Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời câu hỏi của độc giả
*Câu hỏi của độc giả Sóc:
Mùa nào thì tôi nên cưa bớt nhánh, xin cho biết chính xác tháng nào? Và cưa như thế nào mới đúng cách? Trong trường hợp cây hoa đào, tôi phải cưa vào tháng nào? Nếu cưa vào mùa Ðông như các cây khác, liệu có ảnh hưởng đến hoa không?
Hoa chanh dây
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Câu hỏi rơi vào đúng thời điểm, chúng ta đang bước vào mùa Hè tại miền Nam Cali. Tuy là miền nắng ấm nhưng chúng ta cũng thấy bốn mùa thể hiện khá rõ rệt. Mùa Ðông đá gây thiệt hại nặng cho những cây hoa, ăn trái nhiệt đới thường xẩy ra vào cuối tháng 11 cho đến cuối tháng 2, những loại cây ăn trái khá mong manh như na (mãng cầu dai), mãng cầu xiêm, măng cụt, chôm chôm, v.v… thường khó qua nổi được những đêm đông đá nặng, cần phải được theo dõi để bảo vệ kỹ hơn.
Theo tinh thần câu hỏi, chúng tôi sẽ dùng chữ tỉa thay vì chữ cưa. Tỉa cây là một nghệ thuật, nó không kém quan trọng như tưới hoặc phân bón cây. Trong công việc tỉa, bao gồm có tỉa mỏng, tỉa dầy, tỉa mạnh tay, tỉa tạo dáng, tỉa nhẵn nhụi và đôi khi phải cưa những nhánh cây quá lớn.
Có hai loại cây và cũng có hai mốc thời gian khác nhau để tỉa:
Cây ôn đới là những dạng cây đổi mầu lá thành vàng, nâu trong mùa Thu và rụng lá vào mùa Ðông như những cây dạng hoa như: Hoa xoan, tử đinh hoa, hoa đào, anh đào; Cây ăn trái như: táo, lê, hồng, đào, mận; Cây cho bóng mát mùa hè như: liễu, cây phong, cây mận lá đỏ v.v… Chúng tôi đề nghị một mốc thời gian là Tết Dương Lịch, không nhất thiết phải đúng thời gian tính đó, có thể trước hay sau một, hai tuần khi cây hãy còn ngủ. Dạng cây này, nếu tỉa khi cây còn lá, nhựa cây vẫn còn luân chuyển thì quá sớm, vô tình chúng ta ép cây đâm thêm chồi non mới, cây rơi vào trạng thái ngủ muộn, tuần hoàn của mùa trái hoặc lá sẽ bị thay đổi cho mùa sau, trường hợp đầu xuân đến, khi vạn vật thức tỉnh sau giấc ngủ dài qua mùa đông lạnh, chồi non, lá mới ra đầy và chúng ta đem kềm, kéo để ra tỉa cây thời khá muộn, những khoáng chất cây đã thu thập trong mùa tăng trưởng của năm trước biến thành chất đường nằm trong rễ, chúng tôi tạm gọi khối nhựa và nguyên khối nhựa đó cộng với nước sẽ luân lưu, tuần hoàn lên để nuôi cây, tỉa muộn, có nghĩa bỏ phí một phần nhựa tốt.
Mốc thời gian trên chỉ áp dụng cho những lại cây ăn trái và cây cho bóng mát, riêng dạng hoa, phải chờ cho hoa tàn mới tỉa, hoa vừa tàn, tỉa ngay, phần còn lại của cành sẽ cho những cành mới và chính những cành mới đó sẽ cho hoa cho năm sau. Cộng đồng người Việt chúng ta thường dùng hoa đào, hoa mai, mộc qua, hoa cúc để đón Tết Nguyên Ðán. Hoa cúc không thành vấn đề, chúng ta có thể tính toán thời gian cũng như nhiệt độ trong nhà ươm để cho hoa nở đúng tết, riêng những loại hoa đào, mộc qua đều phải lệ thuộc vào bàn tay của tạo hóa. Miền Nam Cali. hoa đào hồng kép có thể nở đúng vào dịp Tết Âm Lịch khoảng ba lần trong vòng 5 năm, hoa đào đỏ kép có thể đúng hai lần trong 5 năm. Hoa mơ là loại hoa nở sớm nhất, hoa anh đào thường vào tháng tư dương lịch, dù sớm hay muộn của từng loại hoa, hoa nào tàn xong phải tỉa ngay.
