Nam Dao
Cũng chiều ngày hôm ấy, hai anh em Thiên Tích và Thiên Hựu sai cáng Trãi vào chùa. Sáng nay, Lợi hạ lệnh tha Trãi, cho bọn Tích, Hựu đến đón khỏi ngục. Hựu nhìn Trãi mình chỉ còn da bọc xương, nghẹn ngào nói, “Đệ đưa ngài về nhà đệ nhé!”
Trãi lắc đầu, biết là không nên để ai liên lụy. Ở Đông Kinh, Trãi vẫn thân một mình. Từ ngày bị giam hãm, gia nhân dăm người hoảng sợ bỏ đi hết nên có về căn nhà nằm phía bắc hồ Thuyền Quang, Trãi chẳng còn một ai gần gũi chăm nom. Nắm tay Hựu, Trãi nhớ đến Đạo Khiêm, thều thào, “Nhờ hai vị đưa Trãi này vào chùa Báo Thiên!” Xẩm tối Đạo Khiêm và Cấu đưa Trãi vào cái trái cạnh chùa. Nhìn Cấu, Trãi hồi tưởng lại buổi nói chuyện dưới trăng cạnh bờ vực nhìn ra sông Mã, tai lại văng vẳng tiếng hát năm xưa. Hình ảnh Xuyến bụng mang dạ chửa nhảy vào dòng nước sông Cầu ngỡ đã quên bỗng lại hiện lại. Vẳng từ đầu gió, đâu đó vẫn câu Xuyến hát và lời dặn dò rằng hạnh phúc đến từ những cái nhỏ nhoi. Ôi, hạnh phúc! Ngẫm lại những ngày nằm trong ngục nhướng mắt tìm một chút ánh sáng hắt qua những khe song, Trãi chỉ thấy chua xót khôn cùng.
Về phần Nguyễn lão, kẻ đã dạy nghề bốc thuốc Nam cho Trãi ngày Trãi còn bị quản thúc ở Đông Quan, cái duyên đến từ nghiệp. Thấy Trãi như ngọn đèn cạn dầu, người nhà chùa đổ nhau đi tìm thầy tìm thuốc. Khi Nguyễn lão vào bắt mạch mới nhận ra kẻ đang thoi thóp kia chính là anh đồ cứng cổ năm nao đã bị Hoàng Phúc ức ép đến độ phải độ nhật bằng cách bốc thuốc ở Đông Đô dưới thời thuộc Minh. Nguyễn lão lo lắng, ở luôn trong chùa cả một tuần trăng. Chẳng hiểu là thầy thuốc mát tay hay cái mệnh bệnh nhân chưa tận, Trãi khỏe dần. Khi đã hồi sức, Trãi nhận ra Nguyễn lão, nắm tay đùa ‘‘…Huynh ạ! Ngày xưa không có huynh thì đệ chết đói. Bây giờ, sắp chết vì đói, huynh lại cứu cho, rõ là tuần hoàn thì rồi cũng lại qui về một cái duyên nợ năm xưa.”
Tháng năm, Lợi ban biển ngạch công thần, tất cả gồm chín mươi ba người. Huyện thượng hầu, có Lê Vấn, Lê Sát và Phạm Văn Xảo. Á thượng hầu, một người, là Lê Ngân. Rồi Hương thượng hầu, ba người. Sau đến Đình thượng hầu, mười bốn người, có Chích, cũng được Lợi tha. Rồi Huyện hầu mười bốn người, có Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ… Phần Trãi được phong á hầu, hạng bảy mươi.
Tử Cấu lại bông lơn, ‘‘Này huynh, bây giờ huynh xuống tóc ở chùa thì… tuyệt. Vừa xuất gia, lại vừa nhập thế…”
Vỗ vào đầu con vượn lông vàng, Cấu tiếp, ‘‘…nhảy nhót xuất xử vậy thì có kém chi vui, hả Tề Thiên Đại Thánh!” Con vượn kêu chí chóe, quay mông chổng về phía đám người, có Đạo Khiêm, Nguyễn lão, Trãi rồi lại nhảy lên vai Tử Cấu. Cả bọn phá lên cười. Đúng lúc ấy, có tiếng hò hét ở cổng chùa. Một tên sai nha chạy vào thông báo hoàng thượng ngự giá.
Khi Lợi bước vào chính điện chùa Báo Thiên, bọn Đạo Khiêm, Nguyễn Trãi và Nguyễn lão đã quì mọp rập đầu. Lợi chưa nói gì thì Hựu đứng cạnh lên tiếng nói đỡ cho Trãi:
– Tâu hoàng thượng, Á Hầu Nguyễn Trãi, nguyên hành khiển Lại Bộ Thượng Thư vì bệnh tật không đến lạy ngày có sắc phong nhưng đã nhờ hạ thần rập đầu tạ ơn Hoàng Thượng mở lượng phong tước.
Chỉ hừ một tiếng, Lợi nhìn Trãi, hỏi:
– Nay sức khỏe của ông thế nào?
Cúi đầu cố giấu chua chát, Trãi đáp:
– Tâu hoàng thượng, hạ thần vẫn còn suy nhược. Cố gượng thì ngồi được một vài khắc là phải nằm, đầu óc vẫn chưa ra đâu vào đâu cả…
– Ta cũng biết ông ốm đau.
Lợi ngần ngừ:
– Nhưng tháng tới là kỳ thi Minh kinh chọn quan nha và sau là kỳ sát hạch tăng lữ. Sư chủ trì ở đây và ông đã làm sẵn các câu hỏi về kinh nghĩ để cho thi chưa?
Nghe Lợi hỏi, Trãi tội nghiệp cho thân mình. Không dằn lòng được, Trãi thưa:
– Hoàng thượng ở ngôi chí công vô tư, hiểu cho kẻ hạ thần này trong chốn lao tù chỉ còn bám víu vào có một chữ trong kinh Kim Cương là chữ không. Từ đó, hạ thần khẳng định được rằng: sống, đã không tham, thì tham gì? Chết đã chẳng sợ, thì sợ gì? Nhưng nếu chỉ hiểu cái lẽ bất kham và vô úy, khác nào như hứng được một giọt nước trong đại dương, thì làm sao hạ thần dám đi sát hạch ai về Phật pháp…
Lợi tái mặt, biết có ép Trãi cũng vô ích. Quay nhìn Đạo Khiêm, Lợi lấy giọng nhu hòa:
– Còn về phía sư, thì sao?
Khiêm rập đầu đáp:
– Bần tăng được sư phụ truyền thừa cho chữ nhẫn trong cõi nhân sinh, cúi đầu xin vâng mệnh!
Khi Lợi đã về, Khiêm nói trống không:
– Đồ tể hạ tay dao xuống mà thành tâm qui pháp thì cũng thành Phật. Kinh nghĩa nào mà thay được chữ tâm… Mà tâm thì sát hạch thế nào?
