Hà Giang/Người Việt
LTS: Nhân dịp về thăm California, nhà văn Ðặng Chí Bình, tác giả bộ sách Thép Ðen, kể lại một cách sống động, tỉ mỉ nhà tù Hỏa Lò của Cộng Sản tại Hà Nội, nơi ông bị giam cầm trong thời gian 18 năm, những cuốn sách mà bất cứ ai cầm lên đều khó bỏ xuống cho đến khi đọc hết. Trước năm 1975, ông từng ra Bắc thi hành nhiệm vụ trong vai trò điệp viên VNCH. Ông đã dành cho nhật báo Người Việt cuộc phỏng vấn sau đây, do Hà Giang thực hiện.
Hà Giang (NV): Nhà văn Ðặng Chí Bình, xin ông cho biết tại sao có mặt tại California?
Ðặng Chí Bình: Ðúng là một cái cơ duyên. Tôi sang California chơi chỉ có mấy ngày, sáng mai đã phải trở về Boston, hân hạnh có mặt. Ông cụ 80 rồi.
NV: Cuốn sách định đọc một vài trang là không thể bỏ xuống được. Phải mất bao lâu thì ông mới thực hiện xong bộ sách Thép Ðen, và điều gì khiến ông cho những dòng viết của ông nó rõ mồn một như sự kiện đang xẩy ra trước mắt, và khiến cho người đọc cảm thấy như mình đang đứng ở trong tù, và đang đứng ở trong cảnh như một cuốn phim vậy?
Nhà văn Ðặng Chí Bình trả lời phỏng vấn nhật báo Người Việt. (Hình: Dân Huỳnh/Người Việt)
Ðặng Chí Bình: Cám ơn cô Hà Giang, câu hỏi của cô khiến óc tôi trở lại với những năm tháng ở trong Hỏa Lò Hà Nội. Phải nói rằng nó quằn quại lắm. Tôi đến đây, khi tôi (bắt đầu) viết, có một số bạn bè tôi bảo anh đừng có viết nữa, bởi vì ở hải ngoại này, đấy là năm 1984, hải ngoại này rất nhiều những hồi ký viết về tù đày rồi, anh có viết nữa thì cũng xuôi theo dòng đời. Tôi cũng đồng ý, tôi đi làm, nhưng rồi những đêm khắc khoải, nhìn về quê hương dân tộc, nó còn băn khoăn, khắc khoải, dằn vò trong lòng tôi, cho nên tôi quyết định là phải viết, dù mình không bao giờ viết, nhưng cứ viết, chỉ cần sự thật.
Thưa với cô, như tôi đã nói lúc nãy, tôi là một điệp viên do bối cảnh đẩy xô, nhưng tôi học hành giáo huấn của tổ tiên dân tộc Việt là thật thà là cha quỷ quái. Không phải nhà văn, không viết bao giờ cả, thì cứ viết thật nó ra, cần nhất có trí nhớ. Giai đoạn tôi viết, ở ngay Boston, tôi vừa vượt biên tôi đến đây, phải đi làm tôi mới có tiền để thuê một cái buồng, tôi không có chỗ nào tôi ở, không có tivi tủ lạnh, không có bạn bè, không có phương tiện gì để nghỉ ngơi. Vì vậy tôi chỉ xin ai cho tôi một cái gầm cầu thang, một basement nào đó, tôi ngồi một mình tôi, không cần biết gì với cuộc đời. Tôi tìm lại óc tôi, những năm tháng 40 năm xưa.
NV: Tại sao cuốn sách này lôi cuốn mình đến thế, có phải là vì tác giả là một điệp viên, nên có một nhận xét tinh vi sâu sắc, nhớ nhiều được chi tiết? Theo ông thì yếu tố nào quan trọng, hay vì tâm tư mình muốn chuyển tải hay vì trí nhớ của mình?
Ðặng Chí Bình: Có mấy yếu tố, nhưng yếu tố cao nhất là vì nỗi quằn quại vì quê hương tôi vẫn còn ở trong chế độ cộng sản.
NV: Khi thành hình xong được cuốn sách thì cảm tưởng đầu tiên của nhà văn là như thế nào?
Ðặng Chí Bình: Vì viết ba, bốn giai đoạn, khi tôi viết xong cuốn thứ 4, năm 2005 mới là xong. Lúc đó tôi cảm thấy còn một trằn trọc, khắc khoải nợ với quê hương dân tộc là rõ ràng trong khi tôi ở tù, khi ra khỏi tù, khi đi ra hải ngoại, tôi vẫn niêm trong lòng, tôi là người có tội với quê hương, đã làm việc nhỏ cho quê hương mà đã không hoàn thành, vì do bất tài, do kém khả năng, cho nên vì khắc khoải mà còn tí trí nhớ nào nữa, còn máu còn xương tí nào nữa, thì tôi cũng vận dụng, dù khổ cực, đói khổ như tôi đã vừa trình bày, tôi đã sẵn sàng hy sinh để cố gắng hoàn thành, và khi xong thì tôi thấy mình đã trang trải được lòng ra, đã trả được một món nợ nhỏ với quê hương dân tộc.
NV: Ðược biết nhà văn Ðặng Chí Bình phải ở tù trong một thời gian dài 18 năm, ông có thể chia sẻ là thời gian ở tù đó đã thay đổi con người của ông như thế nào, và những tâm tư gì làm ông dằn vặt nhất trong thời gian dài đằng đẵng ở trong Hỏa Lò như vậy?
