VIỆT NAM (NV) – Ðại diện các quốc gia trong Ủy Hội Sông Mekong (Việt Nam, Campuchia, Lào, Thái Lan) và đại diện Trung Quốc, Myanmar sẽ đối thoại về sông Mekong vào ngày 23 tháng 3, tại Trung Quốc.
Lần này, đại diện sáu quốc gia vừa kể cho biết họ sẽ cố gắng thông qua Thỏa Thuận Hợp Tác Mekong-Lan Thương (MLC). Sẽ có một tuyên bố chung gọi là Tuyên Bố Tam Á (nơi diễn ra cuộc đối thoại về Mekong).
Rừng tràm ngập nước ở An Giang. Hệ sinh thái đất ngập nước và sự đa dạng sinh học đặc trưng của đồng bằng sông Cửu Long đang mất dần vì những công trình thủy điện trên sông Mekong. (Hình: TBKTSG)
Tác động của các đập thủy điện ở thượng nguồn Mekong đã khiến hậu quả của El Nino trở thành nghiêm trọng hơn gấp nhiều lần, cả hạn hán lẫn hiện tượng nước biển xâm nhập sâu vào đất liền đều chưa từng thấy, đang gây thiệt hại cho hàng loạt quốc gia, đặc biệt là Việt Nam. Ðây cũng là lý do khiến cuộc đối thoại về Mekong được nhiều giới quan tâm.
Tuy nhiên các chuyên gia cho rằng, cuộc đối thoại kéo dài trong hai ngày với quá nhiều chủ đề liên quan tới tương quan giữa dòng Mekong với chính trị, phát triển kinh tế, an ninh, môi trường, văn hóa, của các quốc gia thuộc lưu vực Mekong có thể sẽ pha loãng việc tìm giải pháp hữu hiệu nhằm quản lý nguồn nước, hạn chế tác hại từ những tác động tới dòng chảy của con sông này.
Trước nay, các chuyên gia Việt Nam và ngoại quốc từng liên tục cảnh báo, sáu đập chắn nước mà Trung Quốc đã hoàn tất ở đoạn thượng nguồn Mekong và hàng loạt đập chắn nước khác mà Lào và Cambodia đang hoặc dự định xây thêm trên Mekong sẽ hủy diệt hệ sinh thái đất ngập nước và sự đa dạng sinh học trong vùng, đặc biệt là khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
Tuy Ủy Hội Sông Mekong từng có một hiệp định về Mekong, thậm chí có cả “Quy trình ra quyết định về các đập trên dòng chính,” với các bước như: thông báo, tham vấn, thỏa thuận trước, song tất cả chỉ giống như trang trí, không cản được Lào, cũng như Campuchia bỏ ý định thực hiện những dự án tác động bất lợi đến Mekong.
Bà Ame Trandem, chuyên gia của Tổ Chức Sông Ngòi Quốc Tế, từng than rằng, trong việc ngăn chặn thực hiện các dự án thủy điện trên sông Mekong, khoa học và chính sách đã thất bại bởi cộng đồng cư dân khu vực Mekong thiếu thông tin, dẫu cho những dự án đó ảnh hưởng đến 40 triệu người là dân của nhiều quốc gia trong khu vực.
Tin mới nhất cho biết, Trung Quốc vừa cam kết sẽ chia sẻ thông tin về việc quản lý các đập ở thượng nguồn Mekong, phần mà Trung Quốc gọi là sông Lan Thương. Trước đây, Trung Quốc luôn luôn úp úp, mở mở, chưa bao giờ đáp ứng đề nghị này.
Ông Suphot Tovichakchaikul, phát ngôn viên Bộ Tài Nguyên-Môi Trường Thái Lan, báo rằng, cam kết của Trung Quốc sẽ được đưa vào Tuyên Bố Tam Á. Cũng theo lời ông Tovichakchaikul thì Trung Quốc đã cam kết sẽ gia tăng sự hợp tác để cùng nghiên cứu về lũ lụt, hạn hán, chất lượng nước và quản lý nước trong lưu vực Mekong. Ông Tovichakchaikul hy vọng, điều này sẽ giúp các quốc gia trong lưu vực Mekong ứng phó với việc thay đổi mực nước ở Mekong hiệu quả hơn vì không còn tình trạng mù mờ về dữ liệu. Giới khoa học có thể thực hiện các mô hình dự báo chính xác hơn và điều này sẽ giúp giảm thiểu tác hại của những biến động về lưu lương sông Mekong.
Bà Pianporn Deetes, chuyên gia của Tổ Chức Sông Ngòi Quốc Tế, nhận định, tuy việc Trung Quốc cam kết chia sẻ thông tin liên quan đến việc quản lý các đập nước ở thượng nguồn Mekong đáng được hoan nghênh nhưng chưa đủ. Bà Deetes nhắc nhở, tác hại của các đập nước đó đã rất rõ ràng nhưng Trung Quốc chưa bồi thường hay đề ra giải pháp khắc phục, dù mức độ nghiêm trọng là hiển nhiên.
Bà Deetes khẳng định, Trung Quốc phải đồng ý để các quốc gia có liên quan cùng quản lý nguồn nước. Khi có quá nhiều lợi ích có nguy cơ bị xâm hại, không thể để một quốc gia đơn phương chi phối Mekong. Bà cảnh báo, bảo tồn và bảo vệ hệ sinh thái phải là ưu tiên hàng đầu đối với phát triển bền vững của tất cả các quốc gia trong lưu vực Mekong.
Cần nhắc lại rằng, gần đây, người ta phát giác, các tập đoàn của Trung Quốc đứng phía sau phần lớn 12 đập chắn nước mà Lào và Campuchia đã, đang hoặc dự tính sẽ xây dựng trên dòng chính Mekong. Trung Quốc không phải là quốc gia quan tâm và tôn trọng các lợi ích chung. (G.Ð)
