Bài và ảnh: Phạm Ðình
Chúng ta thường nhắc nhở nhau rằng đừng để cho xe thiếu nhớt, mà ít khi nói về trường hợp ngược lại: Xe thừa nhớt có nguy hiểm gì không? Ðó là trường hợp một bạn đọc nêu lên trong lá thư chúng tôi mới nhận được: “Xe của tôi là BMW đời 1999. Tôi giữ xe rất kỹ, nhưng sau khi thay nhớt cách đây một tuần, tôi sợ mình đã đổ nhớt quá nhiều, tức là Oil Overfill. Xin hỏi như vậy có sao không?” Trong thư bạn không nói rõ, nhưng chúng tôi nghĩ chắc là bạn tự thay nhớt nên mới có cảm giác đó, chứ nếu thay ngoài tiệm thì có thừa thiếu một chút, họ cũng đâu nói cho bạn nghe. Phạm Ðình cũng không hiểu do đâu bạn nghĩ là mình đã đổ nhớt quá nhiều, nhưng nhân câu hỏi của bạn, chúng tôi xin trình bày những vấn đề có liên quan.
“Xe của tôi là BMW đời 1999…”
1. Làm sao biết là mình đã đổ nhớt quá nhiều?
Lý do đổ nhớt quá nhiều chủ yếu là vì lơ đãng, chứ còn lượng nhớt cần cho mỗi xe là bao nhiêu thì chắc hẳn bạn cũng đã biết trước khi bắt tay vào việc. Tuy nhiên nếu nghi ngờ và thắc mắc sau khi đã xong việc, bạn cũng có thể check lại bằng cách kiểm tra các hiện tượng sau:
– Quan sát khói nhả ra từ ống bô ngay sau khi mới thay nhớt: Nếu nhận thấy khói thổi ra từng luồng rất dầy màu trắng khi xe lăn bánh, đó là một trong những chỉ dấu nhớt quá nhiều.
– Bạn có thể check lại bằng cách cho xe chạy từ 7 tới 10 phút để máy nóng lên. Sau đó đậu xe lại ở một nơi bằng phẳng rồi kiểm tra với que thăm ở sẵn trong bình nhớt (dipstick). Rút que thăm ra, lau sạch, rồi lại nhấn que thăm vào bình nhớt, và rút ra. Ở lần rút thứ hai này, nếu thấy mực nhớt vượt lên trên mức chữ F (có nghĩa là Fill), điều đó có nghĩa là nhớt trong bình quá nhiều, cần phải có biện pháp để rút bớt thôi.
– Xin bạn lưu ý rằng, ở đây chúng ta kiểm tra nhớt khi máy đã nóng. Tại sao? Là vì, khi máy nóng thì nhớt vẫn còn luân lưu trong hệ thống, chưa chảy hết về bình. Nếu trong tình trạng nhớt chưa chảy về mà vẫn ở trên mực F, thì chắc chắn nhớt trong bình là quá nhiều, còn chờ thêm dấu hiệu gì nữa.
– Bình thường, chúng ta kiểm tra nhớt khi máy nguội, tức là trước khi nổ máy, hoặc sau khi đã tắt máy ít nhất 10 phút. Khi tất cả lượng nhớt đều nằm trong bình, thì dấu chỉ trên que thăm có thể ở trên vạch F một chút, nhưng không thể ở dưới mức ADD (thêm nhớt).
Que thăm nhớt (dipstick) trong xe Tacoma 2000.
2. Ðổ quá nhiều nhớt có hại gì cho máy?
