Văn Lan/Người Việt
GARDEN GROVE, California (NV) – Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm vừa ra mắt bộ sách ba quyển “Thày Lay Văn Học” tại Viện Bảo Tàng Di Sản Người Việt, Garden Grove, hôm Thứ Bảy, 21 Tháng Ba, nhân dịp sinh nhật lần thứ 86 của ông.
Sự kiện do Viện Việt Học, Westminster, tổ chức.
Ngoài bộ “Thày Lay Văn Học” có ba tập, mỗi tập khoảng 500 trang, giáo sư cũng trình làng các tác phẩm khác của ông là “Chiếc Ba Lô Bỏ Lại,” “Tuột Dốc Đời,” “Ông Đạo Chuối,” và “Theo Gót Huyền Trân.”
Chia sẻ về “Thày Lay Văn Học,” Giáo Sư Trần Huy Bích cho biết bộ sách viết về một số các bậc tiền bối đã có những đóng góp giá trị về văn chương, học thuật, một số người có uy tín trong xã hội, một số vị thầy có tình thân, một số trí thức, nhà văn lớp trước, cùng một số nhà thơ nhà văn, bạn hữu đồng trang lứa.
Giáo Sư Bích cũng nhận xét một số vấn đề văn học đáng lưu ý: Truyện Kiều ở miền Nam Việt Nam (Tuồng Kim Vân Kiều Nam bộ, Kim Vân Kiều ca), Văn Chương Bình Dân Miền Nam: Các truyện Thạch Sanh-Lý Thông, hoặc Trần Minh Khố Chuối, Chàng Nhái, Chằng Tinh… hoặc Phật Giáo như “Bài Tựa” của Quan Âm Cứu Khổ Chân Kinh, hoặc tác phẩm “Công Giáo của Văn Chương Nam Kỳ đầu thế kỷ 20,” và “Đại Cương Về Thi Ca Nam Bộ.”
Có một chuyện khá thú vị là khi Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm nêu lên một chi tiết quan trọng trong bài thơ “Ghẹo Thị Lộ” vẫn được tương truyền là của Nguyễn Trãi, lại nhiều phần không phải là của ông. Giáo sư cho biết ông chưa hề thấy bài thơ trên trong bất cứ sách sử nào, cũng chưa thấy trong bất cứ sách Nôm nào. Chỉ thấy trong mấy cuốn sách bằng chữ quốc ngữ, chép qua chép lại.
Khoảng 10 năm trước, ông được người bạn tặng một quyển sách mỏng chữ Nôm. Trang đầu ghi chữ Hán: “Tân Dậu Niên, Bát Nguyệt, Sơ Thập Nhựt, Trò Qui ký,” nghĩa là “Trò Qui ghi chép ngày 10 Tháng Tám năm Tân Dậu.” Trong sách có hai bài thơ xướng họa bằng chữ Nôm. Giáo Sư Sâm phiên âm ra chữ quốc ngữ: “Con gái nhà ai bán rượu ngon/Lại đây anh hỏi hết hay còn/Xuân đến năm nay mười mấy tuổi/Thằng bồng con nẩy cháu hay con. Trả lời: “Vốn thiệt tôi là bán rượu ngon/Mua không mà hỏi hết hay còn/Xuân đến năm nay mười tám tuổi/Chồng đà chưa có lọ là con.”
Giáo Sư Sâm cho biết bài thơ được trò Qui chép lại, là năm Tân Dậu 1921, và tin rằng bài thơ hẳn đã được truyền tụng vài thập niên trước đó. Vì đây là bản chữ Nôm duy nhất ông tìm thấy, và cho rằng bài “Bán Chiếu Gon” là một giai thoại khác của bài này chứ không phải của Nguyễn Trãi.
Ông nhận xét, tài liệu có thẩm quyền đầu tiên chép hai bài xướng họa Nguyễn Trãi vàThị Lộ là Việt Nam Văn Học Sử Yếu của cố Giáo Sư Dương Quảng Hàm. Ông cho biết ông đã theo cuốn Công Dư Tiệp Ký của Vũ Phương Đề qua bản dịch của Edmond Nordermann trong cuốn Chrestomathie Annamite, có nhan đề tiếng Việt là Quảng Tập Viêm Văn, xuất bản ở Hà Nội năm 1898.
Nhưng bài thơ do trò Qui chép năm Tân Dậu 1921 chưa chắc đã là bài thơ gốc. Vì cuốn Chrestomathie Annamite của Edmond Nordermann đã được in ra và phổ biến từ năm 1898. Tác giả bài “Con gái nhà ai bán rượu ngon” có thể đã chịu ảnh hưởng của bài “Ả ở đâu mà bán chiếu gon?”
Và đây cũng là một chuyện khá “thày lay” mà Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm đã lặn lội bước vào.
Giáo Sư Bích góp thêm nhận xét: “Chữ ‘chiếu gon,’ với nghĩa ‘chiếu mịn,’ đã được ghi trong Tự Điển Việt-Bồ-La của Giáo Sĩ Alexandre de Rhodes từ năm 1651. Và ông đồng ý với Giáo Sư Sâm rằng hai bài xướng họa ‘Bán Chiếu Gon,’ nhiều phần không phải của Nguyễn Trãi và Thị Lộ.”
Buổi ra mắt sách thêm phần hào hứng khi Không Quân Bắc Đẩu Võ Ý, cùng vài người bạn từng đến bên giường bệnh khi Giáo Sư Sâm phải mổ sọ. Lần này, ông Ý đến chúc mừng giáo sư được khỏe và tiếp tục với những công trình viết sách, và tặng ông bức hình mổ sọ lúc vừa hồi phục với mấy câu thơ dí dỏm “Tám sáu tuổi, hai lần mổ sọ/Thần Chết cũng e dè, đồ bỏ/Vườn văn học cổ, Ông nhàn du/Gậy thần Ngọc Ánh, Trời Phật độ.”
Nhà văn Phạm Quốc Bảo chọn hai tác phẩm của Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm để trình bày. Đó là “Theo Gót Huyền Trân” và “Tuộc Dốc Đời.” Qua đó, hầu hết tác phẩm của Giáo Sư Sâm điểm xuyết vài bài thơ của chính tác giả, từ đầu thập niên 1980 cho đến nay, và các tác phẩm khác được viết ở nhiều nơi trên thế giới hoặc tại quê nhà, diễn tả những tâm tư tình cảm, suy nghĩ, và liên tưởng của mình đối với thực tại trong đời sống suốt trên nửa thế kỷ.
Ông kết luận: “Điều quan trọng nhất là từ những tổng biên khảo, dịch, và chú giải chuyện văn học nghệ thuật trên hai thế kỷ qua cho tới những tác phẩm hiện nay, Giáo Sư Sâm chỉ một giọng văn với âm ngữ, tiếng nói, và chữ viết đặc sệt miền Nam.”
Thêm vào đó, còn có những vần thơ của hiền nội Trần Ngọc Ánh tặng sinh nhật Giáo Sư Sâm: “Cây cổ thụ lâu nay hết còn sức/Thầy đồ Sâm vẫn còn thức với thời gian/86 năm tay bút vững vàng/Cố giữ chút hương ngàn văn hóa Việt,” cùng lời chúc thọ vị giáo sư suốt đời tận tụy cho nền văn học nước nhà, nhất là công trình khảo cứu và giảng dạy chữ Nôm. [đ.d.]
