Bài và hình: Phạm Ðình
Như chúng ta đã biết, hệ thống giải nhiệt, gọi là Cooling System giữ một nhiệm vụ quan trọng, trong đó nước Coolant được lưu thông qua các bộ phận máy để giúp máy duy trì một nhiệt độ vận hành thích hợp, không nóng quá và không nguội quá.
Lắng nghe tiếng động bất thường của máy bơm coolant.
Ðể khởi sự và duy trì tiến trình lưu thông ấy, hệ thống cần một máy bơm rút coolant từ trong két nước ra, rồi đẩy nó đi vào những nơi cần thiết, y hệt như một cái máy bơm giếng, hút nước từ mạch trong lòng đất lên rồi đổ vào xô thùng cho chúng ta vậy. Nếu máy bơm gặp trục trặc, đương nhiên có nhiều chuyện trục trặc: Nặng thì hệ thống không có nước, nhẹ thì thiếu nước, hoặc rò nước… Thế nên khi thấy nước coolant rỉ ra trên nền garage, hoặc xe chạy có vẻ… nóng máy, một trong những nguyên nhân phải nghĩ tới là máy bơm (Water Pump), và nếu đúng là “nó” thì phải thay máy bơm.
Tuổi thọ của máy bơm
Máy bơm là một trong những bộ phận làm việc liên tục, kể từ khi chúng ta nổ máy xe cho đến khi tắt máy. So sánh nó với cái máy bơm nước giếng thì chỉ đúng một nửa. Bởi vì máy bơm nước giếng hoạt động có một chiều (bơm nước lên), nhưng máy bơm trong xe thì hoạt động 2 chiều, luôn luôn tạo sức đẩy để đưa nước từ bể (Radiator) lên, làm việc xong rồi lại đưa nó về, không để thất thoát hư hao đi đâu chút nào. Mấy thằng em của Phạm Ðình nghe được như vậy quay ra nhìn nhau rồi ước ao: “Chà, phải chi mình cũng có được cái máy như vậy: Xả nước xong lại hút về, không thất thoát hư hao đi đâu chút nào!” Cái tụi ranh con chẳng được việc gì, chỉ chực chờ nhảy vào miệng người lớn nói chuyện bù khú!
Trở lại chuyện đứng đắn thì… làm việc liên tục như vậy, đến sắt thép cũng phải hư mòn, huống gì cái máy bơm. Cũng may, nhà sản xuất nào cũng tích cực chế ra những máy bơm rất bền, giúp người sử dụng không mấy khi phải bận tâm về nó. Thế nhưng, bền không có nghĩa là vĩnh viễn. Nếu xe đã chạy được tới 90,000 dặm mới thấy có triệu chứng trục trặc về hệ thống giải nhiệt, và người thợ máy phán rằng “Water Pump bị hư!” thì bạn đừng cho rằng số mình làm sao xui quá! Không phải đâu, đó là chuyện thường tình của một số phận Water Pump thôi. Tuy nhiên, nếu xe đã chạy tới trên 100,000 dặm mà Water Pump không trục trặc gì thì cứ yên tâm chạy tiếp, khỏi cần gỡ ra thay, trừ khi xe bị hư… Timing Belt. Tại sao lại vậy? Hư Timing Belt thì có liên quan gì tới Water Pump? Có phải là chuyện “đánh con mèo để dạy con chó,” hay là “dương Ðông kích Tây” gì đây chăng?
Thay Timing Belt
Sở dĩ đề cập Timing Belt khi đang nói về Water Pump, là vì trong nhiều loại xe hiện đang lưu thông trên đường phố, Water Pump được vận hành bởi dây kéo Timing Belt. Nói một cách đơn giản, Timing Belt là cái dây kéo trục máy, được căn giờ một cách rất chính xác để điều hành chuyển động của hệ thống piston. Và thường thường (không phải luôn luôn) Timing Belt cũng kéo luôn cái Water Pump, giúp nó xoay tròn để hút nước và đẩy nước Coolant. Nếu hỏi thợ máy, và được trả lời là Water Pump của bạn được kéo bởi Timing Belt, thì khi thay cái dây kéo này, bạn cũng nên thay luôn cái Water Pump đi thôi, dù khi đó xe của bạn mới chạy được chừng 60,000 dặm. Bởi vì thọ tới mức đó, cái Water Pump của bạn coi như đã trả xong nợ nước (coolant) rồi, cho nó về hưu lúc này cũng là xứng đáng.
Nhưng thắc mắc đặt ra là, “Tại sao không chỉ thay Timing Belt mà thôi? Water Pump còn chạy tốt thì tại sao không để nó chạy đến khi nào có dấu hiệu trục trặc của chính nó rồi mới thay?” Chúng ta làm như vậy cũng được, nhưng giới chuyên viên bảo trì tiên liệu Water Pump chỉ chạy được chừng chỉ vài ba tháng sau khi thay Timing Belt, là bắt đầu có triệu chứng trục trặc đòi phải thay. Khi đó, người thợ sẽ lại phải gỡ cả Timing Belt và mọi thứ lỉnh kỉnh quanh đó trước khi thay được cái Water Pump mới vào, công việc phức tạp chẳng khác gì như lúc thay Timing Belt mấy tháng trước đây vậy.