*Câu hỏi của độc giả V. Hoàng:
Tôi có người bạn cho một cây tắc. Cây này họ mua từ hôm Tết, họ để trong nhà và ít tưới. Hiện giờ lá cây bị bạc, chưa có một chồi xanh nào, thưa ông tôi phải làm sao để cứu nó?
Cây Tắc: (Nguồn Flickr)
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Tôi nghĩ, cây ông đang có trong tay là cây quất (kumquat), không phải là cây tắc (calamondin). Cây quất sau khi trưng trong nhà để chơi Tết, lá sẽ quen với sự thiếu ánh sáng bên trong nhà, khi đem ra ngoài, vô tình để hoặc trồng trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời, lá sẽ bị cháy bạc. Cây để trong nhà, ít ai tưới cây cho đúng nghĩa, sự tuần hoàn của cây bị thay đổi, khi đem ra ngoài, phải để cây dưới bóng mát một vài tuần để cây làm quen dần với ánh sáng nhẹ, sau đó mới để cây ra chỗ hoàn toàn nắng. Kể từ vết ghép trở lên, ông nên tỉa bỏ nửa phần ngọn, tưới đẫm, để khô, năm ngày sau tưới lại, tuyệt đối không cho một chút phân bón, khối rễ đã không còn tốt, để cho khối rễ phát triển trở lại một cách tự nhiên, chúc ông may mắn và cứu được cây quất.
*Câu hỏi của độc giả Mỹ Linh:
Giàn chanh dây nhà tôi hàng năm rất nhiều trái, năm rồi vì cây rậm rạp quá tôi có tỉa bớt nhánh, cắt hết những nhánh nhỏ và lá, chỉ chừa những cọng lớn. Hiện nay cây lá lại xum xuê, lá nhiều và rất tốt. Nhưng phần nhánh trên giàn, không có trái nào trong khi năm rồi trái dầy đặc. Những nhánh rủ xuống, và những nhánh non vươn ra xa, chỗ thưa lá thì lại nhiều trái. Thưa ông tôi phải làm sao để trên giàn có trái như xưa. Hằng năm tôi có nên tỉa bớt cành, lá. Nếu có xin ông chỉ cho cách tỉa thế nào là đúng, nên cắt như các cây ăn trái hay chỉ tỉa lá mà vẫn để phần dây leo?
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Hoa Ðào (Nguồn tanghoa.vn)
Cây chanh dây (passion fruit) chỉ lên tốt, cho trái khoảng 7 năm rồi phải bỏ, trồng lại cây mới. Ngay từ khởi điểm, không thể để cành cây mọc, leo trên hàng rào lưới B40 hoặc bất cứ loại giàn nào. Năm đầu tiên, cây sẽ không bị vấn đề, năm thứ hai, lớp cành mới sẽ đè lên lớp cành cũ vì cây mọc rất nhanh trong mùa nóng, cũng năm thứ hai, nếu trồng cây cạnh nhà, vô tình không để ý, cành sẽ phủ kín mái nhà, chuột sẽ làm ổ, đem chính trái chanh dây về ổ để làm thực phẩm, khi cành mọc tràn lan ngoài vòng kiểm soát, mọi người sẽ, theo lẽ tự nhiên và bình thường, tỉa sạch, gọn những cành lá, chừa lại những nhánh già và nghĩ rằng, cành mới sẽ cho trái, nhưng khi tỉa quá mạnh, cây bị mất quân bằng, chất đường từ rễ sẽ bị dư và đẩy mạnh những cành non mới và năm đó cây sẽ cho ít trái. Trồng chanh dây cũng giống như kiểu trồng nho tại các vườn nho, cọc cắm cách nhau 8 thước Anh, cao khoảng 6, 7 thước, căng 2 hoặc 3 lần dây thừng nhỏ và để những cành tự leo, dĩ nhiên cũng phải kiểm soát đừng để cho cành leo ra ngoài giới hạn, mỗi năm phải mỗi tỉa nhưng không thể tỉa quá mạnh tay. Năm nay, thời tiết của miền Nam Cali. có sự thay đổi, giữa tháng 5, trời mới bừng nóng, nhiều loại cây bị chậm hoa, xin bà kiên nhẫn, câu hỏi của bà cũng đã có nhiều người hỏi, xin đừng dùng quá nhiều phân bón.
