Bùi Bích Hà
Tôi làm việc với văn phòng du lịch ATNT của anh TNT nhiều năm, nghe anh tường thuật nhiều chuyến đi qua nhiều quốc gia có những địa danh thu hút du khách rất nổi tiếng. Với bản chất của một người có óc nhận xét tinh tế, anh không chỉ là một hướng dẫn viên du lịch nhiều kinh nghiệm mà hơn thế, còn là một nghệ sĩ say mê vẻ đẹp của cảnh vật trong thiên nhiên, một triết gia đứng trước những đổi thay của thời tiết, những khác biệt của con người ở các vùng đi qua nên nắm bắt rất nhanh mọi tình huống ở chiều sâu nghiêng về văn hóa của từng quốc gia. Câu chuyện anh kể có sự linh động của những thước phim vì nó phản chiếu con người, không chỉ là những bức tranh sao chép ngoại cảnh.
Có lần anh nói về Bhutan, gọi đây là đất nước mà người lãnh đạo tối cao đặt chỉ số hạnh phúc của người dân (Gross National Happiness) là mục tiêu cao hơn tổng sản lượng quốc gia. Anh cũng nói về cách hành trì tôn giáo ở nơi này nặng tính cách nhân sinh hơn là tuân thủ giới pháp v.v… Tuy nhiên, tôi vẫn chưa hình dung ra được thế nào là chỉ số hạnh phúc mà quốc vương Bhutan toàn tâm toàn ý hướng đường lối cai trị của Ngài vào đây nhằm tạo cho thần dân của Ngài một cuộc sống vui tươi và có ý nghĩa.
Cho tới tối hôm qua, tôi được chị bạn chuyển qua email bài đọc về bốn hoàng hậu xinh đẹp của xứ sở này thì tôi mới vỡ lẽ và bàng hoàng hiểu ra. Cùng với địa vị cao sang của các bà trong hoàng cung, họ là những phụ nữ có cá tính, biết tự phát triển năng khiếu, trau dồi bản thân và nhiệt tình đóng góp cho xã hội. Tôi thành thực không biết thổ ngơi của Bhutan ẩn mình dưới bóng dãy núi Hy Mã Lạp Sơn hùng vĩ hay môi trường thấm đẫm triết lý Phật Giáo của đất nước Bhutan (hay cả hai) đã là tác nhân tích cực tạo nên tâm thế người phụ nữ Bhutan nhẹ nhàng như mây trời, ngời ngợi như ánh dương?
Đức Vua thứ tư của Bhutan nối ngôi cha rất sớm, ở tuổi 17, sau khi phụ hoàng bất ngờ băng hà năm 1972. Hai mươi hai tuổi, trong cùng một năm 1979, theo phong tục đa thê của Bhutan, Đức Vua tuyển cung bốn chị em ruột trong một gia đình thế gia lệnh tộc nề nếp, cô nào cũng xinh đẹp, phong họ là hoàng hậu. Thứ tự giữa 4 chị em trong gia đình cũng là thứ tự trong hoàng cung: chị cả là hoàng hậu đệ nhất và cứ thế tính xuống đến cô út là hoàng hậu đệ tứ. Tuy xếp đặt vậy nhưng Đức Vua thương yêu, nể trọng và cư xử với các hoàng hậu cùng một cách như nhau, không có chút phân biệt nào. Song song với việc sinh cho Ngài 10 hoàng tử và công chúa, các hoàng hậu tuy không trực tiếp tham dự việc triều chính nhưng mỗi bà tùy khả năng riêng, hỗ trợ nhà vua trong các lãnh vực cần thiết của đất nước Bhutan. Sinh hoạt yên ấm, trên thuận dười hòa của hoàng gia khiến thần dân Bhutan rất ngưỡng mộ. Về mặt trị quốc, nhà vua tiến hành cải cách hệ thống giao thông để góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội, tăng cường dịch vụ y tế, tạo nguồn nước sạch và nâng cao chuẩn mực dinh dưỡng toàn dân. Họ cung kính nhà vua như Thánh sống. Những năm cuối triều đại, Ngài có khuynh hướng chuyển đổi chế độ từ quân chủ tuyệt đối sang quân chủ lập hiến với nghị hội do toàn dân bầu lên để chia sẻ trách nhiệm lãnh đạo đất nước phòng khi người kế thừa không đủ tài năng đức độ để tận trung chăm lo cho dân, cho nước.
