Luật Sư LyLy Nguyễn chuyên về Hoạch Ðịnh Tài Sản, Luật Sư LyLy chuyên thảo Di Chúc và Tín Mục (trust), ủy quyền điều hành tất cả tài sản, dặn dò săn sóc y tế khi bất lực và hoạch định kế nghiệp. Về Luật Thương Mại, Luật Sư LyLy giúp thành lập công ty và tổ hợp hùn hạp. Về Luật Khánh Tận Chương 7, 13 cho cá nhân và cơ sở thương mại. Nếu cần tham khảo riêng xin liên lạc với Luật Sư LyLy Nguyễn tại văn phòng ở địa chỉ: 17151 Newhope Street, Suite 113, Fountain Valley, California 92708. Điện thoại: (714) 531-7080, website: www.lylylaw.com
Luật Sư LyLy Nguyễn
Luật Thương Mại California đối với việc lập công ty kinh doanh cũng tương tự luật liên bang với ý nghĩa căn bản công ty là một tổ chức có nhiều người cùng làm chủ tập thể một tài sản.
Dĩ nhiên công ty kinh doanh (a corporation) do nhiều người cùng làm chủ, mỗi người có ít hay nhiều phần trong tài sản của công ty và được đo lường bằng số phần cổ phiếu (share of stock) mà người ấy đã mua. Các chữ viết tắt “Corp.” là chữ tắt của “Corporation” và “Inc.” viết tắt của “Incorporated” không những ám chỉ danh xưng của một công ty nhưng cũng biểu thị hình thức của công ty được tạo lập theo luật định trong việc tổ chức kinh doanh.
Tất cả những người mua cổ phiếu công ty được gọi chung là cổ đông (shareholders) của công ty đó. Lấy thí dụ một cổ đông bỏ tiền ra mua 1 phần cổ phiếu của Tesla, Inc. thì theo luật người ấy cũng có chung quyền lợi tài sản (property interest) trong Tesla, Inc. tương tự như vị chủ tịch sáng lập Tesla, Inc., ông Elon Musk, là cổ đông có tới 20.5% tổng số cổ phiếu của công ty này. Trên thực tế người có 1 phần cổ phiếu hay hơn nữa chẳng hề có chút ảnh hưởng nào đến nghiệp vụ của Tesla, Inc. cả. Tuy nhiên vì các cổ đông cùng là sở hữu chung trên tài sản của công ty cho nên trên nguyên tắc họ đều có quyền tham dự gián tiếp vào nghiệp vụ của công ty qua hình thức bầu ra một “hội đồng đoàn giám đốc” (board of directors) để điều hành công ty. Vì lý do theo luật pháp công ty là một thực thể tách rời khỏi quyền sở hữu, do đó các cổ đông không có quyền hành gì cả đối với công ty. Bất cứ một người cổ đông nào của Tesla, Inc. như thí dụ trên đều không có quyền can dự vào sinh hoạt của công ty này. Ngay cả đến vị chủ tịch là Elon Musk cũng vậy, ông ta không điều khiển công ty vì có 20.5% tổng số cổ phiếu Tesla, Inc. mà là vì lý do ông được cổ đông bầu làm chủ tịch và trao phó cho quyền lãnh đạo công ty. Ngoài quyền bầu “hội đồng đoàn giám đốc”, các cổ đông có quyền bán ra, trao đổi, hay cho đi các phần cổ phiếu mà họ đã bỏ tiền ra mua.
Các hình thức kinh doanh khác như tổ hợp hùn hạp đã đề cập trước đây thì việc làm chủ và điều hành nghiệp vụ đều trong tay của người bỏ vốn nhưng với công ty thì hai quyền đó hoàn toàn tách rời không liên hệ với nhau. Sư tạo thành của công ty kinh doanh là lập ra một “nhân vật nhân tạo” (artificial person) vì mục đích áp dụng luật pháp và thuế má; do đó công ty là một thực thể tách rời hẳn ra khỏi quyền sở hữu. Công ty kinh doanh có quyền mua bán, trao đổi, vào hợp đồng, thanh toán thuế má, kiện tụng hay bị thưa kiện nhưng không phải dưới danh nghĩa của các cổ đông là những kẻ bỏ vốn.
Theo Luật Thương Mại California thiết lập công ty kinh doanh phải theo đúng thủ tục qui định. Các cổ đông bỏ tiền ra mua cổ phiếu để đầu tư vào công cuộc kinh doanh của công ty đó chính là những chủ nhân của công ty. Việc quản trị và điều hành công ty là trách nhiệm của “hội đồng đoàn giám đốc,” những vị trong hội đồng này có thể là cổ đông mà cũng có thể không. Lợi tức, chi phí cùng với lỗ lã trong nghiệp vụ đều phải kê khai trong bản khai thuế của công ty chứ không phải trong tờ khai thuế cá nhân của bất cứ nhân vật nào trong công ty.
Lợi điểm quan trọng nhất của công ty kinh doanh là các cổ đông trong mọi trường hợp được bảo vệ không bị dính dáng vào nợ nần và trách nhiệm liên đới của công ty. Khác với các tổ chức kinh doanh đã trình bày trước đây như kinh doanh đơn độc hay tổ hợp hùn hạp, trong công ty kinh doanh các sở hữu chủ không sợ bị các chủ nợ hay cơ sở tài trợ theo đuổi để đòi nợ. Tuy nhiên chủ nhân ông của các tiểu công ty mới sáng lập có thể bị các cơ sở tài trợ bắt buộc phải có bảo đảm tài chánh cá nhân thì mới chịu cho vay tiền làm vốn. Hoạt động của một công ty kinh doanh được duy trì liên tục bất kể đến tình trạng của các cá nhân cổ đông. Ngay cả đến trường hợp cổ đông bán đi số cổ phiếu của họ hoặc cổ đông chết đi, thì sự tồn tại của công ty kinh doanh vẫn không bị ảnh hưởng gì cả. Đồng thời công ty kinh doanh cũng có quyền bán cổ phiếu ra cho công chúng để gây vốn. Một công ty kinh doanh thường có vài loại cổ phiếu khác nhau như cổ phiếu bầu (voting share) và cổ phiếu không bầu (non-voting shares).
