HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Một bộ “Quy tắc Ứng xử” để tránh xung đột võ trang giữa các nước tranh chấp chủ quyền biển đảo tại Biển Đông vẫn chưa biết khi nào thỏa thuận được.
Nhiều lời cảnh báo Biển Đông là một lò thuốc súng bùng nổ bất cứ lúc nào nếu các bên tranh chấp chủ quyền biển đảo không kềm chế. Một trong những công cụ để tránh đối đầu võ trang là cùng nhau ký một thỏa hiệp, tức “Bộ Quy tắc Ứng xử”.
Bộ Quy tắc Ứng xử (Code of Conduct – COC) từng được đàm phán suốt nhiều năm qua giữa các nước ASEAN và Trung Quốc nhưng đến nay vẫn còn tiếp tục nhúc nhích từng chút, vì những khác biệt khó thỏa hiệp giữa các bên tranh chấp, để có một bộ COC “thực chất và hiệu quả”. Nếu không có những ràng buộc pháp lý trong thỏa hiệp và dù có nó mà mỗi bên giải thích một khác, COC có cũng như không.
Hơn hai năm qua và ngay cả những ngày trong Tháng Giêng 2025, các căng thẳng giữa Phi Luật Tân và Trung Quốc tại Bãi Cỏ May và hai khu vực khác tại Trường Sa vẫn thấy hai bên tố cáo nhau kèm theo hình ảnh, video clips. Việt Nam và Trung Quốc thỉnh thoảng cũng thấy có các vụ việc nhưng hiếm khi được nêu ra.
Ngày 18 Tháng Giêng 2025, Bộ trưởng Ngoại giao Phi Luật Tân Enrique Manalo trả lời báo chí khi ông đi họp cấp Ngoại trưởng của khối ASEAN cho hay, các cuộc đàm phán về COC vẫn đang tiến hành nhưng bây giờ là lúc phải đàm phán các khía cạnh phức tạp và khó khăn hơn”.
Ông Manalo giải thích thêm là “Đã đến lúc chúng ta phải nhìn vào các vấn đề mà theo tôi là cốt lõi, hoặc chưa được bàn cãi kỹ lưỡng hay chưa được đàm phán nhiều. Những điều đó là các vấn đề cốt lõi” cần phải thỏa hiệp, như ông nói với hãng tin Reuters trong cuộc phỏng vấn.
Theo ông Manalo, những điểm chính yếu đó là phạm vi áp dụng của Bộ Quy tắc Ứng xử COC, nó sẽ có ràng buộc pháp lý hay không mà các bên phải tuân theo cũng như tác động của nó đối với các nước khác (ngoài khu vực). Mục tiêu của đàm phán là bộ COC phải hiệu quả và thực chất.
“Chúng ta phải bắt đầu giải quyết những vấn đề quan trọng này”. Ông Manalo nói thêm. “Đây có thể là cách tốt nhất để ít nhất để cuộc đàm phán tiến tới”. Trung Quốc từng đòi hỏi Bộ COC không có tính cách ràng buộc pháp lý cũng như không chấp nhận cho bên thứ ba nào ngoài khu vực chen vào. Bắc Kinh không nói thẳng ra nhưng mọi người hiểu họ ám chỉ Mỹ, Nhật, Úc, Ấn là chính.
Trung Quốc vin vào những vạch chủ quyền tưởng tượng nối lại giống hình “Lưỡi bò” chiếm đến 90% Biển Đông. Nhiều khu vực lấn sâu vào các vùng biển đặc quyền kinh tế của các nước nhỏ phía Nam, đặc biệt là Việt Nam và Phi Luật Tân. Trung Quốc sử dụng một lực lượng hùng hậu gồm Hải cảnh và tàu dân quân biển ngăn chặn các nước khác khai thác tài nguyên thiên nhiên ở các khu vực tranh chấp.
Các dự án dò tìm dầu khí của Việt Nam cũng như Phi Luật Tân không thể tiến hành được vì bị Trung Quốc cản trở, viện cớ chủ quyền “Lưỡi bò” dù đã bị Tòa Trọng tài Quốc tế ở The Hague, Hòa Lan, tuyên bố là vô giá trị. Việt Nam đã bị thiệt hại hàng tỉ đô la trong đó cả tỉ đô phải đền cho các công ty dò tìm quốc tế khi họ phải chấm dứt ngang hoạt động.
Sau nhiều lần quả quyết kết thúc đàm phán rồi lỗi hẹn từ năm 2017 đến nay, trong một cuộc họp hồi Tháng Bảy 2024 tại Jakarta, các nước ASEAN và Bắc Kinh đồng ý kết thúc đàm phán trước mùa thu 2026. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa thỏa thuận được lần đọc thứ ba của dự thảo cái khung đàm phán nên cái mốc thời gian vừa kể vẫn không có gì chắc chắn.(NTB)
