Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website nguyentranhoang.com và radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Các biến dạng nhận thức, suy nghĩ bị méo mó, hay rối loạn nhận thức (cognitive distortions) là những cách suy nghĩ thiên lệch có thể bóp méo nhận thức về thực tại, thường dẫn đến phản ứng cảm xúc tiêu cực, hành vi không hiệu quả và khó khăn trong việc xử lý các thách thức của cuộc sống. Chúng liên quan chặt chẽ đến các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu và căng thẳng, mặc dù bất cứ ai cũng có thể trải qua chúng vào những thời điểm khác nhau.
“Luôn Luôn Đúng”
Dạng nhận thức méo mó “Luôn Luôn Đúng” (Always Being Right) là khuynh hướng cố chấp với quan điểm của mình, tin rằng mình luôn đúng bất kể thực tế thế nào. Những người rơi vào lối suy nghĩ này thường không chịu thừa nhận sai lầm, xem việc thắng trong cuộc tranh luận là quan trọng hơn cả sự thật hay mối quan hệ với người khác.
Họ có thể bảo vệ quan điểm của mình một cách dai dẳng, bác bỏ ý kiến đối lập mà không cân nhắc kỹ lưỡng, và đôi khi bóp méo sự thật để bảo vệ niềm tin của mình. Điều này không chỉ làm ảnh hưởng đến tương tác cá nhân mà còn gây ra nhiều tổn thương trong các mối quan hệ.
Nhận biết dấu hiệu của rối loạn “Luôn Luôn Đúng”
- Không bao giờ chịu thừa nhận sai lầm
- Người đó có xu hướng bác bỏ mọi ý kiến trái chiều.
- Họ thậm chí có thể bẻ cong sự thật để bảo vệ lập trường.
- Luôn cố gắng tranh luận để giành phần thắng
- Họ không thực sự lắng nghe để hiểu, mà chỉ chờ cơ hội để phản bác.
- Ngay cả khi không còn lý lẽ, họ vẫn có thể dùng cảm xúc để áp đảo đối phương.
- Chỉ chấp nhận thông tin có lợi cho quan điểm của mình
- Người mắc tư duy này có xu hướng tìm kiếm và chỉ tin vào những thông tin ủng hộ suy nghĩ của họ, bỏ qua hoặc bác bỏ những bằng chứng ngược lại.
- Dùng uy quyền hoặc kinh nghiệm cá nhân để bác bỏ ý kiến người khác
- Họ có thể nói: “Tao sống lâu hơn mày, tao biết rõ!”
- Hoặc: “Cả đời tao làm thế này, có ai phàn nàn đâu!”
- Dễ nổi nóng hoặc phản ứng mạnh khi bị thách thức
- Khi ai đó chỉ ra lỗi sai, họ cảm thấy bị tấn công và có thể phản ứng gay gắt.
“Ba và chiếc điện thoại thông minh”
Ba tôi – ông Kim, một người đàn ông ngoài sáu mươi, thích uống trà, đọc báo giấy và tuyệt đối tin rằng thời của ông là tốt nhất. Ông không thích công nghệ hiện đại và tin rằng điện thoại thông minh chỉ dành cho “tụi trẻ rảnh rỗi.”
Tôi – con trai ông, làm việc trong ngành công nghệ, luôn cố gắng thuyết phục ba rằng điện thoại thông minh có thể giúp cuộc sống dễ dàng hơn. Nhưng ba tôi luôn bảo:
“Tao xài cái Nokia cục gạch này mười năm rồi, chưa bao giờ hư. Còn mày, điện thoại thay năm lần bảy lượt, đừng có dạy tao!”
Một ngày nọ, gia đình tôi đi du lịch. Trước khi xuất phát, tôi nói:
“Ba, hay ba để con mua cho ba một cái điện thoại thông minh đi, có bản đồ, dễ tìm đường hơn.”