Nếu cứ chạy xe với mức nhớt quá nhiều (overfill) như vậy, dĩ nhiên đó là điều không tốt, vì đầu máy xe của chúng ta sẽ gặp phải những vấn đề sau:
– Nhớt có bọt khí (aerated oil): Khi lỡ tay đổ nhớt quá mức cần thiết, thì số nhớt thặng dư đó không có chỗ để lưu thông. Khi máy nổ, trục máy (crankshaft) xoay, thì lượng nhớt thặng dư ấy sẽ có bọt vì bị trộn lẫn không khí. Nhớt có bọt không thể làm nhiệm vụ bôi trơn của mình một cách hiệu quả được, thậm chí không thể lưu thông được, dẫn đến tình trạng nóng máy và hư hại các bộ phận trong đầu máy. Khi đó, rất có thể bạn sẽ nhận được đèn cảnh báo “Check Engine”. Nhưng dù không có đèn cảnh báo gì cả, đầu máy cũng sẽ lâm vào tình trạng thiếu nhớt. Thật là nực cười, phải không? Ðang nói chuyện thừa, mà đầu máy lại có triệu chứng thiếu nhớt! Ðúng vậy, nếu không hiểu tới bến cái ngọn ngành của vấn đề mà cứ thêm nhớt vào thì đúng là giao trứng cho ác, hoặc đổ dầu vào lửa.
– Seal và Gasket bị rách: Ðể giúp cho bạn một ý niệm, xin giải thích như thế này: Seals và Gasket là những nốt hàn và màng đệm, được sử dụng để bịt lại các khe hở, và gia tăng sự kết nối khi lắp ghép các bộ phận. Khi chúng ta đổ nhớt quá nhiều, vượt trên nhu cầu và sức chịu đựng của đầu máy, thì lượng nhớt thặng dư có thể tạo thêm sức ép trong hệ thống, làm rách các chỗ nối kết ấy, đó là điều dễ hiểu. Một khi các Seals và Gasket bị rách hoặc vỡ, hệ thống không còn khép kín được nữa, đương nhiên phát sinh nhiều chỗ rò rỉ. Hậu quả cuối cùng là bạn sẽ thấy nhớt rỉ ra, rớt xuống lem nhem trên nền gạch (chắc chắn bà chủ nhà sẽ không để yên cho bạn đâu!). Nhưng đó cũng chỉ là đôi chút khổ sở bên ngoài, những phiền toái bên trong đầu máy mới thực sự là đáng kể: Nhớt trong hệ thống dần dần trở nên thiếu (sau khi nhỉ ra quá nhiều), cần phải được tiếp vào luôn luôn; Những cái Seals và Gasket bị rách, bị nổ dứt khoát phải thay, và phí tốn thay những thứ “nhỏ nhặt” này chắc chắn không phải nhỏ! Nguyên chuyện này thôi, sự tốn kém có thể lên tới vài ngàn đô!
– Hiện tượng “blow-by”: Nếu còn nhớt dư trong Crankcase, thì số nhớt đó cũng sẽ đổ vào trong xi lanh, bị chèn vào trong các vòng nhẫn (ring) và các seals chung quanh piston và tràn ra chung quanh, gọi là hiện tượng “blow-by”. Kết quả là, nhớt sẽ nhếch nhác khắp cả đầu máy, và có thể bốc cháy, dẫn đến nguy cơ cháy xe.
3. Phải làm gì khi gặp tình trạng Overfill?
Mặc dầu thay nhớt là một việc đơn giản, dễ dàng, nhiều người trong chúng ta vẫn tự làm lấy, và vẫn được khuyến khích tự làm, nhưng “xảy tay” là chuyện không ai có thể tránh được. Mà chẳng phải chỉ là với bạn thôi, nó có thể xảy ra với bất cứ ai, ngay cả những người có tiếng là chuyên môn nhất, chứ đừng nói gì thợ máy, hoặc thợ máy tập sự.
Trong trường hợp này, may mắn là do bạn tự làm lấy nên mới có dịp thắc mắc, và từ đó giải quyết kịp thời: Vậy nếu đã biết là có nhớt dư trong hệ thống thì phải làm sao? Rút ngay nó ra chứ còn gì nữa!
