Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 75
Hắn im lặng một lát.
– Nếu thời cơ đến! Hắn tức tối nhắc lại, vì có thể nó sẽ không bao giờ đến cả.
Và một lát sau:
– Nó không thể tiếp tục thế này mãi được, ông chủ; hoặc là thế giới sẽ phải nhỏ đi hoặc là tôi sẽ phải vĩ đại hơn lên. Nếu không tôi hỏng mất.
Một tu sĩ hiện ra giữa rặng thông, tóc đỏ và nước da vàng, tay áo xắn lên, đội một cái mũ len tròn dệt lấy ở nhà trên đầu. Ông ta cầm một cây sắt, vừa đập xuống đất vừa xoạc cẳng bước. Khi nhìn thấy chúng tôi, ông ta ngừng lại và nhấc cây gậy lên:
– Các ông đi đâu? Ông ta hỏi.
– Tới tu viện, Zorba đáp. Chúng tôi tới cầu nguyện.
– Quay về đi, giáo đồ Cơ Ðốc Giáo! Tu sĩ đó la lớn, cặp mắt trong xanh của ông ta đỏ ngầu lên khi ông ta nói. Quay về đi, vì lợi ích của các ông tôi khuyên như vậy. Ðó không phải là vườn cây ăn trái của Ðức Mẹ Ðồng Trinh đâu, đó là vườn cây của Quỉ. Nghèo khó, khiêm nhượng, thanh khiết… Sự quang vinh của tu sĩ như người ta nói! Hi! Hi! ! Hi! Ði về đi, tôi khuyên các ông. Tiền bạc, kiêu căng, trai tân! Ðó là Tam Vị Nhất Thể thiêng liêng của họ!
– Gã này là một tên kỳ cục, ông chủ, Zorba thích thú nói thầm với tôi.
Hắn quay sang gã:
– Sư huynh tên chi? Và sư huynh từ đâu tới đây?
– Tôi tên Zaharia. Tôi khăn gói ra đi đây! Ði luôn! Tôi không thể chịu đựng lâu hơn nữa! Cho tôi hân hạnh được biết quí danh, đồng bào.
– Canavaro.
– Tôi không thể chịu đựng lâu hơn nữa, bạn Canavaro. Suốt đêm Chúa rên rỉ và ngăn không cho tôi ngủ. Và tôi rên rỉ với Ngài. Thế rồi lão tu viện trưởng – cầu cho lão bị quay chín trong lửa Ðịa Ngục! – sáng sớm hôm nay cho gọi tôi lên, lão nói: “Này, Zaharia, không để cho các sư huynh ngủ sao? Tôi sắp phải đuổi thầy. – Tôi không để cho họ ngủ ư? Tôi nói, tôi hay Chúa? Chính Chúa rên rỉ đó!”
“Thế rồi lão giơ thánh giá lên, lão Quỉ Vương phản Chúa đó, và, này nhìn đây!”
Gã bỏ mũ trùm đầu tu sĩ ra và cho thấy một vũng máu đã đóng cục trong tóc.
– Thế là tôi rũ áo đi liền.
– Trở lại tu viện với chúng tôi, Zorba nói. Tôi sẽ dàn xếp với tu viện trưởng. Ði, bạn có thể đi cùng với chúng tôi và chỉ đường cho chúng tôi. Thật đúng là trời khiến bạn đến đó.
Gã thầy tu suy nghĩ một lát. Mắt gã sáng lên. Cuối cùng gã hỏi:
– Các ông sẽ thuê tôi cái gì?
– Bạn muốn gì?
– Một ký cá thu muối và một chai rượu mạnh.
Zorba trố mắt nhìn gã:
– Phải chăng thỉnh thoảng bạn có một con quỉ nào đó trong bạn Zaharia?
Gã thầy tu giật nẩy mình:
– Sao bạn biết rõ vậy?
– Tôi từ núi Athos tới, Zorba trả lời. Tôi biết sơ sơ về điều đó!
Gã thầy tu cúi đầu khẽ đáp:
– Vâng, tôi có con quỉ trong tôi.
– Và nó muốn cá thu muối và rượu mạnh, đúng không?
– Vâng, con quỉ bị đầy địa ngục ba lần ấy!
– Thôi, được rồi! Thế nó có hút nữa không?
Zorba ném cho gã một điếu thuốc và gã thầy tu vội vàng vồ lấy.
– Nó hút, vâng, nó hút, đồ mắc dịch!
Và gã móc túi lấy ra một hòn đá lửa và một cái bấc, châm điếu thuốc và rít đến tận đáy phổi.
– Nhân danh Chúa tôi! Gã nói.
Gã nhấc cây gậy lên, quay đầu lại và đi mở đường.
– Con quỉ của bạn tên nó là? Zorba vừa hỏi vừa nháy tôi.
– Joseph! Zaharia trả lời không quay lại.
Tôi chẳng thích đi cùng với gã thầy tu nửa điên nửa khùng này chút nào. Một tâm trí bệnh hoạn cũng như một linh hồn bệnh hoạn khiến tôi thương hại và đồng thời ghê tởm. Nhưng tôi không nói gì hết, để mặc Zorba muốn làm gì thì làm.
Không khí trong lành làm chúng tôi mau đói. Chúng tôi ngồi dưới một cây thông vĩ đại và mở túi dết. Gã thầy tu cúi xuống và hau háu nhìn xem có gì trong đó.
– Khoan đã! Zorba hét, đừng liếm mép vội, Zaharia! Hôm nay là Thứ Hai tuần thánh. Chúng tôi là hội viên hội Tam-Ðiểm, chúng tôi sẽ ăn chút thịt, một con gà giò, Thượng Ðế tha tội cho chúng tôi. Nhưng chúng tôi cũng có halva và ô-liu cho dạ dầy đức ngài, này!
Gã thầy tu vuốt chòm râu nhớp nhúa:
– Tôi, Zaharia, tôi ăn chay, tôi sẽ ăn ô-liu và bánh với nước lã, gã nói một cách thống hận… Nhưng Joseph, con quỉ, nó sẽ ăn thịt gà giò với các bạn; nó thích gà giò, và nó sẽ uống rượu trong bầu các bạn, tên mất linh hồn đó!
Gã làm dấu, ngấu nghiến ăn bánh, ô-liu, halva, chùi miệng bằng mu bàn tay, uống nước, đoạn lại làm dấu thánh giá như thể gã đã ăn xong bữa.
– Nào, bây giờ đến lượt Joseph, tên bị đọa địa ngục ba lần khốn khổ ấy nào!
Và gã vồ lấy con gà giò.
– Ăn đi, tên mất linh hồn! Gã vừa lẩm bẩm một cách giận dữ vừa đưa những miếng thịt gà lớn vào miệng, ăn đi!
– Hoan hô, ông thầy tu! Zorba khoái chí là lên. Thầy bắt cá hai tay tài thật.
Hắn quay sang tôi:
– Ông thấy gã thế nào, ông chủ?
– Gã giống bác, tôi vừa cười vừa trả lời.
Zorba trao cho gã thầy tu bầu rượu:
– Joseph, làm một hớp!
– Uống đi! Tên mất linh hồn! Gã thầy tu vừa nói vừa cầm bầu rượu đưa lên miệng.
