PHNOM PENH (NV) – Nhìn thấy trước những hậu quả tai hại cho dân mình khi nước Lào chận dòng sông Mekong để xây đập thủy điện, cả Việt Nam và Cambodia đều đề nghị chính quyền Vientiane ngừng dự án xây đập thủy điện Xayaburi, chờ các nghiên cứu kỹ hơn về tác dụng môi trường.
Một chiếc ghe di chuyển trên sông Mekong ở khu vực thủ đô Phnom Penh, Cambodia, vào lúc chiều tàn. Cả Việt Nam và Cambodia đều yêu cầu Lào dừng dự án xây đập thủy điện vì sẽ gây hậu quả tai hại nghiêm trọng cho các vùng hạ lưu của hai nước. (Hình: TANG CHHIN SOTHY/AFP/Getty Images)
Chính phủ Cambodia tố cáo nhà cầm quyền nước Lào không tham khảo với nước này khi lập dự án xây đập thủy điện lớn trên sông Mekong với tốn kém ước lượng $3.5 tỉ USD.
Mới đây Ủy Ban Sông Mekong (MRC) gồm 4 nước Lào, Thái Lan, Cambodia và Việt Nam đã họp 3 ngày ở phía Bắc nước Lào, thảo luận về các dự án phát triển sông rạch.
Dự án đập thủy điện Xayaburi là một trong 11 dự án đập thủy điện được xây dựng ở khu vực hạ lưu sông Mekong, chưa kể hơn một chục đập đã và đang được Trung Quốc xây dựng ở thượng lưu.
Ðã có nhiều lời khuyến cáo là nếu xây dựng chúng, đời sống của hàng triệu người dân thuộc các nước ở khúc chót của Mekong trước khi đổ ra biển sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nguồn nước để uống và tưới ruộng, cá trên sông sẽ không còn nhiều khi dòng sông bị ngăn lại làm đập thủy điện.
“Việt Nam yêu cầu không một dự án nào nhằm phát triển dòng chính của Mekong được thực hiện cho đến khi các cuộc nghiên cứu về con đập đã được đồng ý và ít nhất năm mà hội đồng MRC họp đã xong.” Ủy Ban Quốc Tế MRC, một tổ chức phi chính phủ bảo vệ sông Mekong viết trong một bản tuyên bố. “Phái đoàn Cambodia cáo buộc là Lào đã diễn dịch sai thỏa thuận về sông Mekong.”
Ủy ban MRC được ràng buộc bởi một thỏa ước đòi hỏi phải có tham khảo với các chính phủ liên quan trước khi đập được xây dựng. Nhưng các thành viên không có quyền phủ quyết.
“Khi không có một thỏa ước, các nước khác có thể bất đồng ý kiến nếu họ muốn, nhưng lại không thể buộc Lào ngừng dự án”. Jian-hua Meng, một chuyên viên về thủy điện hữu ích lâu dài của Quỹ Bảo Vệ Ðộng Vật Hoang Dã Thế Giới nhận xét. “Vai trò của tổ chức MRC hiện đang bị hoài nghi (là không có hiệu quả, không có ảnh hưởng) cùng với mức độ đầu tư vào hoạt động của tổ chức (quá ít).”
Tháng Mười Hai 2011, các thành viên MRC tuyên bố mở cuộc nghiên cứu tác động môi trường mới trước khi đập nói trên được khởi sự xây dựng. Nhưng Tháng Mười năm ngoái, Ch Karnchang PCL, công ty xây dựng của Thái Lan nằm đằng sau dự án, cho hay họ đã tái khởi công sau một thời gian tạm ngừng.
Một buổi lễ khởi công tổ chức hồi Tháng Mười Một 2012 báo hiệu dự án đập Xayaburi đã bắt đầu, theo lời ông Meng.
Công ty điện lực Xayaburi, công ty con có 50% vốn đầu tư của Ch Karnchang, đã được chính phủ Lào thuận cho điều hành khai thác nhà máy thủy điện 29 năm và Thái Lan dự trù mua tới 95% điện năng do đập này sản xuất.
Milton Osborne, một chuyên viên của Viện Nghiên Cứu Lowry ở Úc, một tổ chức nghiên cứu về chính sách đối ngoại, cho rằng nếu đập Xayaburi xây lên, những nước khác sẽ theo nhau xây dựng các đập khác trên sông Mekong, kể cả Cambodia.
Theo ông Osborne, sẽ là thảm họa cho vùng hạ lưu nếu Cambodia xây một đập thủy điện ở phía Bắc Cambodia theo đề nghị của một công ty Trung Quốc.
“Nó sẽ là thảm họa vì nó sẽ chặn cá di chuyển từ vùng này sang vùng khác.” Ông nói.
Lào, Thái Lan, Cambodia và Việt Nam chung đoạn hạ lưu dài khoảng 2,500km của sông Mekong dài hơn 4,300 km phát nguyên từ Tây Tạng. Nếu dòng sông bị chặn thêm, càng ngày, an ninh lương thực của người dân hạ lưu từ Cambodia tới Việt Nam sẽ bị đe dọa nặng nề.
Một người Lào quăng lưới đánh cá trên sông Mekong vào mùa nước cạn. Chính phủ Lào nhất định xây đập thủy điện trong khi Việt Nam và Cambodia phản đối. (Hình: ROSLAN RAHMAN/AFP/GettyImages)
Dòng sông Mekong cung cấp khoảng 80% chất đạm (cá, thực phẩm) cho người dân Cambodia. Một nửa nền nông nghiệp của Việt Nam dựa vào dòng nước Mekong.
Cái đáng nói là tuy Cambodia phản đối dự án Xayaburi của Lào, nước này cũng đã quyết định xây dựng một số dự án thủy điện của riêng họ hồi Tháng Mười Hai 2012.
Một dự án thủy điện khác của Cambodia xây dựng trên sông Sesan ở phía Bắc tỉnh Stung Treng là một liên doanh giữa các công ty của Cambodia, Trung Quốc và Việt Nam. (T.N.)