Tiếp nhớt ra sao, thì rút ra cũng vậy, nghĩa là:
– Kích xe lên cao, chui vào gầm xe.
– Tìm bình chứa nhớt, và tìm lỗ tháo nhớt (oil plug).
– Ðặt sẵn chậu hứng nhớt bên dưới, ngay đường chảy của lỗ tháo nhớt.
– Dùng chìa khóa ống (socket wrench) để tháo ốc Oil Plug. Nhớ: Vặn ốc rất nhẹ, và thong thả, để nhớt từ từ chảy ra, từng giọt, từng giọt. Phạm Ðình biết là có nhiều bạn thích nhanh vội: Cứ làm cái ào, nhớt bên trong tuôn ra xối xả là không được, rốt cuộc bạn lại phải đổ thêm nhớt vào đó!
– Trong khi rút nhớt ra từng giọt như vậy, cần phải thường xuyên kiểm tra lại với dipstick để khi thấy nhớt rút xuống vừa mức rồi là ngưng.
Ðể xem xe mình có thừa nhớt không, bạn phải kiểm tra dipstick xem mức nhớt ra sao trong khi xe còn nóng máy.
Như vậy là yên tâm, bạn đã giải quyết xong một nguyên nhân có thể đưa đến nhiều hậu hoạn, xảy ra chỉ vì đôi chút lơ đãng. Nhân đây, xin kể một chuyện ngoài lề mà có… liên quan để cho bạn đỡ căng thẳng, mặc dầu nó không phải là câu chuyện vui:
Số là, Phạm Ðình có một người bà con bị heart attack. May mắn là anh được đưa đi cấp cứu kịp thời, thêm một may mắn nữa, bác sĩ giải phẫu là một người rất có kinh nghiệm, với thành tích mổ xẻ thành công là 98%, có nghĩa cứ 100 lần phẫu thuật, ông thành công tới 98 lần. Như vậy thực quá giỏi. Nhưng không may cho người bà con của chúng tôi: Anh bị rơi vào 2% trường hợp thất bại của bác sĩ. Hậu quả là: Anh phải mổ tới 2 lần trong mấy ngày gần nhau. Mình là người trần mắt thịt, đâu có biết nguyên nhân vì sao, mọi sự trông nhờ vào các thầy thôi. Nhưng chỉ cần biết rằng người thân bị đè ra mổ mổ cắt cắt không khác gì… con gà là đã thấy đau lòng lắm. Lân la hỏi thăm mãi mới được một câu trả lời như thế này: Lẽ ra cần phải làm 3 cái cầu thông tim (gọi là bypasses?) thì bác sĩ sơ ý, chỉ làm có 2 cái mà tưởng đã xong rồi, liền cho khâu “con gà” lại. Không ngờ bệnh nhân biến chứng, thở không được, nên lại phải mổ ra bắt thêm một cầu nữa. Cứ theo câu trả lời này, có người đề nghị nên kiện bác sĩ vì Malpractice (bất cẩn y tế). Nhưng người nhà chúng tôi bản tính hiền lành, anh nói rằng, “Thôi, bề trên gìn giữ, tai qua nạn khỏi là may. Kiện cáo làm gì cho khổ thân người ta”. Ðúng là khổ mình không lo, mà lại lo đến cái khổ người khác. Phải đánh giá thế nào về thái độ đó: Ðáng khen vì rộng lượng hay đáng trách vì thấy “sai lỗi mà không nói”? Ðể cho các nhà đạo đức học trả lời. Nhưng điều chúng tôi muốn nói là thế này: Liên quan đến sự sống sự chết của con người mà những nhà chuyên môn còn để cho sơ sót xảy ra đến mức đó, huống hồ chúng ta? Nếu bạn có sơ xảy một đôi lần, thì xin đừng vội “feel bad” nhé.
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt…? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho: Phạm Ðình 9800 Bolsa Ave # 86, Westminster, CA 92683 (địa chỉ mới) Tel: 714 675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