Ba tôi cười khẩy:
“Chuyện nhỏ! Tao thuộc hết đường rồi, cần gì cái bản đồ điện tử đó? Xưa nay tao có lạc bao giờ đâu!”
Cả nhà lên xe, ba kiên quyết cầm bản đồ giấy, trong khi tôi bật GPS trên điện thoại. Khi đến gần ngã rẽ, tôi bảo:
“Ba ơi, rẽ trái đi, GPS nói vậy.”
Ba tôi nhíu mày, nhìn bản đồ rồi cười lớn:
“Không đúng! Tao đi đường này mấy chục năm nay, tao biết đường hơn cái điện thoại của mày!”
Và thế là ông tiếp tục chạy thẳng. Chừng mười lăm phút sau, chúng tôi lạc vào một khu đường nhỏ, không có lối ra rõ ràng. Ba tôi vẫn ngoan cố:
“Không sao, tao tìm được đường mà! Mày cứ chờ đi.”
Nhưng hai mươi phút sau, chúng tôi vẫn đang chạy vòng vòng trong một khu dân cư xa lạ. Cuối cùng, mẹ tôi nhẹ nhàng nói:
“Ông ơi, hay mình thử nghe thằng con một lần?”
Ba tôi hừ một tiếng, nhưng cuối cùng cũng dừng xe để tôi mở GPS trên phone. Sau khi GPS hướng dẫn, chỉ mất mười phút là chúng tôi tới nơi.
Tối đó, khi cả nhà ngồi ăn, ba tôi nhìn tôi rồi nói nhỏ:
“Ờ… cái bản đồ trên điện thoại đó cũng hay hen. Nhưng đừng có tưởng tao sai nha, chỉ là tao chưa quen xài thôi.”
Tôi cười: “Dạ, ba không sai, chỉ là có cách khác tiện hơn thôi!”
Ba tôi gật gù, nhưng hôm sau, tôi thấy ông lén lấy điện thoại của mẹ để bấm bấm thử cái GPS.
Phân tích câu chuyện dựa trên các dấu hiệu nhận biết
-Không bao giờ chịu thừa nhận sai lầm: Ba tôi luôn nghĩ rằng bản đồ giấy tốt hơn GPS, dù đã lạc đường.
-Luôn cố gắng tranh luận để giành phần thắng: Ông từ chối nghe lời khuyên, dù có bằng chứng rõ ràng.
-Chỉ chấp nhận thông tin có lợi cho quan điểm của mình: Ba chỉ tin vào kinh nghiệm của bản thân, không tin vào công nghệ.
-Dùng uy quyền để bác bỏ ý kiến khác: “Tao đi đường này mấy chục năm rồi, tao biết rõ hơn cái điện thoại!”
-Dễ nổi nóng khi bị thách thức: Khi tôi cố gắng thuyết phục, ba tôi gạt đi ngay lập tức.
Làm sao để giúp người thân nhận ra và thay đổi?
-Đừng cố tranh cãi trực diện: Khi ai đó mắc tư duy “Luôn Luôn Đúng,” việc tranh luận trực diện chỉ làm họ phản kháng mạnh hơn.
-Cho họ thấy hậu quả một cách nhẹ nhàng: Thay vì ép buộc, hãy để họ tự trải nghiệm hậu quả (nhưng trong phạm vi an toàn).
-Dùng ví dụ từ người khác: Ví dụ như việc ba tôi thấy việc tôi dùng bản đồ GPS tiện lợi và hiệu quả hơn, khiến ông dần chấp nhận.
Kiên nhẫn và tôn trọng: Đôi khi, người cố chấp cần thời gian để thay đổi. Đừng ép họ ngay lập tức.
Kết luận
Tư duy “Luôn Luôn Đúng” có thể gây khó khăn trong các mối quan hệ, nhưng nếu nhận diện được nó và thay đổi từ từ, ta có thể giúp bản thân và người thân trở nên linh hoạt hơn. Điều quan trọng nhất là kiên nhẫn và biết cách tiếp cận một cách nhẹ nhàng, thông minh.
