Kỳ 71
Nam Dao
Ðến giờ Tí đêm hôm đó, Viễn xõa tóc khấn vái, thỉnh thoảng lại hộc lên một tiếng nấc khan. Sau đó, Viễn nhìn Trãi, nghẹn ngào:
– Em đi đây. Bác ở lại cẩn trọng!
Ngạc nhiên, Trãi hỏi:
– Mà chú đi đâu?
Viễn lẩm bẩm:
– Em phải đi. Nơi ấy thế đất là thế rồng chầu hổ phục, đời sau sẽ phát. Biết rủ nhưng chắc bác chẳng chịu nên em đi một mình…
Dứt lời, Viễn quăng mình vào bóng tối, biến mất trên dốc từ túp lều góc thành Nam dẫn xuống Ðông Quan.
Trãi thẫn thờ nhìn lên không. Cuối năm, đêm là đêm sao ngập trời, lấp lánh trong cái thăm thẳm sâu cùng một cõi vô biên. Trên bàn thờ họ Nguyễn, Trãi để cả bài vị của Phạm Thị Xuyến. Trãi thì thầm khấn cha, mẹ, rồi Phi Hùng, Phi Bảo và Vàng Anh. Trãi khấn Xuyến “Nàng hỡi! Ta vô tình mà hóa ra phụ bạc, hãy rộng lượng thứ cho!” Một luồng gió lạnh quất vào làm tắt hai hàng nến. Trãi lại nghe từ một vùng thính giác ẩn dưới tầng vô thức ai đó hát, giọng tức tưởi “chèo quơ nước ngược chuyến đó ngang.”
Trãi quì chân phủ phục. Mặt áp xuống đất, nước mắt chàng ướt nhòa. Cứ thế, đêm đi qua. Cho đến khi tiếng gà gáy thứ nhất cất lên, Trãi mới vào mài mực. Chàng chấm bút, viết hai chữ đại tự Ðại Cáo.
Bỗng như sóng tràn bờ, ý trong đầu trào ra vỡ đất. Trãi viết lại dăm ba câu lấy từ hịch xưng Vương của Lê Lợi. Rồi những bước cam go của cuộc chiến giành độc lập mười năm. A, độc lập. Một nước độc lập là gì? Cuộc chiến có phải chỉ kết thúc ở chiến trường binh đao mà thôi sao? Không. Không phải thế. Cái chiến thắng nằm sau chiến trường, nơi mỗi người ý thức được cái ta. Nơi mọi người ý thức và đồng thuận được cái gọi là chúng ta. Và nó khác với những kẻ xâm lăng muốn biến ta thành họ. Cho nên mới phải giành giật lại. Ðã như thế từ thời Lý, thời Trần, bằng máu và nước mắt. Chỉ vậy đủ để chúng ta biết là có chúng ta. Những câu ca dao tục ngữ Trãi đã chép trong cuốn sách Nam Dao chí ở đâu hiện lại như khẳng định cái chân lý chàng xưa kia đã một lần nghi ngờ. Không, ta là ta. Vàng Anh ơi, sắp đến lúc bác chép lại cho con , như bác đã nguyền hôm nào trên mộ con, tập Nam Dao chí.
Chép cho con và cho tất cả chúng ta.
Chúng ta là chúng ta, rõ ràng như đất kia, trời kia. Trãi cười lớn rồi vung tay, chữ như rồng bay phượng múa:
Xét như nước Ðại Việt ta
Thực là một nước văn hiến
Cõi bờ sông núi đã riêng
Phong tục Bắc Nam cũng khác
Tiện đà, Trãi viết tiếp:
Ðánh một trận, sạch sanh kình ngạc
Ðánh hai trận, tan tác chim muông
Nó như kiến tan đàn dưới bờ đê vỡ
Ta tựa cơn gió mạnh quét sạch lá khô…
Nhưng rồi Trãi ngẩn ngơ ngừng tay. Hình ảnh những kẻ thương tích máu me hiện về khiến Trãi xúc động. Trầm tĩnh,
Trãi hạ bút:
Ta mưu phạt tâm công, không chiến cũng thắng!
Rốt cuộc:
Lấy đạo nghĩa thắng hung tàn
Mang trí, nhân thay cường bạo.
Vầng ô lòe sáng phía chân trời lấp loáng ánh lên phút ban đầu một ngày tươi mới. Trãi hững người buông vào một niềm vui lạ lùng. Ứa nước mắt, Trãi nắn nót kết:
Xã tắc do đó vững bền
Non sông từ đây đổi mới.
Ðó là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Ðại Việt. Ngẫm nghĩ, Trãi viết thêm Bình Ngô vào trước hai chữ Ðại Cáo. Vừa đúng lúc ấy, mặt trời ló ra trên đỉnh núi Tản.
