Kỳ 3
Tôi nhớ có đứa em họ sang Pháp học thuốc, viết thư về cho tôi kể, ở trong trường nó có một bức tượng để tay lên vành mũ vẻ thân thiện chào đón các sinh viên, thiên hạ đồn rằng, đứa con gái nào học ở đây, ra trường mà còn trinh, bức tượng sẽ ngả mũ chào.
Má nó nghe nói chuyện đã thất kinh hồn vía vội vàng bay sang bên đó để dặn dò thêm một lần nữa, chẳng biết có ăn thua gì hay không? Nó đã học được ba bốn năm, không biết bức tượng đã biết được những chuyện gì. Lời dặn dò của mẹ tôi, làm tôi liên tưởng tới bức thư của nó và bật cười một mình.
Tôi nói:
– Con lớn rồi. mẹ khỏi lo.
Bà nói:
– Lớn cái thần xác mày chứ lớn gì.
Tôi nghĩ tới bức tượng của đứa em và lại buồn cười một mình. Tụi nó tối tân hơn tôi nhiều. Ngay cái việc, bây giờ, gần như chẳng còn ai ở lứa tuổi chúng tôi gọi bố là thầy nữa, đủ thấy chúng tôi có vẻ cổ hủ rồi, nhưng tôi rất thích cái từ “thầy” chúng tôi vẫn dùng đó.
Tôi không biết nếu mẹ tôi nghe được một chuyện giống như cái chuyện con nhỏ kể, phản ứng của bà sẽ ra sao?
Tôi cũng nhớ, trong lá thư tôi viết lại cho nó, tôi đã riễu cợt bảo “coi chừng em làm hỏng bức tượng.” Và đấy cũng là đề tài chúng tôi vui đùa với nhau khi thư từ.
Mẹ tôi bảo:
– Ở bên đó nghe nói lạnh lắm. Quần áo con mang theo thế này có đủ ấm không?
Tôi bảo:
– Thiếu thì con mua, chứ bây giờ cái gì cũng mang theo làm sao được.
Mẹ tôi nói:
– Tụi bay sao làm biếng quá. Không mang đủ rét có phải khổ thân không. Lạ nước lạ cái biết đằng nào mà lần.
Tôi nũng nịu với bà:
– Mẹ tưởng ngày nay cũng như ngày xưa sao? Ðời sống bây giờ ở đâu cũng gần giống nhau cả.
Mẹ tôi nói:
– Cứ có sẵn có hơn không.
Tôi làm bộ huênh hoang:
– Con nói được hai thứ tiếng, mẹ đừng có lo.
Mẹ tôi cười bảo:
– Tao vẫn nghe thầy than phiền tiếng Tây của tụi bay thì Tây nó về nước là vừa rồi.
Tôi cũng cười bảo:
– Tiếng Tây của thầy bây giờ có khi Tây nó cũng không nói như thế nữa.
Mẹ tôi cười rung rung đôi má nhăn nheo của bà, nói:
– Thật ấy chứ lị. Ngày xưa tao thấy bác Huyện mày còn phải khen thầy đấy.
Cái quá khứ vàng son ấy vẫn còn bám chặt trong ký ức của một số người. Bây giờ là thời tàn tạ. Bác Huyện mà mẹ tôi vừa nhắc, ngày xưa đeo bài ngà, ngày giỗ họ, ông đi xe hơi về làng, thì không phải chỉ có người làng mà có cả người hàng Tổng tới chào đón.
Ngày Tết, các cụ tiên chỉ, bô lão trong làng, đều đến nhà bác chúc Tết. Khi các cụ thắp hương lễ trước bàn thờ gia tiên, Bác Huyện, thầy tôi, các chú tôi, đứng hai bên bàn thờ, đối diện với khách, khách lễ một lễ, mọi người trong nhà vái lại khách một lễ. Cứ như thế nghi lễ diễn ra trong hương trầm, trong khói pháo, trong đèn nến sáng choang và những lời chúc tụng.
Cái mùa xuân rực rỡ ấy chẳng bao giờ người ta tìm thấy lại nữa.
Ngày tôi ra đời thì cái mùa Xuân ấy cũng đã chấm dứt từ lâu. Khói lửa chiến tranh đã thiêu rụi cả. Kế đến hiệp định Genève đã xua đuổi bao người rời bỏ cố hương ra đi. Năm đó tôi mới được hai tuổi.