Trở ngại lớn nhất của công ty kinh doanh là bị đóng thuế hai lần. Công ty kinh doanh phải lập tờ khai thuế hàng năm và phải trả thuế trên số lợi tức trước khi chia cổ tức (dividend) – là phần tiền lãi của mỗi cổ phần – cho các cổ đông. Khi cổ đông nhận được số tiền lãi này thì họ cũng phải lần lượt khai trong bản lợi tức cá nhân hàng năm và dĩ nhiên phải chịu thuế lần nữa trên số tiền lời này vốn đã chịu một lần thuế của công ty.
Một hình thức công ty kinh doanh thông dụng được gọi là “Công Ty Tiểu Chương S” (Subchapter S Corporation). Sở dĩ có tên gọi này vì tên được lấy theo tiểu chương S của bộ luật thuế vụ Internal Revenue Code – Subchapter S. Chiếu theo luật lệ ấn định trong tiểu chương này thì công ty kinh doanh nào hội đủ một số điều kiện liệt kê dưới đây sẽ được xem như như công ty trong vấn đề trách nhiệm liên đới nhưng có lợi điểm được đối xử giống một tổ hợp hùn hạp trên mặt thuế má. Các cổ đông của “công ty tiểu chương S” được hưởng qui chế trách nhiệm hữu hạn đồng thời lợi tức nhận được do tiền lãi của nghiệp vụ sẽ kê khai theo tờ khai thuế lợi tức cá nhân do đó chỉ đóng một lần thuế thay vì hai lần như thuế công ty lớn. Luật lệ Của California cũng ấn định thể thức đóng thuế tương tự như vậy cho các “công ty tiểu chương S.”.
Điều kiện để hưởng qui chế “công ty theo tiểu chương S” gồm có:
- Công ty không gồm quá 100 cổ đông tức là 100 người bỏ vốn ra đầu tư.
- Cổ đông phải là cá nhân người “thật” (natural person) có nghĩa không phải là công ty hay cơ sở kinh doanh.
- Phải là cư dân của tiểu bang California.
- Công ty chỉ phát hành ra một loại cổ phiếu mà thôi.
Sau khi đã thiết lập công ty, tất cả các cổ đông đều phải đồng thỏa thuận tuân hành theo các điều kiện do tiểu chương S qui định. Sự đồng lòng đặt công ty theo qui định của tiểu chương S phải được đăng ký với sở thuế vụ liên bang IRS một cách đúng hạn.
Trong các loại công ty còn có một loại đặc biệt gọi là “công ty bất vụ lợi” (non-profit corporation). Muốn được coi như bất vụ lợi thì công ty kinh doanh này phải được đặt ra với mục đích không phải là kiếm lợi tức để chia cho cổ đông. Đồng thời công ty bất vụ lợi còn phải miễn chia lời hoặc miễn cung cấp quyền lợi cho các thành viên cổ đông. Luật thương mại California có những điều khoản đặc biệt về hoạt động của công ty bất vụ lợi.
Phần đông công ty bất vụ lợi ở California đều do bộ luật “Non-Profit Corporation Law” chi phối dưới thẩm quyền giám sát của Bộ Trưởng Nội Bang (California’s Secretary of State) ở Sacramento. Chiếu theo luật này một công ty bất vụ lợi có thể được hình thành để thích ứng cho nhiều mục đích khác nhau, nhưng thông thường được chia ra làm ba loại chính: Thứ nhất là công ty hữu ích công cộng (public benefit corporations), thứ hai là công ty có lợi lộc chung (mutual benefit corporation), và thứ ba là công ty tôn giáo (religious corporations). Riêng đối với loại thứ hai công ty có lợi chung có thể thấy dưới nhiều dạng hợp pháp khác nhau.
Lợi điểm chính yếu của công ty bất vụ lợi là hưởng qui chế hoàn toàn miễn thuế. Để khỏi phải đóng thuế, trước hết cơ sở này phải thành lâp dưới danh xưng một “công ty bất vụ lợi”. Sau khi đã hoàn tất thủ tục thành lập, công ty này phải đệ đơn đến sở thuế vụ liên bang IRS tại địa phương cùng với Ủy Ban Thuế Vụ Tiểu bang (California Franchise Tax Board). Những đóng góp vào công ty muốn dùng để khai giảm thuế (tax deductible) thì còn cần phải theo vài điều kiện khác. Một số cơ quan từ thiện cần phải đăng ký với Ủy Ban Đăng Ký Tín Dụng Bác Ái (Charitable Trust Registry) trực thuộc văn phòng của Chưởng Lý Tiểu Bang (California’s Attorney General’s Office).
Cũng như thường lệ người viết xin xác nhận nội dung của những loạt bài tìm hiểu luật pháp này chỉ có mục đích sử dụng với tính cách thông tin (information) giúp quí độc giả một vài kiến thức tổng quát về luật pháp Hoa Kỳ mà thôi và không thể coi như liên hệ của luật sư với thân chủ (attorney-client relationship). Do đó nếu có vấn đề liên quan đến luật, quí độc giả vẫn cần thảo luận với một luật sư chuyên môn về trường hợp của quí vị.
