SÀI GÒN, Việt Nam (NV) – Cũng khá lạ khi địa danh này vừa được gọi là hẻm vừa được gắn liền với tên cư xá. Đó là hẻm cư xá đường sắt Lý Thái Tổ, phường 1, quận 3, Sài Gòn.
Thật vậy, hầu hết người Sài Gòn đều biết đến phố mặt tiền có nhiều điểm dịch vụ dịch thuật đơn, thư ra tiếng nước ngoài và thiết kế các loại thiệp ở đường Lý Thái Tổ, nhưng chẳng mấy ai còn nhớ phía sau mặt tiền đại lộ này còn có một cư xá gọi là hẻm cư xá đường sắt.
Muốn đến đây, người ta phải đi vào con hẻm 268 Lý Thái Tổ, đối diện với khu chợ hoa Hồ Thị Kỷ, nổi tiếng nhất Sài Gòn.
Khu cư xá đường sắt này được Sở Hỏa Xa Sài Gòn xây cho công nhân vào năm 1954 và không giống với cư xá đường sắt Lê Hồng Phong, vốn vẫn còn lại diện mạo kiến trúc thuộc địa Tây mà nhiều người cho là đẹp đến nao lòng.
Khu cư xá đường sắt lý Thái Tổ ngày nay chỉ là một xóm hẻm nghèo, có lẽ nghèo không thua các xóm nhà tạm ven kênh rạch nước đen ở quận 8.
Từ đầu hẻm vào “khu ổ chuột” chỉ rộng khoảng 1.5 mét, mặt đường xi măng. Số công nhân đường sắt được cấp nhà ở đây vào những năm trước biến cố 1975 không còn lại mấy người, bởi vì chỉ khi phận nghèo không tha họ và lớp con, cháu mới trụ lại cùng với dân nghèo tứ xứ tìm về.
Hầu hết các căn nhà trệt ở đây đều nhỏ hẹp và xây cất bằng vật liệu tạm bợ, diện tích trung bình, tính cả kê gác gỗ chỉ là khoảng 10 hoặc 15 mét vuông. Có cái gọi là “căn nhà” chỉ rộng 5 mét vuông.
Bên trong nhà là miếng ván dài đúng chừng 2 mét ngang 1 mét làm cái giường đủ chỗ nằm, khoảng trống còn lại treo mắc quần áo và dư một chỗ để đứng… thay đồ.
Bếp nấu ăn thì… ngoài trời.
Chúng tôi từng đến các xóm nhà lá ở nhiều địa phương, thậm chí ở các ngõ ngách sâu hút thuộc phố cổ Hà Nội, cũng chưa thấy nơi đâu người dân có cuộc sống tạm bợ bằng nơi đây.
Tìm hiểu thêm thì được biết khu cư xá đường sắt Lý Thái Tổ, trước năm 1975 chỉ có 300 hộ dân là công nhân đường sắt, nhưng đến nay khu này phát sinh cả ngàn căn nhà nhỏ tạm bợ, dù không ai được phép xây dựng mới, nhưng đâu cấm được dân tách hộ, chia nhà cho con cháu, sang nhượng cho những ai không đủ tiền để mua nhà ở nơi khác.
Trong con hẻm nhỏ như cái hang, ngang qua cổng chùa Đại Hạnh, các căn nhà nơi đây đều như cái hộp đủ kích cỡ, cái lớn nhất không hơn cái thùng container.
Thời điểm vào buổi xế trưa, ngoài đường lớn, dù ánh nắng chói chang, nơi đây luôn tối tăm.
Có lẽ mỗi ngày, nhịp sống của cư dân hẻm cư xá chỉ hứng khởi lúc đến giờ các đài xổ số.
Trong một quán cà phê cóc ở đầu hẻm chính của cư xá, chúng tôi ngồi cạnh bàn hai người phụ nữ trung niên, người đàn bà có màu da đen ngâm đang bày tỏ với bà bạn về việc thế chấp tín dụng đen căn nhà để lo tiền chạy thận cho ông chồng.
Bất ngờ, một cậu thanh niên ăn mặc bảnh bao, đi xe máy đời mới tấp vô kêu bà là bà nội. Người phụ nữ dặn đi dặn lại đứa cháu là phải nhớ ghé thăm ông nội đang sống nay chết mai. Người thanh niên hứa chiều qua thăm ông nội rồi anh ta rồ ga chạy mất.
Dù biết chúng tôi người lạ, bà cũng quay sang phân trần: “Nói nó là cháu nội tôi đâu ai tin, thằng này tánh được, nhưng ba nó thì nói thiệt, phải biết trước hồi xưa tui đẻ trứng gà trứng vịt chiên ăn còn hơn có đứa con như nó.”
Việc các hộ dân nơi đây không được phép sửa nhà hay mua bán nhà chính thức là điều đau khổ của họ suốt mầy chục năm. Người ta cho biết là hẻm cư xá đường sắt này trước đây cũng có một dự án chỉnh trang, nhưng sau khi chủ dự án xây được lô chung cư thì không giải tỏa để thực hiện tiếp dự án.
Có lẽ vì vậy mà người dân nơi đây là một trong ít nơi có mong muốn ngược đời là được giải tỏa, mong muốn đền bù để dọn đến nơi ở mới.
Phía sau con hẻm cư xá xe lửa này là một trong những khu chung cư đông dân nhất của Sài Gòn được xây dựng từ trước 1975, chung cư Nguyễn Thiện Thuật.
Nhìn những ô chung cư lớn như Nguyễn Thiện Thuật xuống cấp trầm trọng vì không được ngó ngàng tới, vậy thì ước mơ được sớm giải tỏa đền bù thoát cảnh ngụ cư tạm bợ của dân nghèo trong hẻm cư xá đường sắt Lý Thái Tổ lại càng xa vời, vô vọng. (Trần Tiến Dũng)
[jwplayer Wc0MRbpN-YzmDPLlM]