Năm 2006, sau 34 năm trị vì trên ngôi báu và sau khi đã tuyển chọn được thái tử nối nghiệp dựa trên tài năng, đức hạnh và lòng dũng cảm, là con trai của hoàng hậu đệ tam, nhà vua nhanh chóng thoái vị, giao việc trị quốc an dân cho con nay là vị vua thứ năm của Bhutan, cũng là vị vua tiên khởi của nền quân chủ lập hiến được hình thành qua cuộc bầu cử nghị viện lần đầu năm 2008. Từng được vua cha cho đi du học ở các quốc gia tây phương, tốt nghiệp Đại học Oxford, sau khi gặp gỡ và chọn được ý trung nhân vốn là cô bạn nhỏ từ tuổi niên thiếu ở quê nhà, cũng du học Anh Quốc cùng thời, tân vương Khesar Wangchuck nhân dịp đất nước đổi mới, đã quyết định chấm dứt chế độ đa thê, chỉ cưới và chỉ lập một ngôi hoàng hậu, viết xuống sử sách Bhutan câu chuyện tình đẹp hơn cổ tích và hoàn hảo hơn chuyện tình của cha mẹ.
Trở lại 4 hoàng hậu mẫu nghi thiên hạ của Bhutan, đệ nhất hoàng hậu Dorji sinh cùng năm 1955 với nhà vua, được toàn dân kính trọng và yêu mến vì tài năng và đức độ. Bà khởi xướng các chương trình cải thiện cuộc sống của người dân Bhutan tại các thôn làng xa xôi nhất bằng cách thiết lập quỹ Tarayana tặng nhà ở, cấp học bổng để đào tạo nhân sự, sản xuất và tiếp thị các nông phẩm giúp dân làng gia tăng thu nhập. Về mặt văn hóa, bà ủng hộ và tài trợ các hoạt động nhằm phát triển văn học. Bản thân là một nhà văn lỗi lạc, bà biên soạn nhiều sách về thi ca, lịch sử, văn học dân gian, hồi ký, cả sách luận bàn quốc sự. Không ngừng ở từng đó công việc, bà còn đề xuất các chương trình bảo vệ môi trường bao gồm các khu công viên quốc gia, các trường học; các chương trình dân sinh xóa đói giảm nghèo, nâng cao vị thế của nữ giới trong xã hội. Vẫn chưa hết, bà còn là sáng lập viên bảo trợ Viện Bảo Tàng Di Sản Dân Gian ở thủ đô Thimphu; là chủ tịch danh dự của một tổ chức lâu đời và uy tín liên quan tới thanh thiếu niên và vấn đề giới tính.
Từ gia đình đến hoàng cung, bà luôn là người chị cả tình nghĩa vẹn toàn với các em, làm gương cho các em trong cuộc sống chung/riêng sao cho ích nước lợi mình để cùng nhau thăng tiến.
Sinh năm 1957, kém chị cả 2 tuổi, hoàng hậu đệ nhị Tshering Pem tích cực tham gia sinh hoạt cộng đồng, hỗ trợ phát triển thanh thiếu niên. Bà sáng lập Bhutan Youth Development Foundation, qua tổ chức này, vừa giúp đỡ các em có hoàn cảnh khó khăn, vừa khơi gợi và truyền đạt cảm hứng sáng tạo cho giới trẻ với nhiều chương trình đem lại cơ hội trải nghiệm thực tế hữu ích, làm giàu vốn sống cho thế hệ công dân rường cột của Bhutan mai sau.
Sinh năm 1959, hoàng hậu đệ tam Tshering Yandon kém chị hai 2 tuổi, sau này là mẹ của quốc vương thứ năm nối ngôi phụ hoàng trị vì Bhutan. Quan tâm đặc biệt đến cuộc sống của phụ nữ và các bé gái, năm 2009, bà thành lập quỹ Bhutan Nun với mục đích hỗ trợ việc nâng cao nữ quyền thông qua giáo dục để xây dựng ý thức tự túc về kinh tế cho nữ giới. Song song với công việc này, bà còn là người bảo trợ Hội Bảo Vệ và Chăm Sóc Các Động Vật của hoàng gia.