Ðặng Chí Bình: Ngay từ khi tôi bắt đầu vào cái ngành nghề này, thì tôi hiểu, và nhiều người cũng hiểu như thế là cái ngành nghề này nó là chết và sống. Tôi đã gọi cái nghề này là cái nghề hang một lỗ, tức là không có lối thoát nào khác. Bị đối phương bắt, hay là nếu không bị đối phương bắt mà ở nhà thì người ta cũng không dùng nữa đâu. Vì thế quan niệm của tôi lúc đó là khi nhận nhiệm vụ đẹp nhất là hoàn thành nhiệm vụ trở về. Không được như thế, cái thứ nhì là bị bắn chết, một cái chết đàng hoàng, đối với tôi cái chết nó không là gì cả, ngay bây giờ vẫn thế.
Còn cái thứ ba, cái xấu nhất là cái bị bắt thì tôi lại rơi vào cái đó. Rơi vào cái thứ ba thì trước sau gì cũng chết thôi, nhưng trước khi chết thì còn bị quằn quại, đau thương, chịu biết bao tra tấn, vì mình là điệp viên mà. Cho nên vào trong tù rồi, thì tôi đã chấp nhận nó rồi. Khi mà mình không có cái mình muốn, thì mình phải tạo điều kiện để mình thích cái mình có vậy. Cô có biết không, ở trong tù, hai chân tôi ở trong cùm, chân tay tôi nó sưng vù không có ai nom dòm gì đến, một thằng điệp viên mà.
Nhà văn Ðặng Chí Bình (Hình: Dân Huỳnh/Người Việt)
Mấy người phi công Mỹ, họ ở trại chung, họ ngang tàng đánh nhau đấy, họ bị phạt, hai người bị mang ra hai nơi. Tôi nhớ lúc đó tôi đang ở xà lim số 1, hai người kia, một người ở xà lim số 8, một người ở xà lim 14, cách xa nhau lắm, còn tôi thì ở khoảng giữa này. Ngày xưa mình xem phim Mỹ xem phim Tarzan, phim mọi da đỏ, tôi chưa bao giờ nghe thấy tiếng Mỹ khóc. Ðêm hôm đó, tôi nghe thấy tiếng gấu kêu, đêm không ngủ được, khắc khoải. Nghe thấy tiếng gấu kêu thì tôi bò dậy tôi xác định, định vị lại thì tôi biết đó là từ buồng số 8 của người Mỹ, vậy là lần đâu tiên tôi nghe thấy Mỹ khóc, mà nó mới vào được khoảng 20 ngày thôi, mà nó không bị cùm, mà tôi còn đang bị cùm hai chân. Thế rồi một thằng khóc, rồi cái thằng kia chắc nó cũng chạnh lòng quê hương, thế là hai thằng cùng khóc, tôi nghe như gấu kêu. Phải hiểu rằng tôi sáu năm ở trong xà lim kín một mình tôi, sáu năm đó nó dài như thế nào.
NV: Trong thời gian dài đằng đẵng như thế thì cái ý nghĩ gì, tâm nguyện gì đã nuôi sống nhà văn để cho ngày hôm nay ông vẫn còn quắc thước, tinh anh, còn oai vệ, và không thấy dấu tích gì của một người bị tù khổ sai trong thời gian lâu như vậy?
Ðặng Chí Bình: Ít nhất cô phải đồng ý với tôi rằng ý chí của một con người rất quan trọng. Nếu người nào có ý chí mạnh, tức là “strong-will” đó, thì sẽ có khả năng giải quyết được nhiều khó khăn của cuộc đời mình. Ở trong tù, tôi bị cùm như thế ở trong xà lim, tôi bắt chước Nguyễn Công Trứ, để tâm hồn mình siêu thoát. Tôi mơ những giấc mơ mà tôi không có.
NV: Với đầu óc tinh vi, và cái nhìn sâu sắc của một cựu điệp viên, nhìn về đất nước Việt Nam, ông có nhận định nào khác với suy nghĩ của những người bình thường chung quanh không?
Ðặng Chí Bình: Nói thật với cô, nghĩ về đất nước Việt Nam, tim gan tôi vẫn còn rỉ máu ngày đêm, mặc dù cười nói với vợ với con, vui vẻ với mọi người. Không phải bây giờ, mà khi còn trong tù, con người của tôi là con người sống thật, tôi được tiếp xúc với một số cán bộ Cộng Sản, có những người đã coi tôi như một người đặc biệt, họ nói với tôi những điều mà họ không dám nói với ai. Họ nói với tôi rằng, anh ơi, đất nước này ở trong tay của Trung Quốc.
Vậy thì lúc còn ở trong tù, tôi đã biết người Trung Quốc nó kinh khủng lắm. Tôi nhớ là Napoleon Ðệ Nhất, khi đã bách chiến bách thắng, thành vĩ nhân của thế giới rồi, ông ta tuyên bố rằng cái con sư tử Á Ðông hãy để cho nó nằm yên, đừng đánh thức nó dậy, đánh thức nó dậy là phiền. Vậy mà năm 1972, Nixon sang bên Trung Quốc, sang Bắc Kinh để gặp Mao Trạch Ðông, chuyện gì khác không biết, nhưng Nixon cũng nói rằng cứ để cho Trung Quốc bế môn tỏa cảng, đừng có mở cho nó ra, nhưng có lẽ vì những hoàn cảnh đẩy xô, nước Mỹ để cho Trung Quốc thành một cường quốc thứ hai, vậy thì ráng mà chịu thôi.
NV: Cảm ơn nhà văn Ðặng Chí Bình đã dành thì giờ cho cuộc phỏng vấn.
