QUẢNG NAM (NV) –“Hạ du chết khát”. “Hạ du quay quắt hạn mặn”. “Hạ du chết khát vì thủy điện”. “Quảng Nam sông suối trơ đáy, ruộng đồng cháy khô”… và còn nữa.
Ðó là tựa các bản tin, bài viết về mùa khô hạn năm nay, hậu quả của các nhà máy thủy điện ở thượng nguồn chặn nước để sản xuất điện bất chấp nhu cầu nước uống, nước tưới vườn tưới ruộng của các huyện ở hạ du hệ thống sông Vu Gia-Thu Bồn. Ðây không phải là lần đầu mà từ khi có các nhà máy thủy điện được lũ lượt xây dựng đã thường xuyên diễn ra điệp khúc mùa mưa xả lũ trôi nhà trôi người và Mùa Hè thì không có nước cho mọi thứ nhu cầu đều tùy thuộc vào các dòng sông này.
Năm nay, theo bản tin của tờ Tiền Phong “Chưa năm nào, hàng trăm ngàn hộ dân trên địa bàn Ðà Nẵng, Quảng Nam thiếu nước sinh hoạt, tưới tiêu, bị nước mặn xâm thực rộng như hiện nay. Thủy điện ngừng xả nước, hoặc xả nhỏ giọt khiến hạn hán nhiễm mặn ở Quảng Nam đạt mức kỷ lục.”
Tờ báo kể một số trường hợp để dẫn chứng hậu quả tai hại của thủy điện trong Mùa Hè năm nay. Tại huyện Ðiện Bàn, gần 2,000 trong số 5,700 ha lúa hè thu bị ảnh hưởng nặng vì thiếu nước và “hơn 36,000 ha lúa và 10,000 ha hoa màu ở phía Bắc tỉnh Quảng Nam đứng trước nguy cơ chết khô”. Xuống phía gần biển, 2,000 ha lúa của huyện Hòa Vang “nguy cơ mất trắng”.
Nhà cầm quyền tỉnh Quảng Nam chỉ đối phó bằng cách “khẩn trương triển khai nạo vét các tuyến sông Vu Gia, sông Vĩnh Ðiện phục vụ các trạm bơm Vĩnh Ðiện, Tứ Câu, Cẩm Sa và cung cấp nước sinh hoạt cho thành phố Hội An đang bị nhiễm mặn nghiêm trọng…” và “yêu cầu huyện Ðiện Bàn cấp tốc nạo vét khơi thông dòng chảy sông Vu Gia tại ngã ba Lạc Thành (xã Ðiện Hồng) và sông Vĩnh Ðiện để lấy nước bơm cứu khoảng 7,000 ha lúa hè thu tại đây.”
Nhưng nước từ trên thượng nguồn đã bị chặn thì vét được bao nhiêu?
Theo tờ Tiền Phong, người dân vùng hạ du Quảng Nam Ðà Nẵng “đổ xô mua nước lọc về đun nấu, sinh hoạt vì nước sông, giếng nhiễm mặn gia tăng”. “Bình thường chỉ có 10,000-12,000 đồng một bình nước lọc 20 lít, nhưng bây giờ tăng giá cũng không đủ bán cho người dân”, anh Trần Văn Mạnh (35 tuổi, thị trấn Vĩnh Ðiện, Quảng Nam) nói.
Theo tờ báo này, dọc hạ lưu Vu Gia trên địa bàn Ðà Nẵng, nước mặn xâm thực gia tăng. Mấy ngày nay, độ mặn đo được tại nhà máy nước Cầu Ðỏ vượt lên đến 2.,00mg/lít, vượt mức cho phép (250mg/lít).
Vì vậy, nhà máy của công ty nước máy Cầu Ðỏ và nhà máy nước Sân Bay ở Ðà Nẵng cũng đều ngừng hoạt động.
Hai năm trước, tỉnh Quảng Nam đã “khiếu nại lên chính phủ” buộc nhà máy thủy điện Dak Mi 4 phải “trả nước cho sông Vu Gia” với 25m3/giây nhưng nhà máy vẫn lờ đi. Nhà máy thủy điện Sông Tranh 2 thì lấy cớ mực nước hồ “đang xuống dưới mực nước chết” chỉ phát điện cầm chừng. Nhà máy thủy điện A Vương thì đang “chạy thử nghiệm, chào giá (bán điện) cạnh tranh theo chỉ đạo của Tập Ðoàn Ðiện Lực Việt Nam”. Ðây là ba trong số các nhà máy thủy điện trên hệ thống sông Vu Gia-Thu Bồn ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của vùng hạ du Quảng Nam.
Theo báo SGTT, hiện sông Dăk Mi (trên dòng sông này có tới 4 nhà máy thủy điện Dak Mi đánh số từ 1 đến 4) cung cấp đến 50% tổng lượng nước cho sông Vu Gia, nhưng đang bị “án ngữ” bởi thủy điện Dăk Mi 4. Ðiều tệ hại hơn, khi phát điện, công trình này không thực hiện nguyên tắc trả nước về dòng sông cũ mà chuyển nước về sông Thu Bồn “khiến hạ du chết khát”.
Các nhà máy thủy điện, theo nguyên tắc, phải làm cả hai nhiệm vụ ngoài việc phát điện là điều tiết lượng nước để chống lũ trong mùa mưa và chống hạn trong mùa nắng nóng. Cả hai nhiệm vụ này đều bị làm ngược lại. (T.N.)
