Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 9
Tôi dừng lại. Khi vừa thấy tôi, tiếng cười của các cô vụt tắt. Khuôn mặt các cô khi thấy một người đàn ông, chợt khép lại một cách hung dữ. Từ đầu tới chân, thân thể của các cô giữ thế thủ và ngón tay các cô hốt hoảng bíu chặt lấy áo cánh cài khuy chặt.
Sợ hãi nổi lên trong máu các cô. Trên suốt một miền bờ biển Crete quay về Phi Châu này, từ nhiều thế kỷ nay, quân cướp biển thường đột nhập, cướp đi dê cừu, đàn bà, trẻ con. Chúng trói họ bằng những sợi dây lưng đỏ, ném họ vào hầm tầu và nhổ neo để đem bán ở Algiers, Alaxandria, Beirut. Từ nhiều thế kỷ nay, trên miền duyên hải viền những bím tóc này, biển đã thốt lên lời than thở. Tôi nhìn đám thiếu nữ hung tợn đang lại gần, cô nọ bám sát vào cô kia, như để làm thành một hàng rào không thể vượt qua. Ðó là một phản ứng tự nhiên, không thể thiếu trong những thế kỷ qua, và ngày hôm nay trở lại không duyên cớ, theo nhịp một điều tất yếu đã biến mất.
Khi các thiếu nữ đi qua mặt tôi, tôi lặng lẽ tránh sang bên, mỉm cười. Thế là ngay lập tức như thể các cô đột nhiên cảm thấy nỗi nguy hiểm sợ hãi đã qua hàng thế kỷ rồi, thảng thốt thức dậy trong thời đại an bình của chúng ta, khuôn mặt các cô tươi lên, chiến tuyến hàng ngũ chặt chẽ giãn ra và nhất loạt, các cô cất tiếng vui tươi và trong trẻo chào tôi. Ngay lúc đó, chuông ở tu viện xa xa, reo vui, cuồng nhiệt, vang rền không gian với những âm thanh hân hoan.
Mặt trời đã lên cao, bầu trời trong vắt. Tôi thu mình trong đá, đậu như một con hải âu trên một tảng đá ngầm, và ngắm biển. Tôi cảm thấy thân thể tôi đầy sinh lực, tươi mát, thuần thục. Và tâm trí tôi, theo sóng trở thành một lượn sóng và cũng tuân theo nhịp biển, không chống cưỡng.
Tim tôi dần dần căng phồng lên. Nhiều giọng nói mờ ám, hống hách và nài nỉ cất lên trong tôi. Tôi biết ai đang kêu gọi tôi. Bất cứ khi nào tôi ở một mình trong giây lát, nó lại kêu gào, xao xuyến vì những linh cảm kinh khủng, vì những mối sợ hãi điên cuồng, vì những cảm hứng bồng bột và chờ đợi nơi tôi sự giải thoát.
Tôi vội vàng mở Dante, người “bạn đồng hành” ra, để không nghe và để yểm trừ con quỉ khủng khiếp. Tôi lật giở đọc chỗ này một câu, chỗ kia một tiết, hồi tưởng lại cả đoạn ca dài, và từ những trang mãnh liệt đó, những bị kẻ đọa đầy vừa đứng lên vừa gào thét. Trên cao hơn, những linh hồn bị thương đang cố gắng trèo lên một sườn núi cheo leo. Cao hơn nữa, trong những cánh đồng ngọc bích, những tâm hồn được ân phúc thơ thẩn tựa những con đom đóm sáng rực. Tôi đi đi lại lại từ trên xuống dưới tòa dinh thự khủng khiếp của định mệnh, tôi lang thang dạo chơi trong Ðịa Ngục, Lò Luyện Tội, Thiên Ðàng như ở nhà riêng. Tôi đau khổ, hy vọng hay thưởng thức vĩnh phúc trong khi buông theo những vần thơ kỳ diệu.
Ðột nhiên tôi gập Dante lại và nhìn ra khơi. Một con hải âu, bụng đặt trên mặt nước, lên xuống dập dình theo sóng biển, sung sướng hưởng niềm hoan lạc tuyệt vời của buông xả. Một thiếu niên sạm nắng hiện ra bờ nước, đi chân không và miệng hát những bản tình ca. Có thể cậu ta hiểu nỗi đau khổ những bài hát đó diễn tả, bởi giọng cậu ta bắt đầu khan như giọng một con gà trống con.
Trong bao năm, bao thế kỷ nay, những vần thơ của Dante cũng được ngâm lên như thế trong xứ sở của thi sĩ. Và giống như những bản tình ca sửa soạn cho thanh thiếu nữ yêu nhau, những vần thơ nóng bỏng Florentine sửa soạn trai tráng Ý tranh đấu cho giải thoát. Tất cả, từ thế hệ nọ sang thế hệ kia, cảm thông với tâm hồn thi nhân, đổi nô lệ họ thành tự do.
Tôi nghe thấy tiếng cười sau lưng và lập tức rớt từ những đỉnh cao của Dante xuống. Tôi quay lại và thấy Zorba đứng sau lưng tôi, tươi cười rạng rỡ.
– Làm cái trò gì lạ vậy, ông chủ? Hắn nói to. Tôi đi kiếm ông cả giờ, nhưng biết ông ẩn ở đâu mà kiếm?
Thấy tôi yên lặng, hắn tiếp:
– Quá trưa rồi, con gà đã chín; con vật đáng thương đó sắp rừ nát ra cả rồi đấy! Ông biết chưa?
– Tôi biết rồi, nhưng tôi không đói.
– Không đói! Zorba vừa kêu lên vừa vỗ đánh đét một cái vào đùi. Nhưng từ sáng tới giờ ông đã có chút gì dính răng đâu. Cũng phải chăm nom đến thân thể nữa chứ, hãy thương nó một chút. Cho nó ăn với. Ðó là con lừa kéo xe của chúng ta, ông thấy không? Nếu mình không cho nó ăn, nó sẽ bỏ rơi mình ngang xương giữa đường cho mà coi.
Từ bao năm nay tôi khinh miệt những lạc thú của xác thịt, và nếu thuận tiện, tôi ăn vụng trộm, như phạm một hành động nhục nhã. Nhưng để Zorba khỏi kỳ kèo, tôi nói:
– Ðược rồi, tôi tới đây.
