Thanh Vân
Thanh Vân đã viết bài về Tết Việt Nam cho các người bạn Pháp hiểu về văn hóa, truyền thống của đất nước mình. Bài được đăng trong “La Lettre des Masters số 46. Décembre2014”: http://masters.sopragroup.com/docs/librariesprovider19/Lettres/lettre46.pdf?sfvrsn=2. Ðể quí thân hữu ở các quốc gia khác hiểu nội dung bài viết, Thanh Vân đã lược dịch ra tiếng Việt. Kính chúc quí bạn một năm Ất Mùi sức khỏe và thịnh vượng.
Có những dân tộc trên thế giới dựa ngày tháng của quốc gia mình theo hệ thống mặt trời như dân Âu Châu, và những dân tộc khác lại dựa vào sự vận hành của mặt trăng như dân Trung Hoa, dân Á Rập.
Riêng Việt Nam bị ảnh hưởng nhiều văn hóa Tàu nên ngày Tết của chúng ta cũng là ngày đầu năm Âm Lịch của đất nước Khổng Mạnh. Thật vậy, vì VN có lãnh thổ kế cận một quốc gia Trung Hoa to lớn, nên họ lúc nào cũng nuôi ước mộng xâm chiếm nước ta. Trong quá khứ, Trung Hoa đã thường “thăm viếng” VN và không hề muốn trở về cố quốc. Chúng ta đã nhiều lần đẩy họ ra khỏi biên thùy nhưng Trung Quốc vẫn tìm cách trở lại. Mỗi lần họ chiếm đóng VN hàng chục năm, giai đoạn dài nhất kéo dài 5 thế kỷ (*). Ðiều đó giải thích tại sao văn hóa VN có nhiều điểm tương đồng ở nhiều phương diện với văn hóa Tàu. Bằng chứng là bộ lịch của hai quốc gia có cùng ngày tháng, Tết Nguyên Ðán VN cũng là ngày đầu năm Trung Quốc.
Chúng ta xem ngày Tết là một dịp lễ quan trọng nhất. Ngày 30 Tết, trong gia đình các bà mẹ đã chuẩn bị các món ăn đặc biệt để dâng cúng Phật Trời cùng ông bà tổ tiên. Các bà nội trợ này cũng lo lắng sao cho mọi thứ đều đầy ắp trong gia đình, từ hũ gạo đến hồ chứa nước, đến hũ nước mắm, keo đường… như vậy trong năm gia đình không thiếu thốn!
Trong 3 ngày Tết người ta cữ không quét nhà vì lo sợ vật dụng sẽ ra đi. Mọi người đều lễ phép, nhã nhặn, vui vẻ để trọn năm được an lành, yên ấm.
Ngày đầu năm, cha mẹ phát tiền lì xì trong những bao thư đỏ sau khi nhận được lời mừng tuổi và chúc thọ, chúc sức khỏe cùng thịnh vượng của con cái, cháu chắt. Trước cửa nhà, vào đúng Giao Thừa và sáng mùng Một Tết, những tràng pháo nổ giòn để đánh dấu sự vui tươi và cũng để xua đuổi tà ma. Ngoài đường phố, đoàn trẻ con tung tăng, reo hò chạy theo các nhóm múa lân trong tiếng trống nhịp nhàng, rộn rã.
Ở thành phố Paris, Tết được tổ chức trong khu Á Ðông y như ở quê nhà với không khí vui tươi, nhộn nhịp làm cho dân bản xứ cũng tò mò theo dõi. Năm nay, Tết Nguyên Ðán là ngày 19 Tháng Hai, cầm tinh con Dê, Ất Mùi.
Theo lịch Trung Hoa và VN, mỗi năm một con vật trong số 12 con sẽ đại diện cho trọn năm. Mười hai con vật có mặt trong bộ lịch là: Chuột, Trâu, Cọp, Mèo, Rồng, Rắn, Ngựa, Dê, Khỉ, Gà, Chó, Heo. Theo truyền thuyết, Ðức Phật vào thời tạo thiên lập địa đã rao gọi các thú vật đến diện kiến Ngài để lập 12 con giáp cho bộ lịch. Tất cả các con thú đều muốn có tên trong bộ lịch, nên cùng chạy đến. Chú chuột (Tí) với bản chất khôn lanh, biết mình không chạy nhanh hơn ai, nên đeo theo đuôi con Trâu. Khi đến nơi, chú chuột nhảy vọt qua thân hình anh Trâu vạm vỡ và rơi hạng nhất trước mặt Ðức Phật và sau đó là theo thứ tự các con vật khác.
Mới nhìn qua, bộ lịch Tàu chỉ có 12 năm với 12 con giáp nhưng năm con Dê, Ất Mùi, của năm nay không hoàn toàn giống với con Dê của 12 năm tới. Người Trung Hoa phân biệt thêm 5 cung can khác nhau của mỗi con vật, do đó muốn tìm lại năm Ất Mùi chúng ta phải chờ 60 năm nữa bởi vì bộ lịch theo vận hành của mặt trăng có một chu kỳ là 60 năm. Mỗi người Trung Hoa hay VN khi đến tuổi 60 đều ăn mừng vì khó mà thấy hạn tuổi của mình trở lại lần thứ nhì. Nhưng biết đâu con người càng lúc càng sống lâu, ta sẽ đạt đến 120 tuổi để thấy hạn tuổi của mình xuất hiện lần nữa, như một bà lão người Pháp Jeanne Calment đã thọ đến 122 tuổi.
Và càng phức tạp hơn, trong 12 con giáp đó có con hợp, có những con lại xung khắc nhau. Ngày xưa các bậc cha mẹ khi chọn vợ gả chồng cho con thì luôn nhờ các nhà bói toán cân nhắc tuổi tác và chọn ngày lành tháng tốt để cử hành hôn lễ. Các cô dâu chú rể không hề quen biết nhau trước mà đều do cha mẹ chọn lựa qua sự mai mối của những người trung gian. Nếu tuổi của cô dâu chú rể xung khắc thì hôn nhân không thể tiến hành.
Phải chăng vì nhờ các ông bói toán chọn tuổi cho hợp nhau mà ngày xưa các ông bà ta đều ăn ở với nhau đến đầu bạc răng long? Hiện tượng ly dị không hề có trong xã hội vào thời đó; và dù ban đầu hầu hết không hề quen biết nhau trước, các cụ cũng đã sống hạnh phúc, cùng nhau chia sẻ cay đắng ngọt bùi, đến cuối cuộc đời, bên cạnh ríu rít đàn con đàn cháu. Truyền thống đôi khi xem vậy mà cũng hay, bạn nhỉ ?
(Paris, 18 tháng 2 năm 2015)
(*) Lần đầu Trung Quốc xâm chiếm VN từ năm 207 đến 111 trước Công Nguyên, 96 năm. Lần thứ nhì từ năm 111 đến 39 trước CN, 72 năm. Lần thứ ba từ năm 43 đến năm 544. Lần thứ tư từ năm 603 đến năm 939. ( Theo “Cây Lịch Sử VN”, Nguyễn Tấn Vinh, Vượt Sóng và “Việt Sử Toàn Thư” Phạm văn Sơn).
(Nguồn:www.thienmusic.com; [email protected])