Hơn nữa, theo nhận định của một số thợ máy, nếu để Timing Belt mới kéo một cái Water Pump đã cũ, thì dây kéo mới sẽ đặt một áp lực nặng nề trên máy bơm, khiến máy bơm sớm hư hơn.
Nói tóm lại, nên thay Water Pump khi phải thay Timing Belt và ngược lại, là vì:
Tiến trình tháo lắp Water Pump và Timing Belt giống y như sau, một lần tháo gỡ Timing Belt cũng như một lần tháo gỡ Water Pump vậy; Thay 2 món một lần chắc chắn đỡ tốn hơn nhiều.
Thay luôn 2 món để chúng có thể làm việc đồng bộ với nhau, thay vì để một dây kéo mới siết quá mạnh trên một máy bơm cũ.
Thực ra, khi nói “tốn kém” là nói về tiền công thợ, chứ tiền “pạc” thì không đáng bao nhiêu.
Có thể lắc water pump để kiểm tra độ “rơ” của bạc đạn.
Dấu hiệu cần thay Timing Belt
Bởi vì Timing Belt và Water Pump sát cánh với nhau như vậy, nên chúng ta cần để ý những dấu hiệu sau đây về Timing Belt:
-Mở nắp đậy đầu máy để kiểm tra dây kéo, xem có rạn nứt, phỏng rộp, sứt mẻ, hoặc u nề chỗ nào không.
-Khói thải từ ống bô phun ra quá nhiều: Ðiều đó có nghĩa là xăng “sống” được phun ra, và nguyên nhân có thể là Timing Belt không điều hợp đúng mức việc đóng mở valve thoát khí trong đầu máy, khiến cho xăng chưa dùng tới có thể thoát ra.
-Khó nổ máy xe: Nếu Timing Belt không làm việc đúng chức năng, bạn sẽ rất khó “đề” xe. Nên kiểm tra lại dây kéo xem thế nào. Tuy nhiên, xe khó nổ máy có thể do nhiều nguyên nhân khác, không dính dáng tới Timing Belt.
-Tiếng ồn bất thường, gây ra bởi dây kéo: Lái xe lâu ngày bạn đã quen với tiếng nổ của xe, nhưng nay chợt nghe tiếng ồn, tiếng lọc xọc bất thường, rất có thể nguyên nhân là trục trặc nơi dây kéo Timing Belt.
-Xe nóng máy hoặc dầu nhớt rò rỉ: Có thể coi 2 hiện tượng này vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả. Bởi vì Timing Belt làm bằng cao su (Rubber), làm việc thường xuyên trong môi trường nhiệt độ cao và ẩm ướt, chất liệu cao su sẽ hư hại, hao mòn sớm hơn, khiến cho việc điều hợp giờ giấc của timing belt không còn chính xác, dẫn đến hiện tượng đầu máy overheat.
Dấu hiệu Water Pump hư mòn:
Dấu hiệu rõ nhất là rỉ nước coolant trên sân, đưa đến tình trạng thiếu nước, kim nhiệt dâng cao. Ngoài ra, chúng ta có thể thử bằng những cách sau đây:
-Ðậu xe trên nền xi măng bằng phẳng và sạch sẽ (trong garage là tốt nhất), đặt một miếng giấy cạc tông ở gầm xe, ngay dưới đầu máy. Ðể xe qua đêm, sáng ra kiểm tra lại miếng giấy xem giấy có ướt hay không.
-Kiểm tra ròng rọc máy bơm: Tìm chỗ dây kéo chạy qua trên máy bơm, dùng tay đẩy máy bơm để xem ròng rọc có lỏng không. Nếu lỏng, đó là dấu hiệu bạc đạn bên trong đã mòn, cần thay máy bơm.
-Nghe tiếng máy nổ: Mở nắp đậy đầu máy, nổ máy xe. Nếu nghe thấy tiếng nghiến răng, không ồn lắm nhưng rõ là tiếng nghiến, đó cũng có thể là do bạc đạn trong máy bơm đã mòn.
-Quan sát xem máy bơm có ướt nước không: Là máy bơm nước, nhưng không nhất thiết nó phải ướt. Ướt nước hoặc có giọt nước đọng, đó là dấu hiệu máy bơm bị rò, cần phải thay.
-Trong mùa hè, để ý hoạt động của máy lạnh. Nếu máy lạnh không làm việc đúng mức, nguyên nhân có thể do máy bơm coolant không chịu thi hành nhiệm vụ của mình.
-Ngoài ra, bạn cần để ý đến những dấu hiệu đèn báo trên dashboard, cảnh giác về bất cứ một trục trặc nào xảy ra trong hệ thống giải nhiệt…
Ðó là những dấu hiệu chúng ta cần để ý để mang ngay ra cho thợ chuyên môn. Bởi vì, sửa chữa hoặc thay thế Water Pump và Timing Belt không phải là chuyện dành cho chúng ta “tự làm lấy.”
[email protected]
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt…? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho: Phạm Ðình, 9800 Bolsa Ave, # 86, Westminster, CA 92683 (địa chỉ mới). Tel: 714-675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
