WASHINGTON, Mỹ (NV) – Hoa Kỳ thúc các quốc gia trong khối ASEAN dàn xếp ổn thỏa các tranh chấp chủ quyền chồng lấn trước khi đàm phán với Trung Quốc.
“Chúng tôi kêu gọi các nước ASEAN có tuyên bố chủ quyền đạt các tiến bộ trong việc giải quyết tranh chấp chủ quyền chồng lấn, nhờ đó, củng cố tiếng nói chung khi đàm phán với Trung Quốc” về một Bộ Quy Tắc Ứng Xử (COC) tại Biển Đông.”
Ông Daniel Kritenbrink, phụ tá Ngoại Trưởng Mỹ đặc trách Đông Á và Thái Bình Dương, phát biểu như vậy khi trình bày vấn đề tranh chấp Biển Đông trong một cuộc hội thảo do Chương Trình Sáng Kiến Minh Bạch Hàng Hải Á Châu (AMTI – Asia Maritime Transparency Initiative) thuộc tổ chức CSIS ở Washington hôm 28 Tháng Sáu.
Theo ông, các cuộc đàm phán cho COC không những phải tương ứng với luật lệ quốc tế, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, bao gồm cả bên thứ ba tức các nước nằm ngoài khu vực.
Cho tới nay, các cuộc đàm phán cho COC vẫn chưa hoàn tất dù các nước ASEAN đã ký với Trung Quốc Bản Tuyên Bố Ứng Xử (DOC) từ năm 2002. Trong đó các nước đã cam kết “giữ nguyên trạng” các tranh chấp, nhưng thực tế diễn ra bao năm qua đã hoàn toàn ngược lại. Nổi bật nhất là Trung Quốc bồi đắp bảy đảo nhân tạo rồi xây dựng chúng thành những căn cứ quân sự quy mô ở quần đảo Trường Sa.
Ngày 22 Tháng Mười Hai, 2022, tin tức cho hay Việt Nam và Indonesia đã hoàn tất đàm phán về phân định vùng biển thềm lục địa chồng lấn giữa hai nước quanh quần đảo Natuna. Tuy nhiên, đến này chưa biết đến khi nào ký kết thỏa hiệp.
Việt Nam và Malaysia có vùng biển và thềm lục địa chồng lấn khoảng 2,800km2 nhưng năm 1992 chỉ có thỏa thuận hợp tác thăm dò khai thác chung về dầu khí ở khu vực, các đàm phán dứt khoát phân định vùng biển này đến nay không thấy đề cập. Việt Nam với Malaysia còn tranh chấp một phần vùng biển quần đảo Trường Sa.
Năm 1997, Việt Nam và Thái Lan đã ký thỏa hiệp phân định vùng biển và thềm lục địa chồng lấn. Việt Nam được phân định 32.5% trên diện tích khoảng 6,000km2 tranh chấp.
Việt Nam và Philippines tranh chấp một phần quần đảo Trường Sa. Nghiêm trọng nhất, Việt Nam luôn luôn tuyên bố chủ quyền lãnh thổ đối với các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa dù quần đảo Hoàng Sa hiện bị Trung Quốc chiếm đóng từ năm 1974.
Trung Quốc cướp của Việt Nam một số bãi đá ngầm ở quần đảo Trường Sa năm 1988 rồi sau đó bồi đắp thành bảy đảo nhân tạo, xây dựng các căn cứ quân sự quy mô, gồm cả cảng biển, phi đạo, doanh trại, bố trí hỏa tiễn phòng không, hỏa tiễn chống hạm, đài radar, viễn thông vệ tinh, mưu đồ khống chế toàn bộ Biển Đông.
Bao trùm lên bên trên các tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa các nước ASEAN, Trung Quốc tuyên bố chủ quyền chiếm hơn 80% đến 90% Biển Đông dựa trên mấy cái vạch tưởng tượng nối lại giống hình “Lưỡi Bò”.
Tòa Trọng Tài Quốc tế phán quyết Tháng Bảy 2016, theo đơn kiện của Philippines, là những cái vạch đó vô giá trị. Tuy nhiên, Bắc Kinh cậy sức mạnh quân sự ăn trùm khu vực, tuyên bố không công nhận.
Trong cuộc hội thảo về tranh chấp Biển Đông do AMTI tổ chức ở Washington DC ngày 28 Tháng Sáu vừa qua, ông Kritenbrink tiết lộ là khi đến Bắc Kinh họp với Ngoại Trưởng Trung Quốc Tần Cương và cả Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Ngoại Trưởng Mỹ Anthony Blinken đã thúc giục họ tuân theo phán quyết 2016 của Tòa Trọng Tài Quốc Tế. Tuy nhiên, không thấy có tin tức gì tiếp theo nên gián tiếp cho người ta hiểu Bắc Kinh không nhượng bộ.
Bản tuyên bố chung công bố ngày 30 Tháng Sáu sau khi thủ tướng CSVN Phạm Minh Chính đi Bắc Kinh họp với các lãnh tụ Trung Quốc nói rằng hai bên “kiểm soát thỏa đáng bất đồng trên biển, tăng cường hợp tác trên biển, duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông” nhằm “thực hiện nghiêm túc nhận thức chung quan trọng liên quan đạt được giữa hai lãnh đạo hai đảng hai nước”.
Trước đó, ngày 1 Tháng Mười Một 2022, sau khi ông Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng kết thúc chuyến đi Bắc Kinh, bản thông cáo chung sau cuộc họp với Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng đã cam kết “kiểm soát thỏa đáng bất đồng…kiên trì thông qua hiệp thương, đàm phán hữu nghị…” Đặc biệt nhất “không ảnh hưởng đến lập trường, chủ trương của mỗi bên.”
Nói cách khác, Bắc Kinh vẫn coi cái “chủ quyền “Lưỡi Bò” ngang ngược của họ là không có gì thay đổi. Bản tuyên bố chung khi ông Phạm Minh Chính gặp ông Tâp Cận Bình và Thủ Tướng Lý Cường chỉ lập lại lời tuyên bố chung khi ông Nguyễn Phú Trọng gặp ông Tập Cận Bình.
Tuy cùng đối diện với cái tuyên bố chủ quyền “Lưỡi Bò” của Trung Quốc, các nước ASEAN vẫn còn chưa thỏa thuận hoàn toàn được các khác biệt chồng lấn biển đảo trong nội bộ. (TN) [kn]
