Thời thập niên 1950-1960 ở vùng thôn quê miền Đông Nam Phần và miền Lục Tỉnh, hễ có đám cưới là thường hay có đờn ca tài tử. Khi trời vừa tối là bà con lối xóm tập trung đông đảo tại đây để thưởng thức tiếng đờn giọng hát cây nhà lá vườn.
Thời này người ta có thể nói rằng, trung bình 10 đám cưới thì có đến hơn phân nửa có rước đờn ca tài tử. Bởi vì nếu đám cưới mà không có tài tử là tẻ nhạt, là buồn hiu đêm nhóm họ. Do vậy nếu như không mời được ban tài tử ở trong làng mình (do ban tài tử đã nhận lãnh đám khác rồi), nhà có đám cưới phải đi mời ban tài tử ở địa phương khác. Nhưng khổ nỗi đi mời nơi khác lại cũng bị tình trạng kẹt đám, bị mời trước rồi, bởi vì đám cưới thường hay trùng ngày (ngày Âm Lịch tốt do thầy coi). Vì vậy mà gia chủ phải lo vấn đề mời ban tài tử từ một, hai tháng trước, chớ không thôi sẽ bị mất vui trong ngày trọng đại.
Các ban tài tử ở vùng thôn quê được mời đi đờn ca có được trả tiền hay không? Câu trả lời là tùy theo gia chủ, nếu nhà giàu thì họ bỏ trong khay trầu nhiều tiền, và nếu như gia chủ thuộc dạng không khá giả thì bỏ ít tiền hơn chứ chẳng ai ra giá, chẳng ai thắc mắc. Còn như quá nghèo, phải vay mượn nợ làm đám cưới thì đâu dám mời ban tài tử theo thông lệ.
Đây là vấn đề khá tế nhị, trước ngày làm đám sẽ có người có uy tín được bà con trong vùng nể nang, vận động ban tài tử “thông cảm.” Thế là vẫn có ban tài tử giúp vui như bao nhiêu đám khác, tinh thần tài tử là ở chỗ đó. Nhưng rồi số người đi đám cưới ngồi lại nghe đờn ca, cùng bà con lối xóm có mặt, họ bàn với nhau góp tiền cho, chớ còn ban tài tử thì chẳng một đòi hỏi nào hết. Chúng tôi từng đi đờn ca đã gặp vài trường hợp khán giả bỏ tiền gom lại cả xấp, còn nhiều hơn các đám gia chủ bỏ khay trầu.
Tuy rằng tiền “ngoài hệ thống” nhưng người đại diện cũng mượn khay trầu bỏ xấp tiền vào, trịnh trọng đem đến chiếc bàn tài tử, chớ không cầm tiền đưa, đây là nét văn hóa đặc thù của dân miền quê vậy.
Thông thường từ Tháng Mười Âm Lịch dài cho đến rằm Tháng Chạp rất nhiều đám cưới, do vậy mà việc rước ban tài tử bị trùng ngày. Theo như lời mấy ông bà già xưa thì từ Tháng Mười lúa mới gặt xong, người nông dân mới có tiền để lo đám cưới, chớ giữa mùa mưa, hoặc Tháng Tư, Tháng Năm đầu vụ mùa thì ít ai làm đám cưới, trừ trường hợp đặc biệt nào đó thôi. Các ông bà già xưa còn nói rằng, mấy tháng mùa Đông này trời lạnh, cưới vợ mùa này chẳng khác gì có thêm chiếc chăn ấm vậy.
Vào mùa cưới dân ghiền nghe đờn ca tài tử tha hồ mà nghe, hết đám này tới đám khác. Người sành điệu còn chọn ban đờn ca tài tử hay, nghĩa là ban có tay ca vọng cổ mùi và nữ tài tử, một hoặc hai nữ tài tử, còn phần lớn các ban chỉ có nam tài tử mà thôi. Thời ấy do thành kiến “xướng ca vô loại” lỗi thời nên đã hạn chế người nữ tham gia tài tử, dù rằng giọng ca các cô rất hay, rất thu hút người nghe.
Cũng như ban tài tử hay là có nhiều cây đờn kìm, cò, sến, tranh, lục huyền cầm, vĩ cầm (violon) và nhiều loại đờn khác, các cây đờn cùng hòa âm điệu nghe không biết chán. Thời này không thấy cây đờn bầu hay hạ uy di.
Khi nghe nói đám cưới ở làng khác có ban tài tử hay, thì một số người ở các làng lân cận đổ xô đi nghe, dù rằng trong làng mình cũng đang có đám cưới, có ban tài tử, do đó mà đám có ban tài tử hay, thiên hạ đứng ngồi đầy sân. Tuy rằng con số khán giả thưởng thức đông đảo hơn cả trăm người, nhưng ai cũng giữ im lặng nên tiếng đờn giọng ca nghe rất rõ ràng. Cũng cần biết thêm rằng, ban đờn ca tài tử thời ấy chỉ đờn thùng, chớ không có máy móc âm thanh gì cả.
Thông thường dân ghiền đờn ca tài tử từ làng này sang làng khác thưởng thức là vào những đêm trăng thượng tuần, mà người dân quê gọi là “trăng lưỡi liềm.” Còn những đêm trời tối thì người trong làng ở lại thưởng thức ban tài tử của làng mình, hay dở cũng nghe. Tóm lại khán giả tài tử cũng chọn ban hay, chẳng khác gì khán giả cải lương chọn gánh hát có tiếng vậy. (Ngành Mai)
Đờn ca tài tử sinh hoạt vào Thứ Năm hằng tuần
Đờn ca tài tử hải ngoại sẽ sinh hoạt vào mỗi Thứ Năm hằng tuần, lúc 6 giờ chiều tại phòng sinh hoạt nhật báo Người Việt, 14771 Moran St., Westminster, CA 92683.
Ban tổ chức xin thông báo với tất cả giai nhân tài tử từng tham gia sinh hoạt thời gian qua, cũng như người tài tử ở các tiểu bang Hoa Kỳ về Nam California đến tham dự. Đồng thời cũng mời bà con mộ điệu. Vào cửa miễn phí.
Theo truyền thống tài tử thì những ai có đờn cổ nhạc bất cứ loại gì thì cứ mang đến để cùng hòa điệu tiếng tơ. Và những người biết ca cổ nhạc dù ít, ban tổ chức cũng mời lên ca chứ không phân biệt gì cả.
[jwplayer rvAHuBS8-YzmDPLlM]
