo Phật, thờ cúng tổ tiên nhưng ông đã đọc, nghiên cứu hết hai quyển kinh thánh Tân Ước và Cựu Ước. Ông khuyến khích tôi đọc, nói là có rất nhiều điều hay. (Tôi có thử nhưng thấy… boring quá! Không sao đọc tiếp cho hết được). Ông còn khen Tin Lành là đạo của những người văn minh. Ông có 1 quyển sổ nhỏ, nét chữ viết gọn gàng đều đặn, ông chép những câu danh ngôn, những bài thơ nói về tình yêu (lãng mạn nhỉ). Một quyển sổ khác, ông chép những câu nổi tiếng về cách sống, cách cư xử, đạo đức, hạnh làm người. Qua Mỹ, ông đã chịu khó học lại bằng Accounting; cô bạn tôi học chung lớp với ông đã khoe là ông học rất giỏi, được điểm A trong khi cô chỉ được B. Sau khi tốt nghiệp, bố tôi cũng đi làm một thời gian lâu trong một trường đại học gần nhà…
Bố của con ơi. Bố mất được gần 2 tuần rồi mà con vẫn cảm thấy như con chưa mất bố! Mỗi sáng thức dậy, con lại nghĩ đến bố. Con thương và nhớ bố lắm, bố ơi! Con thấy mình hụt hẫng, bơ vơ, mất mát ghê lắm! Trên cõi đời này, sẽ chẳng có một ai khác thương con một tình thương vô điều kiện như bố cả. Con sẽ chẳng bao giờ thấy được gương mặt hiền lành – cặp mắt lúc nào cũng nhìn con dịu dàng, thương yêu của bố. Chẳng bao giờ bố đòi hỏi chúng con làm điều gì cho bố hết. Chẳng bao giờ con thấy bố than phiền là sao chúng con không đến thăm bố thường hơn? Bố chỉ tỏ vẻ rất vui mừng khi chúng con đến thăm bố mà thôi. Con đã không có mặt, ở cạnh bố, trong những giờ phút cuối cùng. Xin bố tha cho tội bất hiếu của con, bố nhé. Khi đang đi chơi ở Canada, nghe Annie nói là ông ngoại passed away, con đã khóc suốt mấy tiếng đồng hồ và đòi về ngay nhưng Hảo nói là chỉ còn một ngày nữa,… đằng nào bố cũng đã mất rồi.
Bố của chúng tôi không gặt hái nhiều thành quả để đời, không phải là 1 người tài ba xuất chúng, lỗi lạc thế gian. Ông là một người rất bình thường, một người rất tử tế, sợ tội, tính tình hòa nhã, tin vào bố thí, làm lành tránh dữ, hiếu thảo, ăn ngay nói thật, chẳng bao giờ phiền hà ai, không thích nợ nần ai. Ông đã cố đóng trọn vai trò của mình trong màn kịch đời người. Một người công dân tốt trong xã hội. Một người biết tự lo thân, take good care cho bản thân mình. Một người bạn tốt, biết cảm thông, chia sẻ. Một người con, anh, chồng, cha, ông…trọn vẹn. Vì thế, từ những điều rất bình thường đó, với tôi, ông đã trở nên một người rất đỗi phi thường!
***
Bây giờ, một năm rưỡi sau khi bố mất, ngồi viết thêm và sửa lại một lần nữa, bài mà con đã đọc trong ngày đưa tiễn bố. Con vẫn khóc nghẹn ngào. Bố ơi! vẫn biết đời sống này là vô thường, chẳng có gì là vĩnh cửu. Vẫn biết chính bản thân con, một ngày nào đó rồi cũng phải ra đi. Vẫn biết một người – tốt bụng, hiền lành – như bố thì sự ra đi có nghĩa là bố đến một nơi chốn tốt đẹp hơn, nhưng con vẫn không khỏi đau lòng và buồn bã. Con vẫn thấy nhớ bố, thật nhiều. Con phải tự an ủi, nhắc nhở mình là đã quá may mắn được làm con của bố. Con phải nói với mình, nhiều lần, là con phải mừng cho sự ra đi của bố. Bố giờ này chắc không còn ở cõi ta bà, hỗn độn này nữa đâu, phải không bố?
Bố yêu của con ơi! Con cố gắng không buồn nhiều vì con tin chắc rằng, bố đã được về 1 cõi êm ái, bình an, hạnh phúc hơn cõi đời này.
(27 Tháng Hai, 2010)
Video: Chương trình tâm lý “Con Yêu” Mới Cập Nhật
phía góc phải bên dưới của khung video.