Sinh năm 1963, hoàng hậu đệ tứ Sangay Choden ít tuổi nhất nhưng nổi tiếng hơn cả về sự cống hiến tận tụy cho công việc trong nội bộ hoàng gia lẫn ngoài xã hội. Bà tham gia tích cực vào các hoạt động bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống Bhutan. Năm 2011, bà thành lập bảo tàng dệt/may quốc gia nhằm quảng bá và gìn giữ các sản phẩm dệt/may nhiều màu sắc, được xem là một mảng rất sinh động của nền văn hóa đặc thù dân tộc. Với vẻ đẹp sắc sảo, vóc dáng thanh lịch, giỏi giang và năng động, bà nhiệm chức đại sứ thiện chí của Bhutan năm 1999 và tham gia Quỹ Dân Số Liên Hiệp Quốc. Sáng chói theo cách riêng trên trường ngoại giao quốc tế, bà hoạt động giúp Bhutan cởi mở hơn với cộng đồng thế giới ngày nay.
Chao ôi, trông người lại ngẫm đến ta! Cả 4 hoàng hậu Bhutan nổi trội những dấu ấn hiển thị trí tuệ và phong cách riêng của mỗi người, là hiện thân giấc mơ tuyệt vời nhất của nữ giới khắp nơi từ ngàn xưa tới ngàn sau, trong tình yêu, trong sự nghiệp, thăng tiến hài hòa và quân bình về mọi mặt, tưởng là chung song vẫn riêng và trong từng cái riêng vẫn có cái chung gom hết tinh hoa tạo nên một khối ngọc lưu ly tỏa rạng.
Nếu lấy việc nơi này xét việc nơi kia, hẳn là có nhiều bạn gái thời nay không đồng thuận với bốn hoàng hậu Bhutan về nếp sống đa thê trong hoàng cung nhưng đây là tập tục văn hóa của xứ sở Bhutan. So với tam cung lục viện của các vương triều Á Châu, xử sự của nhà vua và các hoàng hậu Bhutan nếu chưa văn minh thì cũng rất nhân bản và tiến bộ. Đứng trước một điều bất như ý, nâng vạt áo lau nước mắt ngày này qua tháng khác cho đến khi mù lòa hay biết tận dụng một vài yếu tố có thể chấp nhận để từ đó thay đổi chính mình, hoàn cảnh và cả tha nhân xung quanh? Con đường nào xứng đáng với đời người hơn? Làm vợ, làm mẹ theo thiên chức Tạo hóa ban tặng là hạnh phúc tự nhiên của người phụ nữ. Những lý luận, suy nghiệm hay đòi hỏi xung quanh việc thể hiện thiên chức ấy là sản phẩm của con người bị xã hội điều kiện hóa. Xã hội thay đổi tốt hơn, điều kiện sẽ thay đổi tốt hơn.
Người viết bài này thực sự không biết trường đại học Oxford… nước Anh hay chính Hoàng hậu đệ tam triều đại nhà vua thứ tư của Bhutan đã thực sự khai mở tình yêu chuyên chính và hằng cửu trong trái tim của con trai bà để khi lên ngôi, kết hôn với người phụ nữ mình chọn, tân vương đệ tứ dứt khoát bãi bỏ chế độ đa thê để tận hiến cho tình yêu?
Từ nay cho tới ngày đáp chuyến tàu không khứ hồi đi vào vũ trụ, tôi ao ước được có một lần đặt chân tới đất nước Bhutan huyền ảo, xanh bóng núi, xanh rừng nguyên sơ, đi trong không gian tinh khôi dưới trời hạo nhiên, đi trên những con đường tĩnh mịch không có cột đèn lưu thông, đi qua những ruộng đồng bậc thang thơm mùi lúa mới, màu mỡ, đẹp và sạch như tranh vẽ, đi để có duyên lành chiêm ngắm tu viện Taktshang cheo leo đầu núi và để biết thế nào là kiếp đời tu hành lánh xa phiền trược. Nhìn bản đồ, Bhutan bé nhỏ nằm nép giữa hai đại cường dân số đông hàng tỷ nhưng nhìn từ trái tim, Bhutan là viên ngọc quý dấu mình trong hang động ẩn mật, là quà tặng trời ban cho một dân tộc nuôi thiện tâm sống từng phút giây để xưng tụng yêu thương, hòa bình và niềm an lạc.
